II GSK 1261/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. Sp. z o.o. - Sp. k. w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 7/23 w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. - Sp. k. w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 17 listopada 2022 r. nr 0601-IGC.48.165.2022.EU w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 14 września 2022 r. nr 308000-COC-3.48.2.99.2022.KM/MN; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz E. Sp. z o.o. - Sp. k. w C. 810 (osiemset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 7/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki Komandytowej z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 17 listopada 2022 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 3 maja 2022 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej Drogowego Przejścia Granicznego w Hrebennem przeprowadzili kontrolę pojazdu silnikowego z naczepą o numerach rejestracyjnych [...], kierowanego przez M.J., wykonującego na rzecz skarżącej przejazd w ramach międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy. Pojazdem przewożony był olej napędowy w ilości 32000 l, o łącznej masie brutto 26880 kg.

W trakcie kontroli dokonano dwukrotnie pomiaru rzeczywistej masy całkowitej pojazdu przy użyciu wagi statycznej. Pomiary wykazały 40160 kg podczas pierwszego ważenia oraz 40060 kg podczas drugiego ważenia. W związku z tym stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, w pierwszym ważeniu o 160 kg, a w drugim ważeniu o 60 kg (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 0,15%). Pomiaru masy całkowitej dokonano przy użyciu wagi nieautomatycznej, elektronicznej, znak fabryczny Scalex 1000D, numer fabryczny [...], posiadającej ważne na dzień kontroli świadectwo legalizacji ponownej z dnia 20 sierpnia 2020 r., wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Warszawie. Wynik pomiaru został opisany w protokole z dnia 3 maja 2022 r. Kierowca podpisał protokół nie wnosząc żadnych uwag.

Decyzją z dnia 14 września 2022 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie 1000 zł za dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t., którego dopuszczalna masa całkowita została przekroczona mniej niż 5%, to jest za naruszenie określone pod lp. 10.2.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (aktualnie Dz. U. z 2022 r., poz. 2201, dalej powoływanej także jako: "u.t.d.").

Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania skarżącej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z okazanym w trakcie kontroli wypisem z licencji nr [...] podmiotem wykonującym przewóz drogowy była skarżąca. Wykonywanie w przedmiotowej sprawie międzynarodowego transportu drogowego, o którym mowa w art. 4 pkt 2 u.t.d., potwierdza przedłożony do kontroli międzynarodowy samochodowy list przewozowy CMR z dnia 2 maja 2022 r.

Organ odwoławczy podniósł, że wymogi dotyczące dopuszczalnych wymiarów, masy i nacisków osi pojazdu uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r., poz. 2022 z późn. zm., dalej powoływanego jako: "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych" lub "rozporządzenie"). Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-20, nie może przekraczać w przypadku zespołu pojazdów, złożonego z pojazdów mających łącznie co najmniej 5 osi, w którym pojazdem ciągnącym jest pojazd samochodowy - 40 ton. W przypadku pojazdu uczestniczącego w ruchu drogowym podstawą sprawdzenia wymagań, o których mowa w ust. 1, są wartości rzeczywiste wymienionych mas (§ 3 ust. 3 rozporządzenia).

W niniejszej sprawie dwukrotne pomiary wykazały przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, w przypadku pierwszego ważenia - o 160 kg, a w przypadku drugiego ważenia - o 60 kg.

Organ podkreślił, że kontroli rzeczywistej masy całkowitej na wadze nieautomatycznej dokonano zgodnie z wymogami określonymi w instrukcji dla użytkownika wydanej przez producenta, a waga spełniała wymogi rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. z 2008 r., Nr 26, poz. 152).

W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego należało uznać za prawidłowe ustalenie rzeczywistej masy całkowitej kontrolowanego zespołu pojazdów na poziomie 40060 kg. W świetle § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów oznaczało to przekroczenie dopuszczalnej masy dla tego rodzaju zespołu pojazdów o 60 kg, to jest o 0,15 %. Zasadnie zatem pojazd został uznany za nienormatywny w rozumieniu art. 2 pkt 35a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988 z późn. zm., dalej powoływanej także jako: "p.r.d.").

