II GSK 1478/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2636/17 w sprawie ze skargi J. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od J. B. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2636/17, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę J. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2017 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. B., zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a. w związku z naruszeniem przez Sąd I inst. wiążącej oceny prawnej (wykładni przepisów art. 78h ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r. poz. 635 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.o.a.) w zw. z § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej Il stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej: rozporządzenie) - dokonanej w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt lI GSK 2497/15, dot. specyfiki postępowania odwoławczego i zakresu (granic) odwołania oraz granic kontroli organu odwoławczego;

2. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wydanie wyroku przez Sąd I Inst. na podstawie niekompletnych akt sprawy, w których nie ma dotychczasowych prawomocnych orzeczeń (z uzasadnieniami) wydanych w sprawie przez sądy administracyjne (wyrok NSA z 06.04.2017 II GSK 2497/15; wyrok WSA w Warszawie z 24.02.2015 VI SA/Wa 3962/14);

3. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy istotnej części akt sprawy, a to m.in.:

A. załączników do skargi [1-13] uzasadniających argumenty podnoszone przez skarżącego m.in. co do powszechnej praktyki sędziów i adwokatów określania solidarnego sposobu zasądzania wierzytelności pieniężnej na rzecz powodów będących wspólnikami spółki cywilnej, wzorca pozwu i poglądów w doktrynie [5,6,7,8,9,13], powszechności w profesjonalnym obrocie terminu "koszty postępowania" [1,2,3,11], kwestii nienależytej staranności wykonania zobowiązania [4,10], wymagań ustawowych zawartości pozwu;

B. pisma skarżącego z dnia 15.09.2017 r. dot. naruszenia zasady równego traktowania (art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) w aspekcie sporządzenia "pozwu o zapłatę odszkodowania wyłącznie w kwocie 14408 zł (bez kwoty 3000 zł oraz 2890 zł)";

C. załączników do odwołania od uchwały - orzecznictwo [1.2,3] i piśmiennictwo [3,4,5];

D. załącznika do protokołu z 26.04.2018 r.

4. art. 134 § 1 p.p.s.a. przez brak rozstrzygnięcia istotnego zarzutu nr 5 sformułowanego przez skarżącego w skardze oraz pismach procesowych:

- i kwestii tego czy była należyta staranność czy niestaranność wspólników spółki cywilnej przy wykonywaniu zobowiązania przewozu mając na uwadze kluczowe przepisy art. 355 § 2 k.c. i art. 472 k.c. w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu (art. 78d ust. 7 ustawy Prawo o adwokaturze), a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 80, 107 § 3 k.p.a. w związku z całkowitym brakiem ustaleń normatywnych przesłanki (nie)należytej staranności, brakiem ustalenia wzorca i kryteriów należytej staranności, a także fragmentarycznymi ustaleniami faktycznymi dot. tej materii;

5. prawa materialnego art. 78d ust. 7 w zw. z art. 78e ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 187 § 1 k.p.c., art. 78e ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 187 § 1 k.p.c. przez zastosowanie do oceny ustawowej formy rozwiązania zadania egzaminacyjnego (pozew) pozaustawowych kryteriów zachowania wymogów formalnych pozwu takich jak: zawarcie wywodu prawnego, wskazanie podstaw prawnych, uzasadnienie niepozwania sprawcy wypadku komunikacyjnego.

Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Natomiast istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne powiązanie powodują konieczność łącznego ich rozpatrzenia.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Z omawianego przepisu wynika, że Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy - rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał. Konsekwencją powyższego, jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracynym, jest to, że naruszenie zasady określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić, w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a., usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli polega w szczególności na: 1) oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy, 2) pominięciu istotnej części tych akt, 3) przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. i 4) oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09). Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym, przy jednoczesnym niekwestionowaniu tych ustaleń (por. np. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09, dostępny na stronie internetowej pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarzuty naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., z punktu widzenia istoty zawartej na ich gruncie regulacji, nie mogą być uznane za usprawiedliwione. Sąd wydając zaskarżony wyrok oparł się na materiale zgromadzonym przez organ administracji, nie pominął żadnych dowodów, nie orzekał na podstawie dowodów nieistniejących.

