II GSK 1105/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku U. Sp. z o.o. w T. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 652/20 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przepisów o transporcie kolejowym oraz wyznaczenia terminu na usunięcie nieprawidłowości postanawia: dopuścić U. Sp. z o.o. w T. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.

Pismem z dnia 3 czerwca 2022 r. U. Sp. zo.o. w T. na podstawie art. 33 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wniosła o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu toczącym się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego od wyroku WSA w Warszawie z 29 maja 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 652/20, w którym uchylono decyzje Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego z dnia [...] stycznia 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2019r.

U. Sp. z o.o. wskazała, że postępowanie to dotyczy jej interesu prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazując na art. 28 k.p.a. podniosła, że zaskarżona decyzja dotyczyła stosunków między przewoźnikiem P. S.A. (wnoszącej skargę od uchylonej decyzji), a U. Sp. z o.o. Naruszenie prawa stwierdzone przez organ polegało na korzystaniu z obiektu infrastruktury usługowej bez zawarcia umowy z jego operatorem, tj. U. i tym samym bez ponoszenia opłat za korzystanie z obiektu infrastruktury usługowej, o których mowa w art. 36 e u.t.k. Decyzja Organu miała zatem bezpośredni wpływ na prawa i obowiązki U. Sp. z o.o. oraz jego roszczenia względem P. S.A. W ocenie spółki ma zatem ona niewątpliwie interes prawny w wydaniu przez organ rozstrzygnięcia o określonej treści i była na mocy art. 28 k.p.a. stroną postępowania przed Prezesem UTK, niezależnie od tego czy podejmowała w tym postępowaniu jakiekolwiek czynności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wniosek jest zasadny i podlega uwzględnieniu.

W myśl art. 33 § 1 ustawy p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Na podstawie zaś art. 33 § 2 ustawy p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić także osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 ustawy p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Regulacja ta znajduje zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zgodnie z art. 193 ustawy p.p.s.a.. Jednocześnie postanowienie w tym przedmiocie sąd wydaje jednoosobowo na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 33 § 2 w związku z art. 16 § 2 ustawy p.p.s.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby (podmiotu) do postępowania sądowego, jest ustalenie, czy posiada ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie zapadłe w postępowaniu, do którego zgłasza się jako uczestnik.

Pojęcie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje uprawnienia (zob. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Interes prawny to zatem taki interes, który jest chroniony przez prawo, a ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Aby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być on interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski w. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224 i n.).

Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, w ramach którego podmiot jakkolwiek pozostaje bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie można wskazać przepisu prawa, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności od organu administracji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że interes faktyczny to interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99, niepubl., postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 listopada 2017 r. sygn. akt I FPS 2/17).

Pojęcie interesu prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w odróżnieniu od postępowania administracyjnego, ma charakter w pełni autonomiczny i swoim zakresem obejmuje sytuacje odnoszące się do szerokiego kręgu podmiotów, a mianowicie: podmiotu biorącego udział w postępowaniu administracyjnym na podstawie wywodzonego z prawa materialnego interesu prawnego; podmiotu, którego interesu prawnego wynikającego z prawa materialnego dotyczyło postępowanie administracyjne, który jednak w tym postępowaniu został z własnej winy bądź z winy organu pominięty; podmiotu, który błędnie został potraktowany jako strona postępowania administracyjnego; w końcu także i podmiotu, który błędnie uważa, że wydana decyzja dotyczy jego interesu prawnego (por. np. W. Chróścielewski, Glosa do wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 1617/02, Orzecznictwo Sądów Polskich 2005, nr 11, poz. 128; pogląd ten w pełni zaakceptował NSA w postanowieniu z 13 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 809/19 jak i z dnia 22 października 2021 r. II GSK 900/21).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca w złożonym wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wykazał, że posiada interes prawny w niezakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się obecnie przed NSA na skutek skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego od wyroku WSA w Warszawie z 14 maja 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 652/20, którym uchylono decyzje Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego z dnia [...] stycznia 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2019 r.

Jak bowiem wyjaśniono we wniosku, naruszenie prawa stwierdzone przez organ polegało na korzystaniu z obiektu infrastruktury usługowej bez zawarcia umowy z jego operatorem, tj. U. Sp. z o.o. i tym samym bez ponoszenia opłat przez P. S.A. za korzystanie z obiektu infrastruktury usługowej, o których mowa w art. 36e ustawy z dnia 28 marca 2003 r. (aktualnie: tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1984 ze zm.; dalej: u.t.k.).

Zauważyć trzeba, że kwestia "obiektów infrastruktury kolejowej" została uregulowana w rozdziale 6a ustawy o transporcie kolejowym. Zawarto tam unormowania dotyczące udostępniania obiektu infrastruktury usługowej, wnioskowania o dostęp do obiektu, umów określających prawa i obowiązki związane ze świadczeniem usług w obiekcie, regulaminu obiektu, obowiązków przewoźnika kolejowego udostępniającego obiekt a także opłat za dostęp do obiektu. W myśl art. 36c ust. 1 u.t.k. przewoźnik kolejowy nabywa prawo do korzystania z usług świadczonych w obiekcie po zawarciu z operatorem umowy określającej w szczególności prawa i obowiązki operatora i przewoźnika kolejowego związane ze świadczonymi usługami. Przy czym zgodnie z art. 36 e ust. 1 powołanej ustawy operator określa wysokość opłat, które pobiera od przewoźników kolejowych za dostęp do obiektu. Mając na uwadze przedmiot postępowania, o dopuszczenie do udziału w którym rozpatrywany wniosek został złożony, decyzja organu - jak zasadnie wskazał wnioskodawca - ma zatem bezpośredni wpływ na prawa i obowiązki U. Sp. z o.o. oraz jej roszczenia względem P. S.A.

Z tego powodu, mając na uwadze, że zachodzą przesłanki uzasadniające dopuszczenie wnioskodawcy do udziału w postępowaniu, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł o dopuszczeniu U. Sp. z. o.o. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.