II FSK 649/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edyta Anyżewska, Sędziowie NSA Antoni Hanusz, del. WSA Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Józefa K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1887/04 w sprawie ze skargi Józefa K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 11 sierpnia 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości p o s t a n a w i a 1) oddalić skargę kasacyjną, 2) przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – na rzecz adwokata Marka M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Skarga kasacyjna została wniesiona na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. III SA/Wa 1887/04 odrzucające skargę Józefa K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości.

W stanie faktycznym sprawy - podatnik skargą z dnia 11 września 2004 r. zaskarżył decyzję SKO w W. z dnia 11 sierpnia 2004 r. (...) - odmawiającą umorzenia jego zaległości w podatku od nieruchomości. Wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu w kwocie 100 zł pod rygorem odrzucenia skargi - wpisu tego nie uiścił i zwrócił się do Sądu o udzielenie prawa pomocy w formie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu.

Najpierw Referendarz sądowy a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrujący sprzeciw - odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżone zażaleniem postanowienie WSA z dnia 7 kwietnia 2005 r. zostało utrzymane w mocy przez NSA, który postanowieniem z 21 czerwca 2005 r. II FZ 356/05 - oddalił zażalenie skarżącego na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Józef K., wezwany ponownie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł w terminie 7 dni - pod rygorem odrzucenia skargi, pomimo prawidłowego doręczenia przesyłki w dniu 25 lipca 2005 r. /K-69/ - nie uiścił wpisu, lecz w dniu 27 lipca 2005 r. /wpływ do WSA 29.07.2005 r./ złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie, powołując na jego uzasadnienie te same okoliczności jak we wniosku złożonym wcześniej /z 3.11.2004 r. - prawomocnie zakończonym postanowieniem NSA z 21 czerwca 2005 r./.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - /nie rozpatrując kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy/ postanowieniem z dnia 20 września 2005 r. III SA/Wa 1887/04 - odrzucił skargę Józefa K. na decyzję odmawiającą umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu powołał art. 220 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /zwanej dalej: p.p.s.a./, który stanowi, że pisma /w tym skarga/ od których pomimo wezwania nie został uiszczony wpis - podlegają odrzuceniu. W sprawie nie było sporne, że skarżący pomimo ponownego wezwania i prawidłowego pouczenia o skutkach procesowych - wpisu od skargi nie uiścił.

Sąd w postanowieniu o odrzuceniu skargi wyjaśnił też, że na rozstrzygnięcie sprawy nie mógł mieć wpływu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż okoliczności w nim podnoszone - były już przedmiotem rozważań zakończonych prawomocnie - oddaleniem żądania o przyznanie prawa pomocy.

Po doręczeniu postanowienia Sądu - odrzucającego skargę z prawidłowym pouczeniem o środkach jego zaskarżenia, Józef K. złożył w dniu 26.09.2005 r. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - tym razem wnosząc o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Ostatecznie Sąd /po rozpatrzeniu sprzeciwu od odmownego postanowienia Referendarza/ postanowieniem z 9 stycznia 2006 r - zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił skarżącemu adwokata z urzędu.

Umocowany przez skarżącego adwokat - złożył skargę kasacyjną, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do jej złożenia. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przywrócono - postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2006 r.

Skarga kasacyjna na postanowienie WSA z dnia 20 września 2005 r. III SA/Wa 1887/04 odrzucające skargę - oparta została na zarzucie naruszenia przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Profesjonalny pełnomocnik - adwokat Marek M. - skarżąc ww. postanowienie w całości - wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego postanowienia. W zarzutach kasacyjnych powołał: art. 173 Kpa i art. 174 pkt 2 Kpa w związku z art. 246 Kpa - podnosząc, że naruszenie przepisów postępowania polegało na odrzuceniu skargi administracyjnej z powodu nie wniesienia wpisu sądowego, co stanowiło konsekwencję bezzasadnej /zdaniem pełnomocnika/ odmowy udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od opłat sądowych. Tak więc naruszenie prawa procesowego - przez pozbawienie Józefa K. rozpatrzenia jego skargi, wywodzi pełnomocnik z odmowy udzielenia prawa pomocy, mimo wykazania, że skarżący nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Pełnomocnik nie negował, że od strony formalnej - odrzucenie skargi na podstawie art. 220 par. 3 p.p.s.a. było zasadne w sytuacji, gdy skarżący na wezwanie Sądu nie uiścił wpisu a jego wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi został prawomocnie oddalony postanowieniem NSA z 21 czerwca 2005 r. /II FZ 356/05/.

