II GSK 1999/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2118/17 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w części obejmującej punkt 2; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz [...] 3400 (trzy tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

I.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2118/17, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z 31 maja 2017 r., nr [...], w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy. Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął niżej przedstawione ustalenia.

2. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: organ; Urząd Patentowy) udzielił na rzecz [...] (dalej: uprawniony), prawo ochronne na znak towarowy słowno-graficzny "INSPIRACJA" (R.265001). Znak ten przeznaczono do oznaczania towarów lub usług z klas 35, 41 i 44 (dalej "sporny znak").

3. "Inspiracja" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Krakowie (dalej: uczestnik) złożyła wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na powyższy znak towarowy, opierając żądanie na przepisie art. 131 ust. 1 pkt 1 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 324; dalej jako: p.w.p.). W uzasadnieniu żądania podniesiono między innymi, że sporny znak INSPIRACJA jest identyczny względem oznaczenia, którym spółka oznacza swoje przedsiębiorstwo, a oznaczenie przedsiębiorstwa uczestnika - firma -jest chronione na podstawie przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1740; dalej: k.c.), w szczególności jego art. 43.

4. Uzasadniając swój interes prawny w sprawie, uczestnik powołał się "na art 4310 k.c. lub art. 24 k.c.", w świetle których można żądać zaniechania działań naruszających prawo do firmy, jako dobra osobistego. Korzystanie przez uprawnionego ze spornego znaku - identycznego, jak firma uczestnika, prowadzi do uzyskiwania przez uprawnionego korzyści kosztem przedsiębiorstwa uczestnika, które prowadzi prywatne szkoły - podstawową, gimnazjum oraz ogólnokształcącą szkołę muzyczną - pod nazwą "Inspiracja". Organem prowadzącym te placówki - od 27 sierpnia 1993 r. - jest Inspiracja sp. z o.o., przy czym wszystkie szkoły działają w Krakowie i zajmują czołowe miejsca w rankingach edukacyjnych, zatem uprawniony korzysta z osiągniętych sukcesów mimo, że sam prowadzi działalność w Warszawie.

5. Uprawniony wniósł o oddalenie wniosku, kwestionując interes prawny uczestnika, podnosząc, że prowadzone - w ramach działalności gospodarczej pod firmą Inspiracja - szkoły uczestnika znajdują się w Krakowie, natomiast on prowadzi swoją działalność, oznaczaną spornym znakiem, w warszawskiej dzielnicy Białołęka. Zdaniem uprawnionego działalność dydaktyczna, czy edukacyjna ma charakter lokalny, zatem usługi edukacyjne uczestnika prowadzone w Krakowie, nie pozostają w sprzeczności z jego działalnością edukacyjną prowadzoną w Warszawie. W tym też kontekście stwierdził, że interes prawny, zgodnie z ustalonym cechami - realności, bezpośredniości, konkretności - nie może być przewidywalny jedynie w przyszłości, czy też hipotetyczny, a jak wynika z uzasadnienia wniosku uczestnik nie powołał żadnych okoliczności, które świadczyłyby o istnieniu jego interesu prawnego w tej sprawie.

6. O braku interesu prawnego uczestnika, świadczy również to, że sporny znak charakteryzuje się oryginalną szatą graficzną. Z tego powodu uprawniony nigdy nie kierował do uczestnika żądań zaprzestania naruszania jego prawa do spornego znaku, zatem uczestnik nie może powołać się na wystąpienie uprawnionego z jakimkolwiek żądaniem, które kreowałoby jego interes prawny w sprawie. W przypadku kolizji znak towarowy - nazwa przedsiębiorcy, przy uwzględnieniu, że wyłączność prawa do nazwy ma zasięg terytorialny i przedmiotowy, żądający ochrony musi wykazać, że nazwa przedsiębiorstwa jest znana i istnienie konkurencyjnej firmy może wprowadzać w błąd, a tego w jego ocenie uczestnik nie udowodnił.