Organ II instancji wyjaśnił, że na podstawie art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 12000 zł za każde naruszenie. Pod lp. 10.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d. wyszczególniono naruszenie polegające na dopuszczeniu do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona mniej niż 5%. W niniejszej sprawie stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej o 0,15%. Wysokość kary w przypadku tego naruszenia wynosi 1000 zł.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę skarżącej Spółki.

Zdaniem Sądu I instancji, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w wyniku pomiaru statycznego rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów składającego się z dwuosiowego pojazdu silnikowego i trzyosiowej naczepy, stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej. Podczas pierwszego ważenia uzyskano wynik 40160 kg, a podczas drugiego ważenia - 40060 kg. Jako wiążący przyjęto korzystniejszy dla strony wynik ważenia wynoszący 40060 kg. Zatem prawidłowe jest ustalenie o przekroczeniu dopuszczalnej masy całkowitej o 60 kg, to jest o 0,15 %. WSA podkreślił, że czynności ważenia zostały udokumentowane wydrukami z ważenia statycznego pojazdu oraz protokołem kontroli, które to dokumenty kierujący pojazdem podpisał, nie wnosząc uwag odnośnie dokonanych czynności.

W ocenie Sądu I instancji organy zasadnie stwierdziły, że skarżąca dopuściła się naruszenia ustawy o transporcie drogowym polegającego na dopuszczeniu do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów, którego masa całkowita przekraczała wielkość dopuszczalną. Organy prawidłowo także ustaliły wymiar kary za to naruszenie na podstawie lp. 10.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d.

W ocenie WSA, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, sprowadzające się do kwestionowania przez skarżącą wiarygodności pomiarów dokonanych podczas kontroli. Skarżąca zarzuciła niewyjaśnienie przez organ, czy i jaki błąd pomiaru cechuje użytą w czasie kontroli wagę samochodową oraz czy stwierdzone przekroczenie o 0,15% dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów mogło być wynikiem dopuszczalnego błędu pomiarowego wagi, gdyż wyniki wykonanych pomiarów różniły się o 100 kg.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z protokołem kontroli podpisanym bez zastrzeżeń przez kierującego pojazdem pomiar rzeczywistej masy całkowitej został przeprowadzony przy użyciu wagi nieautomatycznej Scalex 1000D o numerze fabrycznym [...], posiadającej ważne na dzień kontroli świadectwo legalizacji ponownej z dnia 20 sierpnia 2020 r., wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Warszawie. Zgodnie z treścią wskazanego świadectwa, było ono ważne do dnia 20 września 2022 r. Zatem, w dniu kontroli urządzenie posiadało ważne świadectwo legalizacji. Brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, by urządzenie to zostało użyte nieprawidłowo. Ważenie dokonane zostało na wadze spełniającej wymogi normatywne i zgodnie z wymogami określonymi w instrukcji obsługi urządzenia wagowego, co zostało zaznaczone w podpisanych przez kierowcę wydrukach z ważenia statycznego. Ważenie należy zatem uznać za prawidłowe.

WSA uznał za zasadne stanowisko organów o braku przesłanek do przyjmowania jako wyniku ważenia jakiejkolwiek wartości innej niż wartość nominalna, to jest wskazywana przez urządzenie pomiarowe. Z dołączonej do akt administracyjnych instrukcji obsługi wagi nie wynika, by uzyskane wyniki pomiarów należało pomniejszyć o wartość dopuszczalnego błędu.

Sąd I instancji zaznaczył, iż przepisy prawa również nie nakładają na organy obowiązku pomniejszenia wyników ważenia o jakąkolwiek wartość dopuszczalnego błędu pomiaru. W szczególności obowiązku takiego nie można wywieść z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. z 2008 r., Nr 26, poz. 152).

Przekroczenie o 0,15 % dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów uzasadniało nałożenie na skarżącą, jako przewoźnika wykonującego transport drogowy, kary pieniężnej zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d. Mając na względzie wielkość przekroczenia, kara pieniężna w stanie faktycznym sprawy wynosi 1000 zł, a to stosownie do lp. 10.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d. Taka też kara została nałożona na skarżącą, która bezsprzecznie była przewoźnikiem drogowym wykonującym międzynarodowy transport drogowy.