Wskazując jednak na naruszenie art. 174 pkt 2 w związku z art. 246 /ogólnie - bez wskazania jednostki redakcyjnej/ powołał przepisy Kpa /Kodeksu postępowania Administracyjnego/, jak należy sądzić z argumentacji uzasadnienia, chodziło pełnomocnikowi w istocie o przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie skargi kasacyjnej koncentruje się jedynie na zarzutach dotyczących odmowy udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów, co jak twierdzi, było bezpośrednią przyczyną odrzucenia skargi. Wskazując na bezzasadność odmowy udzielenia prawa pomocy - podnosi niekonsekwencję Sądu, który przy tych samych okolicznościach faktycznych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, udzielił prawa pomocy i to w szerszym zakresie /zwolnienie z kosztów i ustanowienie adwokata/ dopiero na etapie skargi kasacyjnej. Przyczynę zmiany stanowiska co do oceny przesłanek udzielenia prawa pomocy /na tym etapie postępowania/ - upatruje pełnomocnik w przedłożonym Sądowi /przy sprzeciwie/ - postanowieniu innego sądu /post. SO w W. z 27.09.2005 r./, który w tożsamych okolicznościach faktycznych - przyznał Józefowi K. prawo pomocy. Udzielenie prawa pomocy na etapie skargi kasacyjnej pełnomocnik uznaje za iluzoryczne, bowiem wcześniejsza odmowa zwolnienia z kosztów była faktyczną przyczyną odrzucenia skargi przez Sąd I instancji.

Pełnomocnik wnioskował też o przyznanie wynagrodzenia stosownie do przepisów o opłatach za czynności adwokatów w zakresie pomocy prawnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mimo doręczenia w dniu 10 kwietnia 2006 r. odpisu skargi kasacyjnej - nie udzieliło odpowiedzi na skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny - rozpatrując zarzuty skargi kasacyjnej - zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. III SA/Wa 1887/04 o odrzuceniu skargi Józefa K. na decyzję SKO w W. /z dnia 11 sierpnia 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości/ nie narusza prawa, zaś kierowane na jego podważenie zarzuty skargi kasacyjnej - nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Podchodząc formalistycznie do sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, należałby oddalić skargę bez wnikania w istotę podnoszonych zarzutów. Pełnomocnik opiera bowiem zarzuty kasacyjne na naruszeniu przepisów postępowania: art. 173 Kpa i art. 174 pkt 2 Kpa w związku z art. 246 Kpa. Wskazać należy, że wymienione wyżej przepisy art. 173 Kpa i art. 174 pkt 2 Kpa zostały wykreślone z Kodeksu postępowania administracyjnego ustawą z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, zaś przepis art. 246 Kpa nie odnosi się w ogóle do sprawy. Powołanie przez profesjonalnego pełnomocnika przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - nie mającego zastosowania przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy ani w postępowaniu prowadzonym przez organy podatkowe ani w postępowaniu przed sądem I instancji - dyskwalifikuje tak postawione zarzuty skargi. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak w oparciu o argumentację uzasadnienia skargi kasacyjnej, że jakkolwiek pełnomocnik błędnie przywołał akt prawny - Kodeks postępowania administracyjnego /Kpa/, to w istocie chodziło mu o przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Przesądziło to o merytorycznym rozpatrzeniu skargi kasacyjnej - mimo, że jej zarzuty Sąd wywiódł z argumentacji uzasadnienia.