Podnieść przy tym należy, że przyjęcie w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Rzeczą Sądu - kontrolującego legalność zaskarżonej decyzji - jest więc ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Jednakże jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie NSA zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego (por. wyroki NSA z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt II GSK 858/10, LEX nr 1151731, z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1749/11 LEX nr 1145067, z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2374/11), co próbowano czynić w skardze kasacyjnej w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie zarówno organ w zaskarżonej uchwale, jak i sąd w zaskarżonym orzeczeniu szczegółowo odnieśli się do zarzutów skarżącego dotyczących oceny jego pracy.

Za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw uznać należało również zarzut art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a w związku z naruszeniem przez Sąd I instancji wiążącej oceny prawnej (wykładni przepisów art. 78h ust. 12 p.a. w zw. z § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie sądu należy uznać, że "sprawa", o której mowa w powyższym przepisie, to sprawa w znaczeniu materialnym, a nie formalnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1513/11, z dnia 8 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 848/11, z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 755/10 oraz z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1865/10). Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376).

Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Podsumowując stwierdzić należy, że Sąd w niniejszym składzie podziela i uznaje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2014 r. (sygn. akt I GSK 534/12), iż: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania." Powyższe oznacza, iż Sąd I instancji nie naruszył art. 153 i art. 170 p.p.s.a., gdyż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do zaleceń zawartych w poprzednim wyroku WSA z 24 lutego 2015 r., VI SA/Wa 3962/14 oraz wyroku NSA z 6 kwietnia 2017 r., II GSK 2497/15 i w pełni uwzględnił te wytyczne. Sądy te nakazały bowiem Komisji szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów i argumentacji, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego, ponadto uznały, iż sformułowane w uchwale z dnia [...] września 2014 r. wnioski merytoryczne pod adresem pracy egzaminacyjnej były niepełne – a zatem stanowisko o negatywnym wyniku z egzaminu adwokackiego zostało powzięte przedwcześnie. Pod tym kątem właśnie Sąd I instancji ocenił zaskarżoną uchwałę, natomiast skarga kasacyjna w niniejszej sprawie stanowi zasadniczo polemikę ze stanowiskiem organów wyrażonym w tej uchwale i wyroku WSA. By skutecznie podważyć wyrok Sądu pierwszej instancji strona w kontekście wskazanych przepisów prawa powinna była wykazać, dlaczego Sąd dokonał niewłaściwej wykładni danego przepisu, a fakt, iż Sąd zaakceptował wykładnię organu i nie podzielił stanowiska strony nie jest wystarczający do uznania, iż doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Przy tym należy podkreślić, iż uzasadnienie wyroku nie musi zawierać kazuistycznego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony, powinno być jednak czytelne i jednoznaczne w zakresie sformułowanej oceny i wniosków uzasadniających rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Tym wymogom uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada. Sąd pierwszej instancji wymienił kwestie będące głównym przedmiotem ustaleń i rozważań organów, po identyfikacji tych zagadnień, wskazując, że poczynione przez organy ustalenia faktyczne znajdują oparcie w zgromadzonym i obszernie opisanym materiale dowodowym. Po analizie tego materiału Sąd wyraził pogląd, iż organy zbadały sprawę wszechstronnie, w tym z perspektywy strony skarżącej. Całość uzasadnienia pozwala również na wniosek, że przyjęcie prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie było konsekwencją z jednej strony oceny, że materiał dowodowy nie zawierał luk i pozwalał na rozstrzygniecie, z drugiej strony natomiast uznania, że całość tego materiału została oceniona trafnie i bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.

