II GSK 1207/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej O. S. M. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 marca 2018 r.; sygn. akt III SA/Po 60/18 w sprawie ze skargi O. S. M. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od O. S. M. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Wyrokiem z 14 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 60/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę O. S. M. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

W toku czynności kontrolnych funkcjonariusze Urzędu Celnego ujawnili, że w lokalu S. P. pod adresem ul. Ż. [...],[...] -[...] W., znajdują się zainstalowane w miejscu ogólnodostępnym dla klientów S.i, gotowe do gry, dwa urządzenia do gier o nazwie: Super Bank nr [...] oraz Bulls Eye nr [...]. Oględziny wykazały, że urządzenia nie były oznaczone numerami poświadczenia ich rejestracji charakterystycznymi dla tego typu urządzeń eksploatowanych zgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych. W lokalu działalność gospodarczą prowadziła O. S. M. w W. Właściciel lokalu nie posiadał koncesji na prowadzenie kasyna gry. Kierownik S. okazał kontrolującym umowę najmu 3 mkw. powierzchni lokalu zawartą pomiędzy O. S. M. w W. a spółką A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. W drodze eksperymentu funkcjonariusze przeprowadzili gry kontrolne. W ten sposób potwierdzili, że gry oferowane na w/w urządzeniu są grami na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył O. S. M. w W. karę pieniężną w kwocie 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśnił, że karze pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry podlega podmiot urządzający te gry. Urządzanie gier na automatach to także umożliwianie grającym korzystania z automatów, nawet jeżeli automat stanowi cudzą własność. O. S. M. w W., dysponująca lokalem i prowadząca w nim działalność gospodarczą, oddała część powierzchni lokalu pod eksploatację automatów. Otrzymywała za to wynagrodzenie w wysokości 45% miesięcznego dochodu od sumy wpłat do automatów pomniejszonej o wypłacone wygrane. Odwołująca się była zobowiązana do zapewnienia swobodnego dostępu do urządzeń, chronienia automatów i informowania o przypadkach wszelkich utrudnień i zakłóceń w ich pracy, a także ponosiła koszt dostarczania energii elektrycznej wymaganej do użytkowania automatów. Zapewniając odpowiednie warunki do wstawienia, uruchomienia i eksploatacji automatów do gry O. S. M. w W. współuczestniczyła w urządzaniu gier hazardowych. Bez udziału odwołującej się nie miałoby miejsca urządzenie gier na automacie. Wskazał przy tym, że odpowiedzialność jednego podmiotu nie jest współzależna od odpowiedzialności drugiego podmiotu podejmującego te same działania. Wymierzenie kary właścicielowi automatów nie wyklucza nałożenia kary na podmiot władający lokalem, który te gry współurządzał.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę skarżącej na powyższe rozstrzygnięcie uznając, że nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej.

Wyjaśnił, że określone w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. pojęcie że "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 tej ustawy to każdy podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Zdaniem Sądu, o takich zachowaniach stanowiących urządzanie gier na automatach można mówić w przypadku Skarżącej. Potwierdza to analiza umowy najmu zawarta z podmiotem A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. Działania skarżącej obejmowały więc świadczenie usług, które analizowane łącznie wskazują na podjęcie przez strony umowy wspólnych działań w celu organizowania gier na automatach poza kasynem gry. O takim celu działań podejmowanych w ramach realizacji zawartej umowy przesądzają postanowienia umowy, które bezpośrednio odnoszą się do oceny administracyjnoprawnej legalności podejmowanych działań. W świetle całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności organ administracji publicznej prawidłowo uznał, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry na przedmiotowych automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. naruszenie:

I. prawa materialnego pozostające w bezpośrednim związku z wynikiem sprawy, tj. art. 89 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. u.g.h. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu za prawidłowe stanowiska organów administracji w przedmiocie wymierzenia skarżącej kary w wysokości 24 000 zł, w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy nie istniały żadne podstawy do przypisania skarżącej istotnej roli w procederze urządzania gier na automatach, a tym samym uznania jej za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem,

II. przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a., przez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organy administracji państwowej istotnych przepisów proceduralnych: art. 121, art. 122 , art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 9 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa przejawiające się niepodjęciem przez organy wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego i wyczerpującego zebrania oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dokonaniem błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pominięciem okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie w sprawie, a dotyczących charakteru współpracy skarżącej z właścicielem automatów do gry i jej obowiązków jako wynajmującego powierzchnię w lokalu, a które to naruszenie przepisów mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, prawidłowa bowiem ocena stanu faktycznego winna doprowadzić do uznania, iż zachowanie skarżącej nie wypełniało pojęcia "urządzającego" gry na automatach poza kasynem, a zatem nie istniały podstawy do wymierzenia skarżącej kary w wysokości 24 000,00 zł

- art. 134 § 1 p.p.s.a przez niedokonanie oceny zgodności zaskarżonej decyzji organu II instancji ze wszystkimi przepisami istotnymi w niniejszej sprawie, w szczególności z art. 7a § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie nie występuje jednak żadna z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, która powodowałaby nieważność postępowania prowadzonego przez sąd I instancji.

Z uwagi na komplementarny charakter zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego zostaną w rozpoznawanej sprawie rozpoznane łącznie.

Przede wszystkim niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej, w ramach których skarżąca kwestionuje przyjęcie przez Sąd I instancji, że była urządzającą gry na automatach.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd I instancji przyjął stanowisko organów, że ze stanu faktycznego wynikało, że skarżąca był urządzającym gry na automatach.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że z prawidłowo zebranego stanu faktycznego wynika, że skarżąca zawarła umowę ze spółką A., a zachowanie skarżącej nie wyczerpywało się poprzez oddanie właścicielowi automatu lokalu do korzystania. Zgodnie z zawartą umową czynsz stanowił określony procent przychodu z urządzania gier na automacie. Skarżąca zobowiązana była do takiego korzystania z zajmowanego przez nią lokalu, aby spełniał on wymagania niezbędne do prowadzenia gier na automatach losowych, w tym zobowiązała się także do ponoszenia kosztów wynikających z użytkowania automatów. Skarżąca zobowiązana była do nadzoru nad automatami do gry. Zastrzegając sobie prawo do 45% dochodów z automatów skarżąca zobowiązała się do przestrzegania klauzuli wyłączności, co do tego, że w czasie obowiązywania umowy nie będzie eksploatować innych automatów do gry oraz nie będzie udostępniać zajmowanego lokalu innym przedsiębiorcom pod tego rodzaju usługi.

W tym stanie rzeczy zasadnie Sąd zaakceptował stanowisko organów, że skarżąca była urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika bowiem, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu urządzającego gry na automatach, jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.

Należy stwierdzić, że ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyrok NSA z 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1915/17, z 27 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5042/16, z 26 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 47/18).

Urządzającym grę jest więc ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że podmiotem tym był skarżący. WSA wyraźnie wskazał bowiem, na podstawie jakich okoliczności uznał skarżącego za podmiot urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Mianowicie stwierdził, że ciążyły na nim obowiązki zapewnienia właściwych warunków do prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach. Tym samym skarżący stał się podmiotem podlegającym karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego całokształt umownych postanowień uzasadniał twierdzenie, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że skarżąca dokonywała czynności dotyczących organizacji gier i zastosowanie wobec niej pojęcia "urządzającego gry" było właściwe. Z tych przyczyn chybiony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z powołanymi w petitum skargi kasacyjnej przepisami o.p., przejawiające się niepodjęciem przez organy wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego i wyczerpującego zebrania oraz wyjaśnienia stanu faktycznego zmierzającego do ustalenia, że skarżąca nie była urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. Dodać też należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela pogląd, że zarzutem naruszenia przytoczonego przepisu nie można kwestionować dokonanej przez Sąd I instancji oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, ani też prawidłowości dokonanej przez ten Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por. np. wyrok z dnia 4 listopada 2020 r. II OSK 2047/18). Tak więc, skoro autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenie wskazanego przepisu w niezebraniu i nierozważeniu całego materiału dowodowego w sprawie – zarzut uznać należało za nietrafny.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.