II FZ 57/18

Dnia 28 lutego 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 681/17 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w całości; 2) wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 681/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku A.R. (dalej jako "Skarżąca"), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 czerwca 2017 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe spółki.

Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w skierowanej do tut. Sądu skardze Skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wskazała, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w mieniu Skarżącej.

Następnie, pismem z dnia 22 listopada 2017 r. Skarżąca uzupełniła powyższy wniosek podnosząc, że jego nieuwzględnienie spowoduje niemożność sprawowania prawidłowej opieki nad jej niepełnosprawnym synem oraz wskazując na zachodzące niebezpieczeństwo poniesienia straty na zdrowiu z powodu potencjalnej możliwości wszczęcia egzekucji i zajęcia środków finansowych przeznaczanych w części na koszty jego leczenia, jak również potencjalnej utraty majątku (udział w nieruchomości o wartości ok. 400 000 zł). W ocenie Skarżącej, kwota obciążających ją zobowiązań podatkowych - ponad 800 000 zł, przekracza jej jakiekolwiek możliwości finansowe. Do pisma załączono wydruk z EWK dla nieruchomości, kopie upomnień oraz kopie zeznań podatkowych (PIT-36) za lata 2015-2016.

Zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślił, że w niniejszej sprawie brak jest wystarczającej dokumentacji w celu weryfikacji podnoszonych przez nią twierdzeń.

Powyższej oceny Sądu nie zmieniła dokonana przez niego analiza sytuacji finansowej Skarżącej na podstawie materiałów źródłowych dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wynika z nich, że Skarżąca utrzymuje się wraz z synem ze stałych dochodów w łącznej kwocie ok. 4.000 zł oraz ponosi wydatki na leczenie syna, choć nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów. Sąd podał, że ma świadomość wagi tych wydatków, jednakże wobec braku jakiejkolwiek dokumentacji brak jest podstaw do stwierdzenia ich związku przyczynowego z wystąpieniem niebezpieczeństwa wyrządzenia szkody, o której mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Sąd zwrócił uwagę, że z uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, jak i wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, na czym polega niepełnosprawność dziecka, jakiego rodzaju opieki medycznej wymaga i jakie generuje koszty.

W zażaleniu Skarżąca, działając przez swojego pełnomocnika, zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że w stanie faktycznym ustalonym przez Sąd Skarżąca nie spełnia przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że wykonanie zaskarżonej decyzji wywoła u Skarżącej znaczna szkodę oraz trudne do odwrócenia skutki.

Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie należało uchylić oraz na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., rozpoznać wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji.

Ustawodawca w art. 61 § 3 P.p.s.a. uzależnił prawo sądu do wstrzymania wykonania decyzji od spełnienia jednej z wymienionych w tym przepisie pozytywnych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Są nimi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ustawodawca nie uregulował w jaki sposób skarżący, we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, powinien wykazać istnienie okoliczności uzasadniających spełnienie choć jednej z tych przesłanek. Procedura postępowania przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego, za wyjątkiem uzupełniającego, wykorzystywanego jedynie pomocniczo, dowodu z dokumentu w trybie i na zasadach art. 106 § 3 P.p.s.a. Z tej przyczyny, stosując wykładnię funkcjonalną uznać należy, że wykazanie istnienia faktów uzasadniających twierdzenie o spełnieniu warunków przyznania ochrony tymczasowej poprzez wstrzymanie wykonania decyzji w toku postępowania przed sądem administracyjnym powinno odbywać się poprzez ich uprawdopodobnienie, które zezwala na przyjęcie za wiarygodne istnienia faktów, z którymi określony przepis wiąże skutki prawne, na podstawie oświadczenia strony złożonego we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2006 r. sygn. akt II FZ 489/06). Uprawdopodobnienie, jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 145/12; z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II FZ 711/11). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 75; podobnie wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 142/12).