7. Uczestnik wskazał, że wystąpił o udzielenie ochrony na dwa znaki towarowe, tj.: "[...]" (Z.450398) i co do tych znaków Urząd Patentowy wskazał sporny znak jako przeszkodę w ich rejestracji. Uprawniony podniósł, że zgłoszenie przez uczestnika ww. znaków towarowych miało miejsce już po wniesieniu wniosku o unieważnienie spornego znaku, stąd też okoliczność ta nie może uzasadniać jego interesu prawnego w tej sprawie.

8. Urząd Patentowy decyzją z 31 maja 2017 r. unieważnił prawo ochronne na znak towarowy "INSPIRACJA" (R.265001) w zakresie wszystkich usług z klasy 41 oraz następujących usług z klasy 44: usługi opiekuńczo-wychowawcze nad dziećmi, w tym również dziećmi niepełnosprawnymi, opieka nad dziećmi w wieku przedszkolnym i szkolnym, usługi przedszkola, powadzenie świetlic dla dzieci, opieka nad ludźmi niepełnosprawnymi, usługi terapii psychologicznej, organizowanie i prowadzenie integracji sensorycznej. Jednocześnie Urząd Patentowy umorzył postępowanie o unieważnienie prawa ochronnego na opisany znak towarowy w zakresie wszystkich usług z klasy 35 oraz następujących usług z klasy 44: pensjonaty, sanatoria.

9. W uzasadnieniu organ stwierdził, że uczestnik nie wykazał, że ma bezpośredni, aktualny i realny interes prawny do wystąpienia z żądaniem unieważnienia prawa ochronnego na sporny znak co do usług z klasy 35, a także usług związanych z pensjonatami i sanatoriami ujętych w klasie 44, oparty na konkretnej normie prawnej prawa materialnego. W związku z tym umorzono postępowanie w tym zakresie. Co do usług z klasy 41 oraz pozostałych z klasy 44 organ podkreślił, że uczestnik wykazał swój interes prawny, bowiem zakres ochrony spornego znaku w tych klasach pokrywa się z zakresem jego działalności gospodarczej, prowadzonej pod firmą Inspiracja. Uprawniony i uczestnik są zatem względem siebie realnymi konkurentami na rynku.

10. Organ nie uwzględnił argumentacji uprawnionego, kwestionującej interes prawny uczestnika z uwagi na to, że wcześniej nie wystąpił z żądaniem zaprzestania naruszenia prawa do spornego znaku. Organ wskazał, że fakt wystąpienia z żądaniem zaniechania naruszenia prawa na znak towarowy może stanowić jedną z okoliczności kreujących ważny interes prawny, nie jest to jednak warunek konieczny do uznania interesu prawnego.

11. Organ uznał twierdzenia uprawnionego dotyczące dzielącej go z uczestnikiem odległości (Warszawa – Kraków) oraz co do faktu, że uprawniony prowadzi działalność edukacyjną młodszych dzieci (przedszkola, szkoła podstawowa), a uczestnik młodzieży (gimnazja i licea), za nieuzasadnione. Podniósł, że prawo ochronne na znak towarowy obejmuje zasięgiem całe terytorium kraju. Istotą jest rodzaj prowadzonej działalności, a nie kręgu odbiorców (dzieci i młodzież), gdyż młodsze dzieci z upływem czasu stają się młodzieżą, ale co istotniejsze, to w rzeczywistości osoby dorosłe dokonują wyboru drogi edukacyjnej dziecka, tworząc w ten sposób krąg odbiorców. Zatem w istocie przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja i licea stanowią ten sam rynek, a podmioty prowadzące takie placówki są realnymi konkurentami.

12. Organ stwierdził, że nazwa przedsiębiorcy obecnego na rynku pełni funkcję identyfikacyjną i w świetle art. 23 oraz art. 24 k.c. w zw. z art. 4310 k.c. podlega ochronie prawnej. Nazwa przedsiębiorcy jest dobrem osobistym związanym z identyfikacją danego przedsiębiorcy wówczas, gdy go indywidualizuje. W sprawie sporny znak sporny pokrywa się z najistotniejszym elementem nazwy uczestnika, tj. Inspiracja sp. z o.o., pod którą prowadzi on działalność gospodarczą. Zatem najważniejszym elementem jest słowo INSPIRACJA, natomiast element w nazwie "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością", wskazuje jedynie na rodzaj formy prawnej i pozostaje bez znaczenia dla oceny zarzutu opartego na art. 131 ust 1 pkt 1 p.w.p.