Odnosząc się w następnie powiązanych treściwo w uzasadnieniu z tym zarzutem do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 78d ust. 7 w zw. z art. 78e ust. 2 pkt 1 p.o.a. w zw. z art. 187 § 1 k.p.c., art. 78e ust. 2 pkt 1 p.o.a. w zw. z art. 187 § 1 k.p.c. przez zastosowanie do oceny ustawowej formy rozwiązania zadania egzaminacyjnego (pozew) pozaustawowych kryteriów zachowania wymogów formalnych pozwu oraz powiązanych z tymi zarzutami procesowymi dotyczącymi w tym argumentów podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia zasady równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.), należy podkreślić, iż nie mają one usprawiedliwionych podstaw. Prawidłowo bowiem Komisja uznała, że Skarżący, rozwiązując zadanie z części dotyczącej prawa gospodarczego egzaminu adwokackiego, nie wykazał przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Naczelny Sąd Administracyjny przy tym podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, że z art. 78e ust. 2 p.o.a. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Dodatkowo z art. 78e ust. 2 p.o.a. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W przypadku egzaminów prawniczych kryteria określone w przepisach prawa (w tym przypadku w art. 78e ust. 2 p.o.a.) muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu prawniczego - tu adwokata (por. wyroki NSA z 11 lipca 2012 r., II GSK 921/11; z 8 sierpnia 2012 r., II GSK 1037/12; z 12 grudnia 2012 r.. II GSK 1854/11; z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Komisja II stopnia podejmuje uchwałę ostateczną biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów. Jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o ten materiał. Sądowa kontrola rozstrzygnięcia Komisji Odwoławczej ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ ten wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, odzwierciedlając proces dokonywanych ustaleń faktycznych oraz zastosowanych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo zadecydować w sprawie tak jak zadecydował. Rolą Sądu, który bada zaskarżoną uchwałę pod kątem zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji, nie jest natomiast zastępowanie tego organu w czynności ostatecznej oceny/ustalenia wyniku egzaminu.

W związku z powyższym zasadnie Sąd I instancji uznał, że analizując pracę egzaminacyjną Skarżącego oraz uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia należy stwierdzić, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, oceniając ponownie prace Skarżącego, miała podstawy do utrzymania w mocy uchwały I instancji. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę prac egzaminacyjnych Skarżącego, przy wskazaniu prawidłowych elementów prac Skarżącego, jak również błędów w nich zawartych, których waga zaważyła jednak o niedostatecznych ocenach z jednego z zadań egzaminacyjnych i negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego. W tym miejscu przypomnieć należy, że praca egzaminacyjna powinna być oceniana pod kątem, czy osoba egzaminowana posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywanego zawodu. Odnotować bowiem należy, że przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy osoba zdająca prawidłowo oceniła problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruowała pismo procesowe, uzasadniła je i sformułowała odpowiednie wnioski. Podkreślenia wymaga, że w ww. przepisie zostały wyszczególnione jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z egzaminu: zachowanie wymogów formalnych, prawidłowe zastosowanie przepisów prawa i ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. W orzecznictwie podkreśla się, że kryteria zawarte w powołanym przepisie muszą być spełnione łącznie – tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do zawodu adwokata. Taka surowa regulacja ma na celu ochronę interesu społecznego i ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu adwokata osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt II GSK 921/11, z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1854/11 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, jakoby za tym, iż w niniejszej sprawie miało dojść do naruszenia wskazanych wyżej przepisów przemawia fakt, że niektóre elementy sporządzonego przez skarżącego pisma procesowego zostały przez egzaminatorów ocenione odmiennie. Zdaniem NSA nie oznacza to, aby uzasadnienia tych ocen były wewnętrznie sprzeczne i wzajemnie się wykluczające. Oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę trafną.

Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

W rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu adwokackiego był konsekwencją otrzymania przez skarżącego oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego.