Przechodząc do ich oceny, podkreślić należy, że skarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. III SA/Wa 1887/04 o odrzuceniu skargi - zapadło w sytuacji, gdy w obrocie prawnym pozostawało prawomocne postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2005 r., II FZ 356/05 oddalające zażalenie na odmowę udzielenia Józefowi K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, czyniąc zadość wymogom procedury sądowej, po raz kolejny wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. W wezwaniu tym /z 20.07.2005 r. - skutecznie doręczonym 25.07.2005 r./ prawidłowo pouczył skarżącego, że skutkiem nieuiszczenia wpisu w terminie 7 dni będzie odrzucenie skargi. Skarżący wpisu nie uiścił i po raz kolejny zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, podnosząc we wniosku okoliczności tożsame z ocenionymi już wcześniej w prawomocnie zakończonym postępowaniu o udzielenie prawa pomocy /postanowienie NSA z 21 czerwca 2005 r., II FZ 356/05/.

W tej sytuacji - zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 220 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - odrzucił skargę. Przepis ten stanowi bowiem, że "skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd".

W sprawie nie było sporne, że skarżący wpisu nie uiścił, lecz po raz kolejny /nie wskazując nowych okoliczności/ domagał się zwolnienia z kosztów mimo, że rozstrzygnięcie w tym zakresie, zapadłe po wyczerpaniu toku instancji było już prawomocne. Argumentacja skargi kasacyjnej, kwestionująca uparcie odmowę zwolnienia strony od kosztów nie mogła wywołać oczekiwanych skutków prawnych w postępowaniu dotyczącym odrzucenia skargi. Postępowanie o udzielenie prawa pomocy - zostało zakończone prawomocnym postanowieniem, którego skutkiem był obowiązek uiszczenia przez skarżącego należnego sądowi wpisu. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg określonego w art. 220 p.p.s.a/ terminu do uiszczenia wpisu. Dlatego po bezskutecznym upływie 7 dniowego terminu do uiszczenia wpisu od skargi /określonego w wezwaniu Sądu z dnia 20 lipca 2005 r./ Wojewódzki Sąd Administracyjny - obowiązany był odrzucić skargę z mocy art. 220 par. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd rozpatrujący skargę kasacyjną, podziela w pełni stanowisko sądu I instancji przyjęte w skarżonym rozstrzygnięciu, jak też podziela poglądy jakie na gruncie przepisów procesowych odnoszących się do odrzucenia środków zaskarżenia wyrażone zostały w orzecznictwie sądowym, między innymi w: postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r. I CKN 1461/98 /OSNC 1999 nr 11 poz. 196/; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25 lutego 1997 r. III Apz 1/97 /Przegląd Podatkowy 1998 nr 4 s. 44/; postanowieniu SN z 23 lutego 1999 r. I CKN 1064/97 /OSNC 1999 nr 9 poz. 153/.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje też argumentacja pełnomocnika, że zmiana stanowiska co do oceny przesłanek udzielenia prawa pomocy wynikała z przedłożenia postanowienia innego sądu, który zwolnił stronę od kosztów. Udzielenie prawa pomocy jest szczególną instytucją w ramach gwarancji konstytucyjnego prawa do sądu. Ocena ustawowych przesłanek, warunkujących przyznanie tego prawa, leży w uprawnieniach sądu, który każdorazowo rozważając wniosek, indywidualnie ocenia sytuację strony mając na względzie zagwarantowanie jej prawa do sądu. Domniemywanie przez pełnomocnika, że powodem przyznania prawa pomocy /na etapie skargi kasacyjnej/ było przyznanie stronie takiego prawa przez inny sąd jest niczym nieuzasadnione. Rzeczywiste motywy jakimi kierował się sąd - zostały ujawnione w uzasadnieniu, stąd sugestie pełnomocnika leżą poza sferą kontroli sądu kasacyjnego.

Wobec trafności rozstrzygnięcia sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje usprawiedliwionych podstaw dla uwzględnienia zarzutów skarżącego. Skarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - zapadłe w niekwestionowanym stanie faktycznym - odpowiada normie z art. 220 par. 3 ustawy procesowej, stąd Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był oddalić skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.

O kosztach zastępstwa dla pełnomocnika /skarżącego/ wyznaczonego z urzędu orzeczono na podstawie art. 242 i art. 250 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z par. 18 ust. 1 pkt 2 lit. "b" oraz par. 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./.