13. W ocenie organu, prawo do nazwy uczestnika powstało przed datą zgłoszenia spornego znaku do ochrony - umowa spółki Inspiracja pochodzi z 22 czerwca 1993 r. i została do KRS wpisana 7 października 2004 r. Wskazuje to jednoznacznie, że nazwa Inspiracja, pełniąc funkcję oznaczenia przedsiębiorcy (uczestnika), istniała wcześniej niż nastąpiło zgłoszenie spornego znaku (14 stycznia 2013 r.). Ponadto oznaczenie [...] było używane przez uczestnika, o czym świadczą przedłożone do sprawy rankingi i zestawienia, potwierdzające, że w okresie poprzedzającym zgłoszenie spornego znaku do ochrony (lata 2011-2013) uczestnik prowadził działalność edukacyjną, używając firmy Inspiracja i uzyskał, wykazaną w tych rankingach, wysoką pozycję.

14. Organ podniósł, że okoliczność, że sporny znak jest słowno-graficzny, zaś firma uczestnika obejmuje wyłącznie słowo, nie ma znaczenia dla ustaleń w zakresie priorytetu prawa wcześniejszego, tym bardziej, że sam uprawniony przyznał, że w warstwie słownej zachodzi tożsamość. W konsekwencji organ stwierdził, że udzielenie prawa ochronnego na sporny znak nastąpiło z naruszeniem art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p., a więc zaistniała podstawa by prawo to unieważnić.

15. Oddalając skargę na powyższą decyzję WSA w Warszawie podniósł, że interes prawny uczestnika wynika z faktu, że obie strony tego postępowania - skarżąca i uczestnik, są podmiotami działającymi na tym samym rynku, bowiem prowadzą działalność edukacyjną (m.in. przedszkola, szkoły, placówki opiekuńcze i wychowawcze). Zdaniem WSA, fakt, że pomiędzy stronami przed złożeniem wniosku o unieważnienie nie była prowadzona korespondencja ostrzegawcza, samo w sobie nie może przesądzać o braku interesu prawnego uczestnika. Zgłoszenie przez uczestnika znaków towarowych [...], później niż złożenie wniosku o unieważnienie, nie stoi na przeszkodzie uznaniu interesu prawnego uczestnika, skoro w toku tego postępowania zostało wykazane, że pomiędzy znakami istnieje kolizja.

16. Sąd podniósł, że przeciwstawiając firmę uczestnika do znaku towarowego "INSPIRACJA", organ jedynie potwierdził, że sporny znak pokrywa się z najistotniejszym elementem nazwy wnioskodawcy - Inspiracja sp. z o.o., pod którą to nazwą była prowadzona działalność edukacyjna znacznie wcześniej, niż uczyniła to skarżąca (umowa spółki Inspiracja z 22 czerwca 1993 r., natomiast wpis spółki [...] do KRS nastąpił 7 października 2004 r.). Nazwa "Inspiracja", pełniąc funkcję oznaczenia przedsiębiorcy, istniała wcześniej niż zgłoszenie spornego znaku towarowego INSPIRACJA (14 stycznia 2013 r.). Oznaczenie Inspiracja sp. z o.o. było intensywnie używane przez uczestnika (w funkcji firmy), o czym, zdaniem sądu, świadczą przedłożone materiały dowodowe (rankingi, zestawienia), które potwierdzają, że w okresie poprzedzającym zgłoszenie spornego znaku do ochrony wnioskodawca prowadził działalność edukacyjną, używając firmy Inspiracja i uzyskał wykazaną w rankingach wysoką pozycję (akta k. 8 -14).