Uprawdopodobnienie stosowane jest w postępowaniu sądowym w rozstrzyganiu kwestii ubocznych (wpadkowych), do których należy między innymi rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Tym samym nie można uznać za zasadne stanowiska Sądu pierwszej instancji, który odmawiając Skarżącej wstrzymania wykonania decyzji uzasadniał to brakiem przedstawienia przez nią wystarczającej dokumentacji, która w istocie wskazywałyby na wystąpienie na skutek wykonania decyzji niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji jest pismem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powinien zatem spełniać wymogi, o których mowa w art. 46 § 1 P.p.s.a., w tym w pkt 3 wskazującym, że elementem przedmiotowo istotnym każdego pisma jest jego osnowa. Strona w osnowie wniosku powinna przedstawić okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji, tworzące tło dla rozważenia zastosowania przez sąd art. 61 § 3 P.p.s.a.

W niniejszej sprawie Skarżąca wywiązała się z tego obowiązku. Wynikająca z art. 61 § 3 P.p.s.a. przesłanka wstrzymania wykonania decyzji jaką jest wystąpienie ryzyka spowodowania trudnych do odwrócenia skutków stanowi podstawę do swobodnej interpretacji sądu, który rozpatruje ją w kategorii skutków prawnych lub faktycznych wykonania decyzji, które w przypadku uwzględnienia skargi, raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt II GSK 1003/10; postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 630/10; postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 14 października 2008 r. sygn. akt III SA/Wr 536/08; postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 8 października 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 608/08). Omawiana przesłanka wstrzymania wykonania decyzji przez sąd bywa określana również jako odnosząca się do zmian faktycznych oraz prawnych w sytuacji skarżącego, które nie muszą mieć ściśle ekonomicznego charakteru. W sytuacji, gdy skarżącym ubiegającym się o wstrzymanie wykonania decyzji jest osoba fizyczna, ryzyko powstania trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu art. 61 § 3 P.p.s.a. występuje, kiedy wykonanie decyzji poprzez zapłatę podatku wiąże się z koniecznością przeprowadzenia licytacyjnej sprzedaży nieruchomości skarżącego. Natomiast nie jest skuteczne powoływanie się we wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej przez wstrzymanie wykonania decyzji jedynie na fakt konieczności zapłaty podatku, bo to samo przez się wiąże się z uszczupleniem majątku podatnika. Dopiero zaś wskazanie sposobu gromadzenia środków (na przykład poprzez sprzedaż aktywów) na pokrycie zobowiązania wynikającego z decyzji, która może być uznana przez sąd za niezgodną z prawem, może wykazać istnienie ryzyka powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków i w rezultacie uzasadniać wstrzymanie wykonania decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FSK 981/08; z dnia 6 czerwca 2006 r. sygn. akt II FSK 250/05; z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 1841/09; postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Bk 289/10; postanowienie WSA w Krakowie z dnia 14 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Kr 1360/07). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając analizowane zażalenie w pełni podziela poglądy wyrażone w ww. postanowieniach.

Wskazując na powyższe należy uznać, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, Skarżąca wykazała poprzez uprawdopodobnienie, spełnienie wynikającej z art. 61 § 3 P.p.s.a. przesłanki niebezpieczeństwa spowodowania poprzez wykonanie zaskarżonej decyzji, trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca podała, że sama wysokość wynikającej z zaskarżonej decyzji kwoty zobowiązania podatkowego czyni prawdopodobną egzekucję z jej jedynego zbywalnego składnika majątku, tj. udziału wynoszącego 27% we współwłasności położonej w R. nieruchomości. To zaś oznacza, że wykonanie zaskarżonej decyzji przed zakończeniem postępowania jej sądowej kontroli, może spowodować nieodwracalne skutki dla Skarżącej.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz wobec uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznać wniosek Skarżącej i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji, czego podstawę prawną stanowi art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 61 § 3 P.p.s.a.