II GSK 1099/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r.; sygn. akt VI SA/Wa 277/20 w sprawie ze skargi K., E., H. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz K., E., H. 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 czerwca 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 277/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. E. H. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek, uchylił zaskarżoną decyzję, a także zasądzi koszty postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "Sposób i urządzenie do odtwarzania nośnika danych", którego właścicielem jest K.E.H.., uznając, że przedmiot zgłoszenia nie jest rozwiązaniem technicznym. Decyzja została wydana na podstawie art. 10 ustawy o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 3 oraz art. 49 ust. 1 p.w.p.

Ponownie rozpatrując sprawę, na skutek złożonego przez Wnioskodawcę wniosku, UP decyzją z [...] kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 26 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1139/08, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Stronę, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 406/09, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, który wyrokiem z 30 czerwca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 595/10, oddalił skargę.

Na skutek skargi kasacyjnej Strony, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 85/11, uchylił zaskarżony wyrok, a także uchylił decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] kwietnia 2008 r. Rozpoznając sprawę po raz kolejny Urząd Patentowy RP po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] lutego 2013 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2007 r. o odmowie udzielenia patentu na sporny wynalazek. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przez Stronę i S. C. z siedzibą w J., który wyrokiem z 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1088/13 uchylił decyzję z [...] lutego 2013 r., z powodu naruszenia przez organ art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), albowiem - wbrew normie prawnej wyrażonej w tym przepisie - UP nie zastosował się w pełni do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 85/11.

Rozpoznając sprawę po wyroku WSA z 24 kwietnia 2014 r. UP decyzją z [...] listopada 2015 r., wydaną na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117) mającej zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 oraz art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410, dalej: "p.w.p."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy zgłoszenia wynalazku pt. "Sposób i urządzenie do odtwarzania nośnika danych", nr [...] zgłoszonego do ochrony 18 listopada 1999 r. którego właścicielem jest K. E. H..; S. C. (dalej: "Zgłaszający", "Strona", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2007 r., odmawiającą udzielenia patentu.

W decyzji tej organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania, przytoczył ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 85/11.

Wyrokiem z 21 lutego sygn. akt VI SA/Wa 148/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę na decyzję UP z [...] listopada 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny natomiast, wyrokiem z 13 listopada 2019 r. sygn. akt II GSK 2664/17 uchylił powyższy wyrok WSA w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten sąd.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem uchylił powyższe rozstrzygnięcie.

Sąd będąc również związany wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku NSA z 13 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 2664/17 stwierdził, że UP nie zastosował się do wskazań wynikających z wyroku NSA z 19 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 85/11, dotyczących prawidłowej wykładni art. 10 ustawy o wynalazczości, uwzględniającej również praktykę orzeczniczą EUP, naruszając art. 153 p.p.s.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż mogło doprowadzić do zarzucanej przez Skarżącego, błędnej wykładni art. 10 ustawy o wynalazczości, w zakresie rozumienia pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym", w przypadku wynalazków realizowanych przy użyciu programów komputerowych, a w konsekwencji do nieprawidłowej oceny nieoczywistości zgłoszonego przez Skarżącego rozwiązania. Tym samym, rozpoznając ponownie sprawę UP uwzględni wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyrokach NSA z 19 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 85/11 i z 13 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 2664/17. UP zatem zbada techniczny charakter zgłoszonego przez Skarżącego rozwiązania, jak i przesłanki zdolności patentowej, w tym nieoczywistość zgłoszonego przedmiotowego rozwiązania, z uwzględnieniem wykładni art. 52 ust. 1 Konwencji monachijskiej, art. 27 ust. 1 TRIPS, a także Wytycznych EUP w sprawie badań patentowych (Guidelines for Examination in the European Patent Office) oraz praktyki orzeczniczej EUP, uwzględniając, że postulat zgodności interpretacyjnej ma istotne znaczenie w wymiarze ponadkrajowym (obszarze stosowania Konwencji) i w praktyce oznacza, iż w państwach związanych Konwencją, nie tylko należy dostosowywać prawa do postanowień Konwencji, ale należy również w maksymalny sposób brać pod uwagę praktykę EUP i w zasadzie się do niej dostosować.