17. WSA podkreślił, że w sprawie występuje priorytet prawa wcześniejszego wobec prawa powstałego później, przy tym istnieje niebezpieczeństwo kolizji obydwu oznaczeń w stopniu mogącym mieć wpływ na możliwość pomyłki potencjalnego odbiorcy usług edukacyjnych z unieważnionych klas. WSA zauważył, że przesłanką rejestracji znaku towarowego określoną w art. 131 ust. 5 p.w.p. jest brak konfliktu interesów pomiędzy uprawnionym do nazwy a podmiotem ubiegającym się o rejestrację znaku towarowego zawierającego taką nazwę. Okolicznością wyłączającą możliwość powstania takiego konfliktu może być różny profil działalności, lokalny jej zasięg lub odmienne formy używania obu oznaczeń. Konflikt interesów występuje przede wszystkim wtedy, gdy istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów opatrzonych znakiem towarowym zawierającym nazwę. Do takiego rozumienia konfliktu interesów skłania zarówno interpretacja językowa, funkcjonalna, jak i systemowa analizowanej normy prawnej. Wymienione przez ustawodawcę okoliczności wyłączające powstanie konfliktu interesów wskazują na to, że ma on miejsce co do zasady wtedy, gdy istnieje ryzyko konfuzji.

18. WSA podniósł, że art. 131 ust. 5 p.w.p. stanowi uzupełnienie reguły wyrażonej w przepisie art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p., zgodnie z którym nie podlega rejestracji znak towarowy, którego używanie narusza prawo do nazwy, natomiast pierwszy z wymienionych artykułów określa, w jakich sytuacjach prawo to nie zostaje naruszone, pomimo tego, że znak towarowy zawiera nazwę innego przedsiębiorstwa. Art. 131 ust. 5 p.w.p. nie statuuje przeszkody do udzielenia prawa ochronnego. Reguluje przesłanki, których spełnienie nie wyklucza rejestracji znaku zawierającego oznaczenie, którym inna osoba posługuje się jako nazwą, pod którą prowadzi działalność gospodarczą.

19. WSA wskazał na bardzo wąsko ujęty zakres dopuszczalności udzielenia prawa ochronnego na znak zawierający nazwę używaną wcześniej przez innego przedsiębiorcę. Nazwa ma być używana w funkcji identyfikującej prowadzoną działalność, a jeżeli była używana także dla oznaczenia pochodzenia towaru, nie nabyła cechy notoryjności. Może nią być w szczególności nazwa pospolita, a więc taka, do której w zasadzie nie można mieć wyłączności. Następnie przepis wymaga, aby był wyłączony konflikt interesów. Występuje on z reguły wówczas, gdy istnieje ryzyko wprowadzenia w błąd. Takie rozumienie jest uzasadnione zwłaszcza wobec wskazania, że konflikt będzie wyłączony w szczególności wtedy, gdy różny jest profil działalności, jej lokalny charakter lub odmienne formy używania obu oznaczeń.

20. Zdaniem WSA, "w sytuacji priorytetu" wcześniejszej firmy z prawem powstałym później, decydująca jest sama tożsamość słowna, a mianowicie użycie słowa "inspiracja" (niezależnie od zastosowanej do tego formy graficznej) dla określenia szeroko pojmowanej działalności edukacyjnej. WSA stwierdził, że pomimo prowadzenia przez uprawnionego działalności edukacyjnej młodszych dzieci (przedszkola, szkoła podstawowa) i skupieniu działalności uczestnika na młodzieży (gimnazja i licea), nie jest wykluczona potencjalna kolizja, gdyż z reguły proces edukacyjny sam w sobie zakłada kontynuację nauki. Pozostawienie znaku skarżącej może stwarzać domniemanie, że słowo "inspiracja" występuje jako element łączący obie firmy, niezależnie od miejsca, gdzie skoncentrowana jest ich działalność edukacyjna.

21. W ocenie WSA, przy stwierdzeniu przez Urząd Patentowy naruszenia art. 8 pkt 2 u.z.t (o analogicznej treści jak art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p.), nie ma znaczenia, czy wystąpiły konkretne fakty konfuzji w obrocie, tj. wprowadzenia klientów w błąd co do tożsamości firmy i znaku. Wystarczy ustalenie potencjalnej możliwości wystąpienia takiej konfuzji, która w sytuacji prowadzenia przez obydwie firmy identycznej lub zbieżnej działalności wydaje się nieunikniona. W przypadku kolizji między firmą (nazwą) przedsiębiorstwa a zarejestrowanym z "gorszym pierwszeństwem" znakiem towarowym, priorytet przyznaje się prawu powstałemu wcześniej.