Konieczne jest w tym miejscu odwołanie się do zaproponowanego przez skarżącego rozwiązania zadania z prawa gospodarczego. Wprawdzie jak już podniesiono osoba zdająca prawidłowo wybrała sporządzenie pozwu, ale jej praca jako całość, według komisji egzaminacyjnych obu stopni, nie spełniła pozytywnie wymagań stawianych rozwiązaniu zadania w ramach egzaminu adwokackiego, w związku z oceną przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Ponownie rozpoznając sprawę Komisja II stopnia odniosła się do tych kwestii szczegółowo i obszernie uzasadniając swoje stanowisko, co również uczynił WSA w zaskarżonym orzeczeniu.

Zauważyć należy, że z akt odzwierciedlających stan faktyczny sprawy wynika, iż dwaj egzaminatorzy oceniający zadanie, w pisemnych opiniach wskazali na wady i braki sporządzonego pozwu. W autonomicznym i niezależnym ocenianiu prac przez poszczególnych egzaminatorów wpisane są w sposób naturalny pewne różnice w ocenie poszczególnych elementów prac, a nawet rozbieżności w ocenach cząstkowych przyznanych przez egzaminatorów. Okoliczność tę miał na uwadze ustawodawca, przyjmując w art. 78e ust. 4 p.o.a., że ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów (por. wyrok NSA z 10.12.2013 r., II GSK 1340/12 oraz wyrok NSA z 13.07.2017 r., II GSK 3557/15 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem ustawa w art. 74e § 2 p.o.a. przewiduje, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, w myśl § 3 każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej, a stosownie do art. 74e § 4 ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, to znaczy, że ustawodawca przewidział i dopuszcza rozbieżność ocen (wyrok NSA z 9.04.2019 r., II GSK 570/17 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Komisji wynika w sposób jasny i precyzyjny, dlaczego odwołanie skarżącego, kwestionujące ocenę niedostateczną za rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego, nie zasługiwało na uwzględnienie.

Celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Przepis art. 78d ust. 1 p.o.a., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym wymagania stawiane zdającym nie przewidują odmiennego ich traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego skarżący wykazując się wiedzą prawniczą, powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego zdający powinien w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na egzaminie adwokackim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.

W ocenie NSA, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącego został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a., a wadliwość sporządzonej przez skarżącego pracy egzaminacyjnej uzasadniała otrzymanie przez niego oceny negatywnej.

Odnosząc się do argumentów dotyczących naruszenia zasad równości i dyskryminacji należy zauważyć, iż stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną, ale jest związany granicami danej sprawy. Kontrola przez ten Sąd może być więc dokonana jedynie w granicach danej sprawy, a więc sprawy ze skargi na konkretny, indywidualny akt administracyjny. Opiera się ona, co do zasady, na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organami administracji wydającymi zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu I instancji w tejże sprawie, co do oceny zgodności z prawem, była uchwała Komisji II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, podjęta w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego Skarżącego. Uchwała ta wyznaczyła granice rozpoznawanej sprawy. Z tego też względu przeprowadzenie dowodu z prac egzaminacyjnych, a zatem także uchwał poświęconych wynikom egzaminu adwokackiego innych osób, nie znajduje oparcia w przepisach prawa, gdyż te uchwały nie dotyczyły rozstrzyganej sprawy, tylko innej sprawy, która nie była przedmiotem oceny zakończonej podjęciem zaskarżonej uchwały i nie mogła być przedmiotem sądowej kontroli. Tym samym okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych we wskazanych przez Skarżącego postępowaniach, nie mogą być przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznający sprawę w niniejszym składzie podziela w tym względzie, stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu adwokackiego innym osobom uchylają się spod kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie (wyrok NSA z 10 lipca 2012 r. w sygn. akt II GSK 1807/11, wyrok z dnia 11 kwietnia 2013r. II GSK 108/12, wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2567/14, wyrok NSA z dnia 8 października 2015r., II GSK 2609/14, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016r., II GSK 289/15, wyrok NSA z dnia 20 lutego 2019r. II GSK 5144/16; wyrok NSA z 5.11.2019 r., II GSK 3208/17 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący wiąże kwestię sporządzenia "pozwu o zapłatę odszkodowania wyłącznie w kwocie 14408 zł (bez kwoty 3000 zł oraz 2890 zł)" z naruszeniem zasady równego traktowania i w tym kontekście należy również podkreślić, iż podobne kwestie były już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, które w pełni należy podzielić (np. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013r., II GSK 108/12, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016r., II GSK 289/15, wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017r., II GSK 2149/15, wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2016r., II GSK 2567/14, wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2019r., II GSK 4685/16 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wynika nakaz równego traktowania, przez władze publiczne, wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą, relewantną cechą. Dopuszczalne jest natomiast odmienne traktowanie tych adresatów norm, które takiej cechy nie mają.