W skardze kasacyjnej organ zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 63 ust. 3 p.w.p. przez jego niezastosowanie tj. brak rozpatrzenia okoliczności, że zgłoszenia wynalazku [...] dokonano w dniu 18 listopada 1999 r., co oznacza, że w dniu 18 listopada 2019 r. upłynęło 20 lat od daty zgłoszenia, a tym samym w dacie wydania zaskarżonego wyroku tj. w dniu 24 czerwca 2020 r. nie było dopuszczalne wydanie decyzji merytorycznej w przedmiocie udzielenia patentu, a postępowanie w sprawie przedmiotowego zgłoszenia powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, czego konsekwencją jest to, że Sąd uchylając zaskarżoną decyzję zbadał legalność wydanej przez Urząd decyzji wyłącznie pod względem merytorycznym, z pominięciem upływu ww. 20-letniego terminu i zobowiązując Urząd do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z dnia 19 marca 2012 r. (sygn. akt II GSK 85/11) zawarł w wyroku błędne wytyczne co do dalszego postępowania.

Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty, a także o zwrot niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jedyny zarzut podniesiony w tej skardze naruszenia przepisów prawa materialnego art. 63 ust.3 p.w.p. nie jest trafny.

Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Dlatego NSA rozważył tylko i wyłącznie powyższy zarzut naruszenia przepisu art. 63 ust. 3 p.w.p przez jego niezastosowanie przez Sad I Instancji w zaskarżonym wyroku.

Przede wszystkim należy zauważyć, że przepis art. 63 ust. 3 p.w.p dotyczy wygaśnięcia prawa wyłącznego z udzielonego patentu po upływie 20 lat od zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym, czyli czasu trwania udzielonego patentu. Nie ma podstaw do zastosowania tego przepisu jako podstawy bezprzedmiotowości postępowania o udzielenie patentu z powodu upływu okresu 20 letniego od zgłoszenia wynalazku do ewentualnego udzielenia patentu w drodze decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym, wywołującej skutki w postaci prawa wyłącznego od daty zgłoszenia wynalazku, a nie od daty wydania decyzji o udzieleniu patentu.

W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że: "bezprzedmiotowość zachodzi wówczas, gdy w sprawie nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 3210/17, LEX nr 2772152). Nie ulega wątpliwości , iż bezprzedmiotowość postępowania zachodzi w szczególności "gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ administracyjny stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 wrześnja2001 r., sygn. akt V SA 381/01, LEX nr 78917).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego błędny jest pogląd Urzędu Patentowego RP, że jedną z przyczyn bezprzedmiotowości postępowania jest upływ okresu potencjalnej ochrony patentowej w trakcie trwania postępowania zgłoszeniowego, oraz że nie jest możliwe wydanie decyzji merytorycznej po upływie czasu trwania prawa, o jakim by rozstrzygano. W konsekwencji, zdaniem Urzędu, nie jest możliwe wydanie decyzji co do istoty w stosunku do żądania strony przeciwnej, określonego w zgłoszeniu [...], gdyż w momencie jej wydania patent byłby już wygasły.

NSA nie podziela poglądu skarżącego kasacyjnie organu wyrażonego w skardze kasacyjnej ,który sprowadzałby się do pozbawienia wnioskodawców interesu prawnego w merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy oraz ponoszenia przez nich poważnych konsekwencji prawnych na skutek długotrwałego ponad realnie przewidywalny czas trwania postępowania patentowego . Należy stwierdzić , że Urząd Patentowy RP w swojej argumentacji całkowicie pominął interes prawny P. i S. w merytorycznym załatwieniu sprawy przejawiający się w szczególności w możliwości dochodzenia roszczeń za okres poprzedzający wygaśnięcie patentu, a tym samym pełnej realizacji praw wyłącznych , przyznanych patentem.

