II GSK 1896/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 marca 2025 r., sygn. akt lll SA/GI 874/24 w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 10 grudnia 2021 r., nr PR.543.7.2017 Id2.37800/12/2021/TM. w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobywanie piasku i żwiru bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 17 marca 2025 r., odrzucił skargę J. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 października 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 215/22 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 10 grudnia 2021 r., w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobywanie piasku i żwiru bez wymaganej koncesji. Sąd zwrócił także stronie skarżącej uiszczony wpis w wysokości 376,00 zł.

Sąd I instancji wskazał, że powołanym wyrokiem z dnia 10 października 2022 r. WSA w Gliwicach oddalił skargę J. P. na wskazaną decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach. Wskutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 576/23, skargę tą oddalił.

Pismem z dnia 10 października 2024 r., J. P. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyrokiem WSA w Gliwicach. Jako podstawę wskazał na art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Zarzucił, że w składzie Sądu uczestniczyły osoby nieuprawnione – sędziowie nieprawidłowo powołani na stanowisko. W zakresie uprawdopodobnienia zachowania terminu do wniesienia skargi wskazał, że "świadomość uczestniczenia w składzie orzekającym sędziów nieprawidłowo powołanych uświadomił sobie w wyniku innego postępowania w którym składzie uczestniczyli ci sami sędziowie".

Sąd I instancji badając skargę o wznowienie postępowania odniósł się w do terminu jej wniesienia. Stwierdził, że o podstawie wznowienia, skarżący dowiedział się w dniu doręczenia jego pełnomocnikowi zawiadomienia o rozprawie, tj. 7 września 2022 r., w którym poinformowano o składzie rozpoznającym sprawę. Jako przewodniczącego wskazano sędziego WSA Dorotę Fleszer, jako sędziego sprawozdawcę wskazano sędziego WSA Adama Gołucha oraz jako członka składu wskazano asesor WSA Aleksandrę Żmudzińską. W ocenie Sądu trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania upłynął 7 grudnia 2022 r. Skargę o wznowienie postępowania wniesiono pismem z dnia 10 października 2024 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 11 października 2024 r., czyli z uchybieniem ustawowego terminu.

W takim stanie sprawy Sąd I instancji na podstawie art. 280 § 1 oraz art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skargę odrzucił oraz zwrócił stronie uiszczony od niej wpis sądowy.

J. P., skargą kasacyjną zaskarżył w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1pkt 1 lit. b) p.p.s.a. przez nieuzasadnione przyjęcie iż o podstawie wznowienia postępowania skarżący dowiedział się w dniu zawiadomienia pełnomocnika skarżącego o rozprawie, w którym poinformowano o składzie rozpoznającym sprawę a nie jak wskazano w skardze o wznowienie w wyniku rozpoznania sprawy w innym postępowaniu skutkiem czego było nieuprawnione przyjęcie, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi o wznowienie o którym mowa w art. 222 p.p.s.a.;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1pkt 1 lit. b) p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarżący o podstawie wznowienia dowiedział się w dniu doręczenia pełnomocnikowi zawiadomienia o rozprawie, w którym poinformowano o składzie sądu rozpoznającego sprawę w sytuacji gdy skarżący nie miał obowiązku sprawdzania na etapie zawiadomienia prawidłowości powołania sędziów a sąd zaniechał z urzędu badania prawidłowości powołania składu sędziowskiego jak i też nieuprawnione przyjęcie, iż do zbadania prawidłowości składu sędziowskiego zobowiązana była strona w terminie poinformowania o składzie orzekającym a nie sąd, który ze świadomością, że w sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania dokonał rozstrzygnięcia;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności art. 134 § 1w związku z art. 145 § 1pkt 1 lit. b) w związku z art. 21 p.p.s.a. przez nie zawiadomienie sądu przez sędziów nieprawidłowo powołanych o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia od orzekania, skutkiem czego było celowe doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy ze świadomością pomimo, iż zachodziła bezwzględna przesłanka nieważności postępowania, a co za tym idzie skarżący został pozbawiony prawa do uczciwego procesu;

4. art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy poprzez zaniechanie wyjścia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach poza zarzuty skargi, i nie zastosowanie wszelkich środków w celu usunięcia naruszenia prawa w postępowaniu prowadzonym w granicach sprawy, której skarga dotyczyła, w szczególności nie uznanie twierdzenia skarżącego za prawdziwe

w konsekwencji odrzucenie skargi, pomimo iż z okoliczności sprawy wynikało, że powinna być ona uwzględniona jako że termin wniesienia skargi został zachowany bowiem okoliczności o powzięciu wiadomości o przyczynach wznowienia wskazane w skardze nie budzą wątpliwości.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w przypadku uchylenia zaskarżonego postanowienia organ wniósł o odstąpienie w całości od zasądzania zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty nie podważają prawidłowości postanowienia Sądu I instancji.

Wskazania na wstępie wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że dokonując kontroli orzeczenia sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny rzeczonej kontroli dokonuje w ramach wyznaczonych poniesionymi w petitum skargi kasacyjnej zarzutami.