Sąd I instancji podzielił również stanowisko organu, który nie dopatrzył się w sprawie okoliczności świadczących o dochowaniu przez skarżącą należytej staranności w realizacji czynności związanych z wyżej wymienionym przewozem oraz braku wpływu skarżącej na powstanie naruszenia.

Podsumowując, w ocenie WSA organ ustalił stan faktyczny sprawy prawidłowo, uwzględniając wszystkie przeprowadzone w sprawie dowody. Zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. są więc nieuzasadnione. Uzasadnienie prawne decyzji zawiera szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka zaskarżając go w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że organy naruszyły art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. przez niedostateczne zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, polegające na niewyjaśnieniu czy i jaki błąd pomiaru ma waga samochodowa Scalex 1000D, na której zważono pojazd strony i uznanie, że błędy pomiaru nie mają znaczenia dla ustalenia wagi kontrolowanego samochodu, bowiem ani instrukcja użytkowania wagi, ani przepisy prawa nie nakładają na organy obowiązku korygowania pomiarów, podczas gdy Sąd I Instancji nie kwestionuje, że błędy pomiarów mogą się zdarzyć, co wynika z dokonanych podczas kontroli ważeń;

II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 81a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy bez wątpliwości można stwierdzić przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, podczas, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że dokonane pomiary przedstawiały różne wagi pojazdu, a wielkość przekroczenia była tak niewielka, że nie można wykluczyć, iż spowodowana była czynnikami, na które strona nie ma wpływu i nie da się wykluczyć, że pojazd w rzeczywistości mieścił się w dopuszczalnej przepisami masie całkowitej;

III. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię - art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez jego niezastosowanie i wszczęcie postępowania w przedmiotowej sprawie, podczas gdy skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, bowiem jak wynika z dokumentów - masa paliwa i masa samochodu ciężarowego z naczepą mieściły się w dopuszczalnej maksymalnej wadze - 40t.

Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 17 listopada 2022 r. zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 14 września 2022 r. w całości oraz umorzenie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt c i § 3 p.p.s.a., a ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Ponadto, wniosła o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania administracyjnego za wszystkie instancje w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona w stopniu pozwalającym na jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonego wyroku oraz obu decyzji organów.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że zasadniczą oś sporu stanowi w istocie zagadnienie dotyczące prawidłowości dokonanych dwukrotnie pomiarów nacisków osi, które za każdym razem dały inny rezultat. Strona neguje w tym przypadku wyniki pomiarów, wskazując, że pozostają wątpliwości co do przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, których w żaden sposób nie można usunąć. Dokonane pomiary przedstawiały różne wagi pojazdu, a wielkość przekroczenia była tak niewielka, że nie można wykluczyć, iż spowodowana była czynnikami, na które strona nie ma wpływu i nie da się wykluczyć, że pojazd w rzeczywistości mieścił się w dopuszczalnej przepisami masie całkowitej.

Organy i Sąd I instancji wskazują natomiast na: brak podstawy prawnej umożliwiającej stosowanie odpowiednich korekt względem wyniku ważenia, certyfikację metrologiczną użytej wagi oraz cele jakim służyło wydanie rozporządzenia w sprawie wag, w tym także brak kwestionowania przez kierowcę wyników pomiarów. Podkreślane jest także to, że przepisy prawa nie nakładają na organy obowiązku pomniejszenia wyników ważenia o jakąkolwiek wartość dopuszczalnego błędu pomiaru.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnione są zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące przede wszystkim na naruszenia procesowe, które doprowadziły do niewłaściwego, gdyż w istocie co najmniej przedwczesnego, przypisania skarżącej kasacyjnie odpowiedzialności za delikt administracyjny skutkujący karą pieniężną.

Rozpocząć należy od podkreślenia, że niniejsza sprawa dotyczy wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, zatem nie może być jakichkolwiek wątpliwości, że w tego rodzaju postępowaniu to organ ma bez najmniejszej wątpliwości ustalić, czy do naruszenia prawa w istocie doszło. Ciężar tego rodzaju twierdzeń (o powstaniu naruszenia) obciąża zatem organ, z którym strona ma jednak obowiązek współpracować w ramach zasady koniecznego współdziałania przy wyjaśnieniu istoty sprawy.

