II FZ 66/21

Dnia 29 lipca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 565/20 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 13 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 565/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę kasacyjną w sprawie ze skargi M. J. (dalej jako "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako "DIAS") z dnia 13 lipca 2020 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. (treść uzasadnienia orzeczeń sądów administracyjnych powołanych w niniejszym uzasadnieniu dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Skarżącego od ww. decyzji DIAS. Pełnomocnik Skarżącego wniósł w terminie skargę kasacyjną.

Zarządzeniem z dnia 22 lutego 2021 r. wezwano pełnomocnika Skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie własnoręcznie podpisanego odpisu skargi kasacyjnej w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Po terminie do uzupełnienia wezwania pełnomocnik nadesłał pismo, w którym wskazał, że w jego ocenie złożony w sądzie odpis skargi kasacyjnej zawiera odwzorowanie własnoręcznego podpisu pełnomocnika, toteż nie ma podstaw do żądania nadesłania odpisu, który zawierałby własnoręczny podpis pełnomocnika.

Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę kasacyjną, gdyż nie zostały uzupełnione jej braki formalne.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a mianowicie:

- art. 177a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a", poprzez niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego uznania, że skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176 i na tej podstawie wezwanie Skarżącego do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie własnoręcznie podpisanego odpisu skargi kasacyjnej pod rygorem odrzucenia, a nie uwierzytelnionego odpisu skargi kasacyjnej;

- art. 178 P.p.s.a., poprzez zastosowanie i odrzucenie skargi kasacyjnej wobec nienadesłania własnoręcznie podpisanego odpisu skargi kasacyjnej;

- art. 49 § 1 P.p.s.a., poprzez zastosowanie i uznanie, że skarga kasacyjna nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych;

- art. 47 § 1 i § 2 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i na tej podstawie ustalenie, że kserokopia własnoręcznie podpisanej skargi kasacyjnej nie może stanowić odpisu wobec braku uwierzytelnienia;

- art. 47 § 1 w zw. z art. 49 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy nie poświadczenie za zgodność z oryginałem egzemplarza skargi kasacyjnej odpowiadającego treści złożonego środka zaskarżenia nie powoduje, że pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu, a odrzucenie skargi kasacyjnej w tej sytuacji obarczone jest nadmierny rygoryzmem;

- art. 46 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 47 § 1 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu prowadzić winna do wniosku, że gdyby intencją ustawodawcy było dołączenie do pisma uwierzytelnionych odpisów, to słowo "uwierzytelniony lub wierzytelny" znalazłoby się w treści przepisu, jak to ma miejsce w przypadku art. 46 § 3 P.p.s.a., gdzie ustawodawca wprost wskazuje na konieczność załączała pełnomocnictwa lub jego "wierzytelnego" odpisu.

Ponadto Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 45, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie strony możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd, w sytuacji gdy brak uwierzytelnionego odpisu nie stanowi istotnego braku formalnego skargi kasacyjnej, a sprawa mogła otrzymać prawidłowy bieg.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie jest niezasadne.

Zarządzenie z dnia 22 lutego 2021 r. (k. 53), którym wezwano pełnomocnika Skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 3 marca 2021 r. (k. 56). Pełnomocnik Skarżącego nie przesłał bowiem odpisu, a jedynie kserokopię skargi kasacyjnej.