22. Zdaniem WSA, zakaz udzielania prawa ochronnego w oparciu o art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p. powstaje wtedy, gdy są spełnione dwie przesłanki - istnienie cudzego prawa osobistego lub majątkowego i możliwość jego naruszenia przez używanie znaku, oceniana przez pryzmat przesłanek naruszenia przewidzianego dla każdego ze wskazanych praw. Nie zawsze są one możliwe do stwierdzenia przez Urząd Patentowy na etapie badania dopuszczalności rejestracji zgłoszonego znaku. W ocenie WSA firma, jako nazwa podmiotu gospodarczego, związana jest z renomą przedsiębiorcy i jego przedsiębiorstwa. Pełni ona funkcje promocyjne, marketingowe oraz służy reklamowaniu danego podmiotu i jego działalności. Firma jest zatem dobrem intelektualnym, niejednokrotnie o znacznej wartości majątkowej.

II.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...], wnosząc o uchylenia tego wyroku w całości i rozpoznanie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, a nadto zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

I. art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) i art. 256 § 1 p.w.p., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie rozważył wszechstronnie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności danych bibliograficznych zgłoszeń znaków towarowych nr [...] z 14 grudnia 2015 roku oraz błędnie ustalił tożsamość pomiędzy spornym znakiem towarowym i firmą uczestnika, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że doprowadziło do błędnego uznania za udowodniony interesu prawnego po stronie uczestnika;

II. art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 164 p.w.p. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy prawidłowo poczynione w sprawie ustalenia prowadzą do wniosku, iż brak jest po stronie uczestnika interesu prawnego uzasadniającego złożenie wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy i przypisanie mu charakteru strony w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że z tych względów postępowanie przez organem winno zostać umorzone;

III. art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a) p.p.s.a. w zw. z art. 131 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 131 ust. 5 p.w.p. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ unieważnił prawo ochronne na znak towarowy pomimo wystąpienia przesłanki braku naruszenia prawa przy umieszczeniu nazwy/firmy innego przedsiębiorstwa w znaku towarowym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że prawidłowe zastosowanie ww. przepisów winno prowadzić do uwzględnienia skargi;

IV. art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a) p.p.s.a. w zw. z art. 4310 k.c. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ błędnie ocenił, iż ww. norma prawa cywilnego stanowi samodzielne uzasadnienie interesu prawnego uczestnika, podczas gdy wynikająca z niego ochrona aktualizuje się dopiero w sytuacji naruszenia przepisów prawa lub współżycia społecznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że prawidłowe zastosowanie przepisu przez organ nie uprawniało do wydania decyzji w zaskarżonej skargą części.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie spółka przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła "Inspiracja" sp. z o.o. w Krakowie, wnosząc o jej oddalenie.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty okazały się usprawiedliwione. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, jak też nie zostały spełnione warunki, wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał niniejszą sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

2. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Autor skargi kasacyjnej wskazał, że zarzuca sądowi pierwszej instancji wyłącznie naruszenie przepisów postępowania, jednakże podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty jedynie częściowo mieszczą się w granicach określonej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Wadliwe zakwalifikowanie zarzutów do nieadekwatnej dla nich podstawy kasacyjnej nie uniemożliwia rozpoznania skargi kasacyjnej, o ile, na podstawie argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, możliwa jest ich wystarczająca identyfikacja, co jest dopuszczalne w świetle wskazań zawartych w uchwale NSA z 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że błędne wskazanie podstawy kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie, nie wyklucza odniesienia się do określonych w niej zarzutów, skoro argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwala na pełną ich identyfikację, niewychodzącą przy tym poza granicę językowego znaczenia.