Mając to na względzie, zwrócić zatem należy uwagę, że z § 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wynika, że dopuszczalny nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdów, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2-14 nie może przekraczać 11,5 tony. Istotny jest jednak dalszy przepis tego rozporządzenia, tj. § 5 ust. 4, który wskazuje, że w przypadku pojazdu uczestniczącego w ruchu drogowym podstawą sprawdzenia wymagań, o których mowa w ust. 1-3 oraz ust. 5, są wartości rzeczywiste nacisków osi. Przepis ten potwierdza zatem sformułowaną wyżej uwagę o charakterze ogólnym, zwłaszcza jeżeli rozpatrywać ją w zestawieniu z zasadami postępowania regulowanymi art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a., że to rzeczywiste naciski osi na drogę powinny stanowić podstawę stwierdzenia ewentualnego przekroczenia norm określających ich maksymalny, dopuszczalny prawnie poziom. Wiedza w tym zakresie jest przy tym domeną odpowiednich ustaleń faktycznych, wynikających przede wszystkim ze stosowanych przez organ środków dowodowych. W tym konkretnie przypadku chodzi więc o wagi, które pozwalają ustalić jaki jest rzeczywisty nacisk osi pojazdu na drogę. Skoro jednak waga stosowana jest przez organ w celu udowodnienia określonego stanu (wielkości nacisku osi na drogę), to nie ma wątpliwości, że organ ma zapewnić takie jej działanie oraz taki poziom pewności pomiaru, które nie pozostawią wątpliwości, że uzyskane rezultaty są prawidłowe i mogą służyć jako wystarczający materiał do stwierdzenia wystąpienia przekroczenia, z którym wiąże się sankcja administracyjna.

Podkreślenia wymaga, że ustalenie w warunkach codziennego użytkowania rzeczywistej wartości określonego ładunku bądź nacisku przedmiotu na pewną powierzchnię, wymaga użycia odpowiedniej wagi. Ze względu jednak np. na różne parametry wagi, warunki jej użycia czy chociażby sposób zamontowania, albo warunki pogodowe, otrzymać można wyniki pomiaru odbiegające od rzeczywistych wartości. W związku z tym, urządzenia tego rodzaju przechodzą prawną kontrolę metrologiczną na podstawie ustawy z 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2063 ze zm.), która stosownie do art. 4 pkt 9 jest działaniem zmierzającym do wykazania, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania określone we właściwych przepisach. Jedynie więc urządzenia, które przeszły określone sprawdzenie przez służby metrologiczne, można użyć w ramach np. postępowania administracyjnego. Dowodem na zastosowanie stosownej weryfikacji urzędowej jest zaś świadectwo legalizacji lub cecha legalizacyjna umieszczane na przyrządzie pomiarowym (tu: wadze), poświadczające dokonanie legalizacji (jest to zatem dowód legalizacji).

To jednak, że dane urządzenie przeszło urzędowe sprawdzenie metrologiczne i posiada świadectwo legalizacji (pierwotnej bądź ponownej) nie oznacza jeszcze, że każdy jego pomiar odpowiada rzeczywistej wartości danego ładunku, czy nacisku na przedmiot i zatem każde jego wskazanie zawsze można uznać za prawidłowe w sprawie o wymierzenie kary. W zależności bowiem od pewności, powtarzalności i niezmienności dokonywanych pomiarów urządzenia pomiarowe (w tej sprawie wagi do ważenia pojazdów w ruchu), kwalifikowane są do różnych klas z punktu widzenia ich precyzji (dokładności). Krok taki jest konieczny z racji przede wszystkim tego, że w warunkach użytkowych, a nie laboratoryjnych trudno jest uzyskać pomiar całkowicie zbieżny z rzeczywistym stanem (zob. wyrok NSA z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt. II GSK 2094/22).