W niniejszej sprawie, mając na uwadze treść zarzutów wywiedzionego przez stronę środka zaskarżenia od postanowienia Sądu I instancji, stwierdzić należy, że co do istoty sprowadzając się one do twierdzenia, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wadliwie przyjął, iż trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a., rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia pełnomocnikowi strony zawiadomienia o terminie rozprawy w sprawie prowadzonej pod sygnaturą III SA/Gl 215/22, w którym wskazany był jako wyznaczony do orzekania w sprawie skład wymienionych personalnie trzech sędziów. Wobec tego, z uwagi na komplementarny charakter stawianych zarzutów, rozpoznane one zostaną łącznie.

Wskazania wymaga, że w myśl art. 271 pkt 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Zgodnie natomiast z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. W myśl art. 280 § 1 p.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, zaś w braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

Jak zatem wynika z powołanych przepisów, postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów. Pierwszy sprowadza się do zbadania, czy skarga o wznowienie jest dopuszczalna, tj. czy postępowanie, którego wznowienia żąda strona, zakończone zostało prawomocnym orzeczeniem, czy skarga wniesiona została w terminie oraz czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu wyznacza rozprawę. Dopiero stwierdzenie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania otwiera sądowi drogę do badania zasadności wskazanych w niej przesłanek wznowieniowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie, ustalenie, iż skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu, wyklucza możliwość badania, czy zasadna jest wskazana w niej podstawa wznowienia (por. postanowienie NSA z 24 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 988/05), ponieważ skarga taka jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu.

Oznaczało to, że Sąd I instancji zobligowany był pierwszej kolejności do dokonania formalnej oceny wniesionej skargi o wznowienie. Przypomnieć w tym zakresie należy, że stosownie do treści art. 279 p.p.s.a., w skardze o wznowienie postępowania strona ma obowiązek wskazać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Inicjatywa dowodowa w stosunku do powołanych okoliczności leży za każdym razem po stronie żądającego wznowienia, a nie sądu rozpoznającego skargę.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie badał i nie zakwestionował tego, że w skardze powołano ustawową przyczynę wznowienia lecz stwierdził niezachowanie przez stronę terminu do złożenia żądania wznowienia. Zachowanie terminu oceniał z uwzględnieniem specyfiki wskazywanej przyczyny wznowienia, o której mowa w powołanym art. 271 pkt. 1 p.p.s.a.. Zdaniem NSA, prawidłowa była ocena Sądu I instancji, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu.

Skarżący w tym zakresie argumentował, że dla zachowania terminu znaczenie miał subiektywny stan jego wiedzy o wystąpieniu podstaw wznowienia, a tę wiedzę powziął w związku z innym toczącym się postępowaniem, w którym w składzie sędziowskim uczestniczyli ci sami Sędziowie. Zauważyć przy tym należy, że zarówno skarga jak i skarga kasacyjna w zakresie argumentacji związanej z terminem do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, nie wskazuje jakiejkolwiek konkretnej daty, w której strona powzięła wiedzę o wadliwości składu orzekającego w sprawie o sygnaturze III SA/Gl 215/22. Jedynie załączony do skargi o wznowienie dokument w postaci kopii zawiadomienia o rozprawie w sprawie o sygnaturze III SA/Gl 299/24 wskazywać może, że opisaną "wiedzę" strona powzięła na przełomie września i października 2024 r. Jednakże domniemanie to należy pozostawić w sferze czysto hipotetycznej, a to z uwagi na okoliczność, iż przywołane zawiadomienie wraz z argumentacją skargi nie wskazują na jakikolwiek związek logiczny, w aspekcie personalnym, obu wymienionych spraw. Rzeczone zawiadomienie w sprawie III SA/Gl 299/24 wymienia w swojej treści, w części dotyczącej wyznaczonego składu orzekającego, innych Sędziów WSA w Gliwicach niż skład wyznaczony do orzekania w sprawie o sygnaturze III SA/Gl 215/22. Brak jest zatem jakiegokolwiek powiązania, na podstawie którego można by domniemywać podnoszonych w skardze o wznowienie postępowania twierdzeń strony na podstawie zbieżności Sędziów wyznaczonych do orzekania w oby powołanych postępowaniach.