Zgodnie z utrwalonymi poglądami wyrażanymi w orzecznictwie i doktrynie: "interes prawny to związek o charakterze materialno prawnym między obowiązującą normą prawą materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (tak np. M. Bogusz "Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 1997, s. 18 i nast.). Interes prawny dotyczy zatem szeroko rozumianej sytuacji podmiotu prawa, wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści, czy też wolności prawnie chronione" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 249/17, LEX nr 2767042). Na podkreślenie zasługuje stwierdzenie w niniejszej sprawie , że charakter decyzji o udzieleniu patentu, skutek ex nunc wygaśnięcia patentu, jak również regulacja przedawnienia roszczeń z tytułu naruszenia patentu świadczą o tym, że pomimo wygaśnięcia potencjalnego patentu (z uwagi na upływ 20-letniego okresu od dnia zgłoszenia), wnioskodawcy w dalszym ciągu zachowują interes prawny w merytorycznym załatwieniu sprawy. Ostateczna decyzja merytoryczna warunkuje bowiem możliwość skorzystania z powyższych regulacji i tym samym pozwala na pełną realizację praw wyłącznych przyznanych patentem, w tym za okres sprzed wygaśnięcia potencjalnego patentu.

Należy stwierdzić że zgodnie z przepisem art. 289. p.w.p. roszczenia z tytułu naruszenia patentu ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o naruszeniu swego prawa i o osobie, która naruszyła patent, oddzielnie co do każdego naruszenia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia, w którym nastąpiło naruszenie patentu.

Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu w okresie między zgłoszeniem wynalazku do Urzędu Patentowego a udzieleniem patentu. Z powyższego przepisu wnika, że uprawniony z patentu może dochodzić swoich roszczeń z art. 289 p.w.p. nawet po upływie okresu trwania patentu, gdyż bieg przedawnienia roszczeń ulega zawieszeniu przez cały okres od zgłoszenia wynalazku do UP a udzieleniem patentu. W tych warunkach skarżący mają rację, że umorzenie postępowania patentowego pozbawiałoby ich możliwości dochodzenia roszczeń z patentu, jeśliby organ wydał dla nich decyzję pozytywną.

Wydanie decyzji merytorycznej pozwoli jej bowiem na konkretyzację norm prawnych, z których wynikają jej uprawnienia oraz korzyści (w przypadku decyzji o udzieleniu patentu). Tym samym nie budzi wątpliwości, że P. i S. w dalszym ciągu posiadają interes prawny w kontynuowaniu przedmiotowego postępowania, a samo postępowanie nie jest bezprzedmiotowe. Mając na uwadze powyższe, zarzut nieuwzględnienia przy wyrokowaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rzekomej "bezprzedmiotowości postępowania" w sprawie ze zgłoszenia nr [...], jest niezasadny. Zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja nie dostarcza jakichkolwiek podstaw do uznania, jakoby art. 63 ust. 3 p.w.p. stanowił przeszkodę dla wydania merytorycznej decyzji w sprawie ze zgłoszenia patentowego po upływie 20- letniego czasu trwania ochrony patentowej potencjalnego patentu. Urząd Patentowy RP w swojej argumentacji ogranicza się do stwierdzenia, iż wraz z upływem okresu potencjalnej ochrony patentowej nie jest możliwe wydanie merytorycznej decyzji w przedmiocie udzielenia lub odmowy udzielenia patentu, ponieważ w momencie jej wydania prawo to byłoby już wygasłe. Organ nie tłumaczy przy tym, dlaczego skutek w postaci wygaśnięcia potencjalnej ochrony patentowej miałby uniemożliwiać rozstrzygnięcie o prawach lub obowiązkach zgłaszającego.

Należy jednocześnie zauważyć, że treść powyższego przepisu w żadnym miejscu nie ogranicza możliwości uzyskania prawa wyłącznego do określonego w nim okresu trwania ochrony patentowej. Tym samym oczywiście bezzasadny jest podniesiony przez Urząd Patentowy RP zarzut naruszenia art. 63 ust. 3 p.w.p. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zawarta w nim norma w żaden sposób nie wiąże czasu trwania ochrony patentowej z możliwością wydania decyzji merytorycznej przez organ.

Z tych wszystkich względów Należało skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.