3. Jak wynika z treści zarzutów skargi kasacyjnej (punkt I i III petitum skargi kasacyjnej), powiązanych z argumentacją przytoczoną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kluczową kwestią w zakresie zarzucanego naruszenia przez organ i WSA przepisów postępowania, jest domniemana wada postępowania prowadzonego przez organ, wyrażająca się w braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej oceny przez organ, a następnie zaakceptowanie tego przez WSA. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, błąd przejawia się "w ustaleniach dotyczących rzekomej tożsamości pomiędzy firmą Uczestnika a spornym znakiem towarowym (...), jak też w pominięciu bardzo wyrazistej, odróżniającej szaty graficznej spornego znaku towarowego, który to fakt został "konsekwentnie pominięty przez WSA i Organ", a ocena ustaleń "nie odnosi się w żadnej mierze do warstwy graficznej znaku", pomimo tego, że "unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy dotyczy zarówno jego elementu słownego, jak i graficznego". Autor skargi kasacyjnej zauważył także, że organ, a następnie WSA, "winien rozważyć (i uzasadnić) zatem słuszność takiego unieważnienia również w kontekście warstwy graficznej znaku, czego nie uczynił" (zob. strona 4 skargi kasacyjnej).

4. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty sformułowane w punkcie I oraz częściowo w punkcie III petitum skargi kasacyjnej, zasługują na uwzględnienie. Jak wynika z decyzji Urzędu Patentowego z 5 marca 2014 r., prawo ochronne udzielone zostało na słowno-graficzny znak towarowy INSPIRACJA, co ma istotne znaczenie w sprawie. Trafnie bowiem podniesione w skardze kasacyjnej, że organ błędnie ograniczył swoją ocenę, koncentrując się na zagadnieniu interesu prawnego strony oraz pierwszeństwa prawa, pomijając przy tym znaczenie charakteru i tożsamości spornego znaku w świetle przesłanek określonych w art. 131 ust. 5 p.w.p.

5. Należy podkreślić, że Urząd Patentowy uznał, odnosząc się do związanego z powyższym zagadnieniem zarzutu uprawnionego, że "okoliczność, że sporny znak towarowy jest słowno-graficzny, a firma wnioskodawcy jest wyłącznie słowem, nie ma znaczenia dla ustaleń w zakresie priorytetu prawa wcześniejszego". Teza ta została uzupełniona lakonicznym stwierdzeniem organu, że sam uprawniony przyznał, że w warstwie słownej zachodzi tożsamość (strona 13 decyzji Urzędu Patentowego z 31 maja 2017 r., nr [...]). W ocenie NSA, organ w sposób niezrozumiały ograniczył zakres własnych ustaleń w sprawie, przyjmując założenie, że tożsamość spornego znaku towarowego w jego warstwie językowej (INSPIRACJA) z firmą wnioskodawcy, "stanowi potwierdzenie zarzutu naruszenia praw osób trzecich" i jest "wystarczającą podstawą unieważnienia". Co więcej, organ z tej właśnie racji odstąpił od ustaleń w zakresie zarzutu złej wiary (strona 14 decyzji Urzędu Patentowego z 31 maja 2017 r., nr [...]).

6. Trafnie wskazano w skardze kasacyjnej, że Urząd Patentowy pominął ocenę żądania unieważnienia prawa ochronnego w odniesieniu do właściwie zidentyfikowanej formy przedstawieniowej, jaką przybrał sporny znak słowno-graficzny (art. 120 ust. 1 i 2 p.w.p.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wobec charakteru spornego znaku, koniecznym było wszechstronne rozważenie jego postrzegalności, w tym z uwzględnieniem opracowania warstwy graficznej, czego organ nie przeprowadził i co błędnie zaakceptował sąd pierwszej instancji.

7. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, WSA przyjął za słuszne stanowisko organu, jakoby z uwagi na priorytet wcześniejszej nazwy firmy z prawem powstałym później, "sama tożsamość słowna, a mianowicie użycie słowa "inspiracja" (niezależnie od zastosowanej do tego formy graficznej) dla określenia szeroko pojmowanej działalności edukacyjnej jest decydująca". Zauważyć jednak należy, że pogląd ten nie tylko został wyrażony bez odniesienia się do odmiennego stanowiska uprawnionego (jak i okoliczności rozpoznawanej sprawy), ale jest również częściowo niezrozumiały.