Wyjaśnienia wymaga, że w doktrynie i orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż: "świadomość o istnieniu podstaw wznowienia należy rozumieć w ten sposób, że strona wiedziała lub powinna była wiedzieć, że wykryte przez nią okoliczności faktyczne mogą mieć prawne znaczenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy prawomocnie zakończonej. Dla oceny rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest natomiast istotna świadomość prawna strony, to jest jej wiedza o prawnej możliwości wznowienia postępowania". (zob. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 1122 oraz postanowienie NSA z 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GZ 59/10).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle poprzedniego stanu prawnego, gdy nie istniał obowiązek zawiadomienia stron o składzie sądu rozpoznającego sprawę, tj. przed wprowadzeniem instytucji tzw. "testu niezawisłości sędziego" z art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 dalej zwanej: p.u.s.a.) wskazywano, że strona dowiadywała się o składzie sądu orzekającego w sprawie dopiero w dniu wydania wyroku. Przeprowadzona łączna analiza art. 271 pkt 1 p.p.s.a. w kontekście unormowań art. 277 i 270 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania może zacząć swój bieg najwcześniej w dniu uprawomocnienia się orzeczenia, ponieważ dopiero po tej dacie wniesienie takiej skargi jest dopuszczalne, zaś w przypadku wyroków NSA, od dnia ich wydania, gdyż są one prawomocne z chwilą ich ogłoszenia (J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 277 oraz wskazane tam postanowienia NSA: z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 1237/05 (niepubl.) oraz z 24 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 1781/06 (CBOSA), a także postanowienie NSA z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I GSK 1512/20).

Analiza akt sprawy o sygn. III SA/Gl 215/22, daje podstawę do stwierdzenia, że pismem (zawiadomieniem o rozprawie) z dnia 18 sierpnia 2022 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 7 września 2022 r. (karta 61 akt sądowych) zawiadomiono go o składzie Sądu rozpoznającego sprawę, zatem wiedzę o składzie sądu skarżący powziął już we wrześniu 2022 r. Dlatego też twierdzenia skarżącego zawarte zarówno w skardze o wznowienie postępowania oraz we wniesionej skardze kasacyjnej, iż termin do złożenia skargi został zachowany, nie mogły zostać podzielone.

W konsekwencji, wobec przywołanych argumentów, należało zgodzić się z Sądem I instancji, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Skoro bowiem skarżący poprzez swojego pełnomocnika, wiedzę o składzie orzekającym w sprawie III SA/Gl 215/22 powziął w dniu 7 września 2022 r., to trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania upływał z dniem 7 grudnia 2022 r. Złożenie skargi o wznowienie postępowania w dniu 11 października 2024 r. było zatem oczywiście spóźnione. Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że warunkiem skuteczność skargi o wznowienie postępowania jest jej wniesienie w termin liczonym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Jak już wskazano strona w treści wywiedzionej w sprawie skargi o wznowienie postępowania nie wskazała jakiejkolwiek daty, która można byłoby uznać za dzień, w którym skarżący dowiedział się o istnieniu podstawy wznowieniowej. Argumentacja skargi ograniczała się bowiem wyłącznie do twierdzenia, że: "skarżący wskazuje, iż świadomość uczestniczenia w składzie orzekającym sędziów nieprawidłowo powołanych uświadomił sobie w wyniku innego postępowania w którym składzie uczestniczyli ci sami sędziowie.". Strona nie wskazała przy tym, w związku z jakim "innym" postępowaniem powziął "świadomość uczestniczenia w składzie orzekającym sędziów nieprawidłowo powołanych" i w którym dokładnie momencie tego "innego" postępowania, powołana świadomość strony zaistniała. Jak już wskazano, także załączone do skargi o wznowienie dokumenty nie wskazują na moment powzięcia wiedzy przez skarżącego o istnieniu przesłanki wznowieniowej. Załączona kopia zawiadomienia o rozprawie, o czym była już mowa, nie potwierdzała w świetle twierdzenia strony, że: "świadomość uczestniczenia w składzie orzekającym sędziów nieprawidłowo powołanych uświadomił sobie w wyniku innego postępowania w którym składzie uczestniczyli ci sami sędziowie" gdyż żadne z wymienionych na powołanym zawiadomieniu (sprawa o sygn. III SA/Gl 299/24) nazwisk Sędziów wyznaczonych do orzekania w sprawie nie pokrywało się z nazwiskami Sędziów wyznaczonych do orzekania w sprawie, której dotyczy przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania. Brak jest zatem obiektywnych podstaw do stwierdzenia zasadność powołanego twierdzenia strony i choćby uznania, że wiedzę o zaistnieniu podstaw wznowieniowych skarżący powziął z datą doręczenia mu tego zawiadomienia (wrzesień 2024 r.). Opisanej wątpliwości, o kluczowym w sprawie charakterze, nie rozwiewa także kopia załączonej do skargi o wznowienie korespondencji prowadzonej pomiędzy skarżącym, a jego pełnomocnikiem. Również z jej treści nie wynika, w którym konkretnie momencie strona nabrała przeświadczenia o istnieniu przesłanki do wznowienia postępowania w sprawie prowadzonej pod sygnaturą III SA/Gl 215/22.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. art. 182 § 1 i § 3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wskazać należy na uchwałę NSA z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, według której art. 204 i art. 205 § 2-4 p.p.s.a. stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. Jakkolwiek odpowiedź Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach na skargę kasacyjną została wniesiona w terminie, o którym mowa w art. 179 p.p.s.a., to nie została ona sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, o którym mowa w art. 175 p.p.s.a., wobec czego rzeczony wniosek nie mógł odnieść oczekiwanego skutku.