Zasada ta znajduje zastosowanie w zakresie stanowienia jak i stosowania prawa. Przestrzeganie zasady równości w zakresie stanowienia prawa oznacza obowiązek ustawodawcy takiego konstruowania norm prawnych generalnych i abstrakcyjnych, które w taki sam sposób kształtują sytuację podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej. Natomiast jej stosowanie, polega na równym traktowaniu przez władze publiczne, w indywidualnych przypadkach, podmiotów uznanych przez ustawodawcę za posiadające tę samą cechę relewantną.

Jednakże, co należy podkreślić, prace egzaminowanych kandydatów polegające na przygotowaniu pism procesowych nie są i oczywiście nie powinny być identyczne, a jedynie mogą zawierać podobne rozwiązania. Należy w związku z tym podkreślić, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a., co oznacza, że sprawa taka nigdy nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwała komisji egzaminacyjnej konkretyzuje normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie.

W zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie o adwokaturze. Oceny te są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej oceny poziomu pracy. Każda praca oceniana jest więc indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych przesłanek, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Tak więc prace różnych zdających, w których są przyjęte podobne rozwiązania prawne, mogą prezentować różny poziom wiedzy i umiejętności i z tego też względu są oceniane w różny sposób. Każdy z kandydatów rozwiązuje samodzielnie przydzielone mu zadanie, mimo tego, że jest oparte na tym samym stanie faktycznym.