Na wstępie należy wskazać, że wymogi formalne jakie powinna spełniać skarga kasacyjna i pisma procesowe zostały w sposób wyczerpujący wyjaśnione w postanowieniu Sądu pierwszej instancji. Jak wynika z utrwalonej linii orzeczniczej, "dla stwierdzenia, co należy rozumieć pod określeniem "odpis" w postępowaniu sądowoadministracyjnym, istotna jest w okolicznościach sprawy przede wszystkim treść art. 47 § 2 P.p.s.a., w świetle której odpisami "mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej". A contrario zatem, kserokopia (mieszcząca się w pojęciu "fotokopii" - na temat wzajemnych relacji obu terminów por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2015 r. sygn. akt I FZ 327/15), która nie została uwierzytelniona, jest nie tyle nieuwierzytelnionym odpisem, co nie jest odpisem w ogóle (ustawodawca zdecydował się w tym zakresie na zawężenie pojęcia "odpisu"). Przeciwny wniosek pozbawiałby art. 47 § 2 P.p.s.a. ratio legis (gdyby odpisami mogły być fotokopie nieuwierzytelnione, wskazanie na taki wymóg w art. 47 § 2 P.p.s.a. pozbawione byłoby znaczenia prawnego, a interpretacja przepisu prowadząca do takich konkluzji byłaby niezgodna z zasadą racjonalności ustawodawcy).

Skoro w niniejszej sprawie nie został nadesłany odpis skargi kasacyjnej, a jedynie jej ksererokopia, to słusznie Sąd pierwszej instancji wezwał pełnomocnika Skarżącego do nadesłania własnoręcznie podpisanego odpisu skargi kasacyjnej.

Pełnomocnik Skarżącego (radca prawny) powinien zdawać sobie sprawę z tego, że bez uwierzytelnienia taka kserokopia nie będzie mogła być uznana za odpis w rozumieniu art. 47 § 2 P.p.s.a., a zatem nie będzie możliwe stwierdzenie, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej zostało prawidłowo wypełnione, co z kolei będzie oznaczało spełnienie przesłanek do odrzucenia tej skargi na podstawie art. 178 P.p.s.a.

Trzeba podkreślić, że w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. I OPS 13/13, zgodnie z którą (teza 1) "Niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Choć uchwała wprost odnosi się do braków formalnych skargi, a nie skargi kasacyjnej, stosowanie w odniesieniu do obu rodzajów pism procesowych art. 47 § 1 i 2 P.p.s.a. jest identyczne, co oznacza, że stanowisko wskazanej uchwały można również odnieść do niedołączenia do skargi kasacyjnej jej odpisów. W związku z tym za rozważaniami uchwały warto wskazać, że "przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne pozwalają wyodrębnić czynności procesowe, w zależności od kryterium podmiotowego, na czynności procesowe sądu, stron i innych uczestników postępowania. Sporządzanie odpisów pisma przez sąd w celu usunięcia braków za jedną ze stron postępowania nie tylko nie mieści się w zakresie dopuszczalnych czynności procesowych sądu, ale ponadto mogłoby wskazywać na działanie sądu w interesie jednej ze stron, a to z kolei podważałoby zasadę bezstronności sądu. Brak jest uzasadnienia prawnego dla stanowiska nakazującego sądowi uzupełnianie braków formalnych pisma procesowego za stronę w celu umożliwienia nadania mu dalszego biegu lub zapobieżenia sankcji prawnej w postaci odrzucenia pisma".

Uzasadnienie uchwały wskazuje również na bezpodstawność podnoszonych w rozpatrywanym zażaleniu zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji RP. Jak wskazał bowiem poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Sądy administracyjne orzekają na podstawie procedury, w obrębie której toczy się postępowanie, z wykorzystaniem instrumentów będących w ich dyspozycji oraz przysługujących im kompetencji. Okoliczność, że w ramach tych kompetencji ustawodawca przewidział m.in. rozwiązania określone w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 zd. 1 i art. 47 § 1 P.p.s.a., skutkujące w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jej odrzuceniem, nie stanowi przecież o niekonstytucyjności wskazanych przepisów. W związku z tą jednoznaczną regulacją ustawową nie sposób przyjąć, że narusza ona prawo obywatela do sądu. P.p.s.a. nie zamyka drogi sądowej do dochodzenia naruszonych praw i wolności jednostki (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP), lecz umożliwia każdemu obywatelowi skorzystanie z tego prawa w ramach określonej procedury".

Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.[pic]