W przedmiotowej sprawie w toku kontroli celno-skarbowej użyto przyrządu pomiarowego w postaci wagi nieautomatycznej typu SCALEX 1000D. Zgodnie natomiast z wydanym na podstawie art. 8 ust. 6 ustawy Prawo o miarach rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 kwietnia 2017 r. w sprawie rodzajów przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakresu tej kontroli (§ 5 pkt 10) prawnej kontroli metrologicznej w zakresie legalizacji ponownej podlegają m.in. wprowadzone do obrotu lub użytkowania po dokonaniu oceny zgodności w rozumieniu art. 2 pkt 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz. Urz. UE L 218 z 13.08.2008, str. 30) wagi nieautomatyczne, a więc - zgodnie z § 3 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 stycznia 2008 r. - przyrządy pomiarowe służące do określania masy ciała oraz mogące służyć do określania innych, związanych z masą wielkości, ilości, parametrów albo właściwości, wykorzystujące działanie na ciało siły grawitacji, wymagające udziału operatora podczas ważenia.

Użyta przez kontrolowane organy waga nieautomatyczna została wprowadzona do użytkowania, podlegając prawnej kontroli metrologicznej przez tzw. legalizację ponowną (zob. art. 8 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 4 pkt 9, 13 i 16 ustawy Prawo o miarach), potwierdzoną świadectwem (dowodem) legalizacji ponownej z dnia 20 sierpnia 2020 r. Zgodnie z art. 8a ust. 1 ustawy Prawo o miarach (z zastrzeżeniem możliwości uznania dokumentów potwierdzających dokonanie prawnej kontroli metrologicznej przyrządu pomiarowego przez właściwe zagraniczne instytucje metrologiczne, zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy Prawo o miarach) przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej mogą być wprowadzane do obrotu i użytkowania oraz użytkowane tylko wówczas, jeżeli posiadają odpowiednio ważną decyzję zatwierdzenia typu lub ważną legalizację.

Procedura legalizacji ponownej przyrządu pomiarowego znajdującego się w użytkowaniu dokonywana jest co do zasady wielokrotnie na wniosek użytkownika (a więc także organów administracji celno-skarbowej), m.in. ze względu na ustalone okresy ważności poprzedniej legalizacji ponownej (art. 8k ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o miarach) oraz w przypadku zmiany miejsca użytkowania, w którym była dokonana legalizacja (zob. art. 8k ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo o miarach), co oznacza, że każdorazowa zmiana lokalizacji przyrządu pomiarowego w powyższym zakresie wymaga przeprowadzenia następczo kolejnej legalizacji ponownej. Zagadnienie to nie zostało wyjaśnione i uwzględnione przez kontrolowane organy.

Zgodnie z art. 8n ust. 4 ustawy Prawo o miarach legalizacja traci ważność w przypadku: 1) stwierdzenia, że przyrząd pomiarowy przestał spełniać wymagania; 2) uszkodzenia przyrządu pomiarowego; 3) uszkodzenia albo zniszczenia cechy legalizacji lub cechy zabezpieczającej; 4) zmiany miejsca instalacji lub użytkowania przyrządu pomiarowego, w którym legalizacja była wykonana. Z przepisu powyższego wynika m.in. obowiązek użytkownika urządzenia pomiarowego, w tym właściwego organu administracji, dokonującego pomiaru za pomocą urządzenia, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy Prawo o miarach, do poddania urządzenia pomiarowego podlegającego prawnej kontroli metrologicznej, którego legalizacja ponowna utraciła ważność (np. z tej przyczyny, że przyrząd pomiarowy przestał spełniać wymagania techniczne i metrologiczne, albo z tego powodu, że doszło do zmiany miejsca użytkowania przyrządu pomiarowego, w którym legalizacja była wykonana), procedurze ponownej legalizacji, przy czym organ ten z urzędu musi uwzględniać zaistnienie przesłanek utraty ważności legalizacji, a więc m.in. ma obowiązek ciągłego czuwania, aby użytkowany przyrząd pomiarowy spełniał prawnie określone wymagania techniczne i metrologiczne (art. 4 pkt 8 ustawy Prawo o miarach), co uzasadnia także konieczność przestrzegania wytycznych producenta urządzenia oraz związanej z danym przyrządem instrukcji jego obsługi.