8. Dla oceny konsekwentnie podnoszonego przez uprawnioną spółkę zarzutu nieuwzględnienia - w świetle przesłanek określonych w art. 131 ust. 1 pkt 1 oraz art. 131 ust. 5 p.w.p. - charakterystyki spornego znaku słowno-graficznego, nie można uznać za miarodajną a nawet przydatną tezy WSA o znaczeniu identyczności części słownej spornego znaku z firmą wnioskodawcy - "dla określenia szeroko pojmowanej działalności edukacyjnej". Jest oczywiste, że podniesiony zarzut należało poddać ocenie w innej płaszczyźnie, niż analiza rynku działalności edukacyjnej, która może być istotna na dalszym etapie oceny, lecz z innego punktu widzenia - przesłanki naruszenia obiektywnie uzasadnionego interesu wnioskodawcy. Wskazane wyżej stanowisko WSA, de facto akceptujące pogląd organu o braku znaczenia zagadnienia oddziaływania spornego znaku w pełnej jego formie przedstawieniowej, jako oznaczenia słowno-graficznego, uznać należy za dowolne i niepoddające się kontroli sądu kasacyjnego.

9. W powyższym kontekście przypomnieć należy, że prawidłowa identyfikacja dominujących cech spornego znaku towarowego jest warunkiem koniecznym do przeprowadzenia analizy podobieństwa oznaczeń, obejmującej płaszczyznę wizualną, fonetyczną i znaczeniową, uwzględniającej ich dystynktywne i dominujące elementy. Urząd Patentowy od obowiązku tego nie mógł się uwolnić poprzez wskazanie na - niekwestionowany w sprawie - priorytet wcześniejszego prawa do nazwy wnioskodawcy w odniesieniu do daty pierwszeństwa znaku towarowego uprawnionego. Ustalenie pierwszeństwa związanego z datą powstania firmy pod jaką występuje w obrocie wnioskodawca - "Inspiracja" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, mogło stanowić jedynie punkt wyjścia do dalszych, istotnych ustaleń, w tym w zakresie relacji określenia firmy wnioskodawcy a postrzegalnością znaku towarowy "INSPIRACJA" - w warstwie wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej.

10. Jak wynika wprost z decyzji Urzędu Patentowego, ustalenia takie nie były dokonane, bowiem, po stwierdzeniu pierwszeństwa oznaczenia firmy wnioskodawcy, organ skoncentrował się - co do zasady - na zagadnieniu interesu prawnego wnioskodawcy, uznając, że argumentacja dotycząca zarzutu opartego na art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p. jest identyczna z tą, która dotyczyła braku interesu prawnego po stronie wnioskodawcy. Tym samym - jak stwierdził organ - "w pełni aktualna jest argumentacja (...) przytoczona w niniejszej decyzji, w części dotyczącej oceny interesu prawnego wnioskodawcy" (strona 13 decyzji Urzędu Patentowego z 31 maja 2017 r., nr [...]).

11. Pogląd ten, pomimo jego oczywistej wadliwości, został zaakceptowany przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarejestrowanie znaku towarowego podobnego do nazwy przedsiębiorstwa, nie musi prowadzić do naruszenia praw osobistych lub majątkowych związanych z firmą. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, ewentualny skutek w postaci naruszenia prawa do nazwy oceniać należy przez pryzmat regulacji zawartej w art. 23 i 24 kodeksu cywilnego. Z tego względu, istotną przesłanką podlegającą badaniu w sprawie o naruszenie prawa do nazwy, jest zagadnienie roli konkretnego oznaczenia przedsiębiorstwa w kontekście funkcji indywidualizującej nazwy, pozwalającej na odróżnienie tego konkretnego przedsiębiorstwa od innych przedsiębiorstw. Prowadzi to do wniosku, że nazwa osoby prawnej musi mieć konieczną moc dystynktywną (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 1998 r., sygn. akt II CKN 25/98).

