II FZ 79/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wr 217/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 7 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 217/21, w sprawie ze skargi W. K. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2020 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej zwana: "p.p.s.a."), odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z akt rozpoznawanej sprawy wynikało, iż pomimo doręczenia wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia do uiszczenia wpisu, strona w zakreślonym terminie należnej opłaty nie uiściła. Sąd wyjaśnił, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zablokować wystosowania wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I wzywającego do uiszczenia wpisu i nie miał wpływu na rozpoczęcie biegu terminu do uiszczenia wpisu po doręczeniu wezwania. Skarżący w wezwaniu został o tym pouczony. Kwestia zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych była już rozstrzygnięta prawomocnymi postanowieniami referendarza i Sądu, a Skarżący w nowym wniosku nie powołał zdarzeń, które zaistniały po wydaniu tych orzeczeń, polemizując jedynie z dokonanymi rozstrzygnięciami. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę.

Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 178 w zw. z art. 220 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 243 p.p.s.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na:

- odrzuceniu skargi pomimo złożenia 22 listopada 2021 r. przez Skarżącego, tj. na długo przed wyznaczeniem przez Sąd terminu na opłacenie wpisu od skargi – kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy (który uznany winien zostać za wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a.), który jak wynika z innych analogicznych spraw rozpoznawanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (I SA/Wr 216/21, I SA/Wr 222/21, I SA/Wr 223/21) zawierał nowe okoliczności, które uzasadniały częściowe uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych co w tych postępowaniach nastąpiło;

- odrzuceniu skargi, pomimo wezwania Skarżącego do uzupełnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych poprzez złożenie wniosku na urzędowym formularzu oraz przedłożenie innych dokumentów, a więc odrzucenie skargi pomimo wdrożenia przez Sąd procedury zmierzającej do rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidło postanowił o odrzuceniu skargi. W świetle art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis, przy czym pismami, o których mowa w cytowanym przepisie, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został w wyznaczonym terminie uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Po uprawomocnieniu się postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bieg terminu do opłacenia skargi, wyznaczony kierowanym do strony ponownym wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi, nie zostaje przerwany, nawet jeżeli strona po doręczeniu jej takiego ponownego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 617/07; z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II FZ 270/16; z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I FZ 150/16, publ. CBOSA).

W orzecznictwie sądowym utrwalony jest również pogląd, wyrażany tak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, z dnia 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09; z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09; z dnia 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10; publ. CBOSA), jak i wcześniej Sądu Najwyższego (por. postanowienie z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 1064/97, publ. OSNC 1999 nr 9, poz. 153; postanowienie z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, publ. OSNC 1999 nr 11, poz. 196), który Naczelny Sąd Administracyjny podziela w składzie orzekającym w tej sprawie, zgodnie z którym z przymiotu prawomocności postanowienia odmawiającego zwolnienia z kosztów sądowych wypływa obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie Skarżący w reakcji na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z 2 kwietnia 2021 r. wzywające go do uiszczenia wpisu od skargi (k. 45 akt sądowych), w terminie otwartym do uiszczenia wpisu wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniami referendarza i Sądu z 3 sierpnia 2021 r. i 18 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 217/21, I SPP/Wr 30/21, Skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w ww. zakresie. Pismem z 22 listopada 2021 r. Skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy, szeroko polemizując z uzasadnieniami ww. postanowień. Wniosek nie wskazywał na okoliczności, które zaistniałyby po wydaniu tych postanowień. Pismem z 3 stycznia 2022 r. Skarżącego wezwano do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 2 kwietnia 2021 r., w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W piśmie wyjaśniono Skarżącemu, że jego ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu (pismo sądu k. 229 odebrane 10 stycznia 2022 r., potwierdzenie odbioru k. 231). Wpis nie został uiszczony.

Uwzględniając, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o odmowie przyznania prawa pomocy stało się prawomocne wcześniej aniżeli złożony został kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, trafnie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogło uchronić Skarżącego przed ujemnymi następstwami niewykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy wywołuje skutek od chwili jego wniesienia, a więc nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem. Złożenie zatem kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, dokonane nawet w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego bezpośrednio wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Prawomocne postanowienie o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie, nawet wówczas, gdy ów ponowny wniosek złożono przed wezwaniem do uiszczenia opłaty wpisu. W związku z powyższym zarzuty podniesione w zażaleniu są niezasadne.

W rezultacie zaistniała podstawa do odrzucenia skargi przewidziana w art. 220 § 3 p.p.s.a., którą Sąd pierwszej instancji prawidłowo powołał w zaskarżonym postanowieniu. W zaistniałej sytuacji upływ terminu wyznaczonego do uiszczenia wpisu obligował ten Sąd do odrzucenia skargi. Odmienne działanie Sądu pierwszej instancji mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, co niewątpliwie skutkowałoby nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.