Biorąc pod uwagę powyższe, uzasadniony jest pogląd, iż organy administracji publicznej w toku wykonywania zadań publicznych (zob. art. 8 ust. 1 ustawy Prawo o miarach) mają obowiązku przestrzegania reguł wynikających z prawa metrologicznego w zakresie, w jakim organy te wprowadzają do obrotu lub użytkowania albo użytkują przyrządy pomiarowe podlegające kontroli metrologicznej. Nie jest zatem uzasadnione stanowisko organu oraz Sądu I instancji, że użytkowanie przyrządu pomiarowego w okresie ważności legalizacji zwalnia właściwy organ jako użytkownika tego urządzenia z obowiązku czuwania nad jego prawidłowym i sprawnym działaniem, w tym spełnianiem prawnych wymagań, oraz możliwością wystąpienia błędów pomiarowych lub innych wad metrologicznych lub technicznych (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II GSK 1204/20).

Wadą postępowania organów było zatem bezrefleksyjne oparcie się na posiadanym świadectwie legalizacji ponownej i odrzucenie potrzeby wyjaśnienia dopuszczalnych prawnie błędów pomiaru wagi. Charakter niniejszej sprawy wymagał wyjaśnienia tych okoliczności, gdyż możliwe błędy pomiaru nie mogą obciążać przewoźnika, gdyż to organ dokonuje pomiarów i to organ korzysta z narzędzi o określonej klasie dokładności. Faktem jest, że odchylenie w pomiarze może następować zarówno w górę jak i w dół pomiaru tzn. uzyskany wynik może być albo większy niż rzeczywista wartość albo od niej mniejszy, jednakże zwrócić należy uwagę, że jest to przykład wątpliwości faktycznych, wynikających z użytych przez organ środków dowodowych, których działanie dopuszcza legalne istnienie błędu pomiaru. Jednakże, mając na względzie powołane wyżej zasady procesowe wynikające w szczególności z art. 77 § 1 i art. 81a § 1 k.p.a. wątpliwości tych nie można zatem tłumaczyć na niekorzyść strony. To więc, że wynik może być mniejszy bądź większy niż rzeczywista wartość nie może przemawiać za nieuwzględnianiem korekt na korzyść skarżącej. To organ ma bowiem przedstawić taki materiał dowodowy, który bez żadnych zastrzeżeń wykaże, jaka jest rzeczywista wartość nacisków osi na drogę.

Negatywnie należy również ocenić pojawiające się w wyroku jak i obu decyzjach wskazania co do niepodważania wyników pomiarów przez kierowcę pojazdu i podpisania protokołów bez zastrzeżeń. Fakt ten nie ma w sprawie żadnego znaczenia, gdyż uzyskane wyniki dwóch przeprowadzonych ważeń tj. wskazanie nacisku osi jakie zostało odnotowane w programie komputerowym obsługującym wagę, nie jest przez stronę kwestionowane. To co bowiem strona zwalcza, to brak uwzględnienia błędów pomiaru.

Podobna ocena dotyczy wskazań, że dołączona do akt sprawy "Instrukcja dla użytkownika wagi SCALEX" nie zobowiązuje do uwzględniania jakichkolwiek błędów. Świadczy to tylko i wyłącznie o tym, że pomiary prowadzono zgodnie z wymaganiami producenta, co nie przemawia jednak za tym, że uzyskany wynik nie jest dotknięty dopuszczalnym błędem pomiaru.

Reasumując, w sprawie zaistniały podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej, przy czym uchylając zaskarżony wyrok rozpoznano również i skargę, bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, tj. oczywiste są naruszenia do jakich doszło w trakcie rozpoznawania sprawy w zakresie interpretacji wyników ważenia pojazdu skarżącej kasacyjnie. Stanowiło to wystarczający powód do zastosowania art. 188 p.p.s.a. i uchylenia zaskarżonego wyroku oraz obu decyzji.

Organ I instancji ponownie badając sprawę zobowiązany będzie uwzględnić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. W razie takiej potrzeby zasięgnie również informacji u producenta stosowanych w ramach kontroli wag, co do ich specyfikacji i występujących, dopuszczalnych błędów pomiarów, które będzie zobowiązany uwzględnić na korzyść strony.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).