12. Ten kierunek interpretacji zagadnienia wyłączności prawa do nazwy (bądź firmy), jako reguły ograniczonej - nie zaś bezwzględnie obowiązującej - jest akceptowany również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym uznaje się, że wyłączność prawa do firmy (nazwy) nie jest zupełna. NSA przyjmuje, że stwierdzenie istnienia kolizji pomiędzy podobną nazwą (firmą) przedsiębiorstwa i zarejestrowanym znakiem towarowym wymaga dokonania ustaleń i ich oceny w granicach wyznaczonych zarówno zasięgiem terytorialnym, jak i przedmiotowym działalności używającego nazwy. (zob. m.in. wyroki NSA: z 28 listopada 2018 r., II GSK 4104/16; z 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 31/06; z 17 września 2008 r., sygn. akt II GSK 406/08; z 28 października 2008 r., sygn. akt II GSK 400/08; z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 244/13; z 17 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 86/14, CBOSA). NSA prezentuje także pogląd, że dla stwierdzenia naruszenia art. 131 ust. 1 pkt 1 p.w.p. nie ma znaczenia, czy wystąpiły konkretne fakty konfuzji w obrocie, tj. wprowadzenia klientów w błąd co do tożsamości firmy i znaku, gdyż wystarczy ustalenie potencjalnej możliwości wystąpienia takiej konfuzji, która w sytuacji prowadzenia przez obydwie firmy identycznej lub zbieżnej działalności wydaje się nieunikniona (por. m. in. wyroki NSA: z 28 listopada 2018 r., II GSK 4104/16; z 30 marca 2006 r., sygn. akt II GSK 3/06, LEX nr 197239). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten również podziela.

13. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Niezasadne natomiast okazały się zarzuty zawarte w punktach II i IV petitum skargi kasacyjnej, kwestionujące istnienie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w żądaniu unieważnienia prawa ochronnego przysługującego skarżącej kasacyjnie spółce. Podzielić należy pogląd sądu pierwszej instancji, że skoro wnioskodawca i uprawniony są podmiotami działającymi na szeroko rozumianym rynku usług edukacyjnych, to bezsprzecznie prowadzą działalność skierowaną do podobnego grona osób zainteresowanych - choćby potencjalnie. Niewystąpienie sporów przed złożeniem wniosku o unieważnienie nie może stanowić więc o braku interesu prawnego. Jest oczywiste, że obie strony działają w warunkach gospodarki rynkowej, której funkcjonowanie wiąże się z naturalną dla niej konkurencyjnością, a już ta przesłanka uznawana jest w orzecznictwie sądów administracyjnych za wystarczającą dla identyfikacji interesu prawnego w żądaniu unieważnienia prawa ochronnego (zob. np.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 632/19 oraz przytoczone tam orzecznictwo).

14. Z tych wszystkich względów stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu i podlega uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., rozpoznał skargę i uchylił decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z 31 maja 2017 r., nr [...]w części obejmującej punkt 2. Rozpoznając ponownie sprawę Urząd Patentowy w pierwszej kolejności przyjmie za wyjaśnioną - zgodnie z wyżej poczynionymi ustaleniami - kwestię interesu prawnego wnioskodawcy i ograniczy rozpoznanie sprawy do zagadnień wskazanych w niniejszym wyroku, jako wymagających dalszych ustaleń. Kluczowe dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ustalenia obejmują wszystkie istotne elementy pełnej formy przedstawieniowej spornego znaku towarowego oraz nazwę przedsiębiorstwa wnioskodawcy, w formie funkcjonującej na rynku usług edukacyjnych w dacie zgłoszenia wniosku o udzielenie ochrony na sporne oznaczenie. Jest istotne, że forma ta mogła odbiegać od firmy wnioskodawcy, co wymaga wyjaśnienia, gdyż ewentualne przecinanie się praw lub uprawnień związanych z udzielonym uprawnionemu prawem ochronnym i nazwą przedsiębiorstwa wnioskodawcy podlegać musi ocenie organu przy uwzględnieniu przesłanki spełniania przez nazwę przedsiębiorstwa - w sposób wystarczający - funkcji indywidualizującej je w obrocie gospodarczym.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 265).