Zróżnicowanie zatem ocen co do poszczególnych kandydatów na adwokatów jest w takiej sytuacji dopuszczalne i nie narusza zasady równości. Kryteria na podstawie których nastąpiło zróżnicowanie ocen zostały sformułowane w ustawie o adwokaturze (art. 79d, art. 79e tej ustawy). Pozostają one w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów ustawy o adwokaturze ( art. 79d ust. 1) i służą realizacji tego celu, jakim jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Należy podkreślić, iż w ocenie Sądu I instancji, ocena egzaminatorów sprawdzających pracę Skarżącego była zasadna. Egzaminatorzy w sposób precyzyjny wskazali, jakie błędy zadecydowały o wystawieniu oceny niedostatecznej wobec niezaliczenia pracy z zakresu prawa gospodarczego. Uchybienia świadczyły o nieprawidłowym zabezpieczeniu interesów reprezentowanej strony. Dowodziły one niewystarczającego przygotowania Skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. W związku z powyższym, niezasadnym jest, oczekiwanie Skarżącego, iż poprzez odwołanie się do zasady równości, rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego, które zaważyło na negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, zostanie ocenione inaczej, wobec braku wątpliwości co do błędnego jego rozwiązania i niepodważenia zasadności oceny Komisji II Stopnia, co do zachowania wymogów formalnych, zastosowania przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający reprezentuje. Uwzględnić bowiem należy to, że każdy z kandydatów na adwokata rozwiązuje w ramach egzaminu sprawę samodzielnie, w sposób indywidualny i każda ze spraw z istoty rzeczy różni się od siebie sposobem rozwiązania. Natomiast w przypadku ewentualnego stwierdzenia, że poszczególne opracowania byłyby jednakowe, należałoby uznać, iż rozwiązanie zadania przez któregoś z kandydatów nie nastąpiło w sposób samodzielny. W takim przypadku takie rozwiązanie zadania musiałoby podlegać dyskwalifikacji. Nie można w tej sytuacji twierdzić, iż naruszona została zasada równości wobec prawa (np. art. 32 Konstytucji RP), gdyż ewentualne niezgodne z prawem działanie Komisji Egzaminacyjnej nie uprawnia do takiego samego działania, przy ocenie zadania opracowanego przez Skarżącego. W związku z powyższym Skarżący kasacyjnie nie mógł oczekiwać, że wobec wszystkich kandydatów na adwokatów, którzy działając na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji prawnej i faktycznej, zostaną wydane tożsame uchwały komisji egzaminacyjnej.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a przez wydanie wyroku przez Sąd I instancji na podstawie niekompletnych akt sprawy, w których nie ma dotychczasowych prawomocnych orzeczeń (z uzasadnieniami) wydanych w sprawie przez sądy administracyjne. Jest to okoliczność pozostająca bez jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem w ocenie NSA zarówno organ administracji, jak i WSA w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę uwzględniły zalecenia sformułowane w wyroku WSA z 24 lutego 2015 r., VI SA/Wa 3962/14 oraz wyroku NSA z 6 kwietnia 2017 r., II GSK 2497/15. W takiej sytuacji brak podstaw do uznania, że ewentualny brak odpisów tych orzeczeń wraz z uzasadnieniami w aktach kolejnej sprawy sądowoadministracyjnej ma wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. np. wyrok NSA z 18.11.2013, II OSK 1385/12). Na marginesie należy podkreślić, iż wyroki te są dostępne w wewnętrznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, a ponadto w wersji zanonimizowanej są ogólnodostępnne poprzez Centralną Bazę Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oczywiście są też znane zarówno organowi, jak i stronie z racji ich wcześniejszego doręczenia.

Aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zyskał również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. przez brak rozstrzygnięcia istotnego zarzutu nr 5 sformułowanego przez skarżącego w skardze oraz pismach procesowych i kwestii tego czy była należyta staranność czy niestaranność wspólników spółki cywilnej przy wykonywaniu zobowiązania przewozu. Odnosząc się do tego zarzutu należy po pierwsze zauważyć, że z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, iż w tym zakresie Sąd I instancji odniósł się do tej kwestii w sposób zwięzły i podzielił stanowisko organu. Jak trafnie zauważono w odpowiedzi na skargę kasacyjną - sam fakt, że stanowisko zaprezentowane przez Komisję II stopnia i zaaprobowane przez Sąd I instancji jest odmienne od stanowiska przedstawionego przez skarżącego, co w konsekwencji spowodowało, iż zaskarżona uchwała jest dla niego niekorzystna, nie może być utożsamiany z naruszeniem przepisów prawa. Dodatkowo NSA w niniejszym składzie podziela stanowisko judykatury, iż Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma obowiązku szczegółowo odnosić się osobno do każdego z zarzutów podniesionych w skardze oraz innych pismach procesowych sprawy i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to aby z wywodów Sądu wynikało dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok NSA z 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15; wyrok NSA z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2336/16; wyrok NSA z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2671/16; wyrok NSA z 4 października 2018 r., sygn. akt II GSK 2983/16 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Warto zatem w kontekście wynikającej z art. 134 § 1 p.p.s.a. zasady braku związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną podkreślić, że sąd administracyjny I instancji nie jest zobowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Nawet pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Natomiast rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, by skarżący zarzucał Sądowi I instancji tak rozumiane wyjście poza granice sprawy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).