Sygn. akt II CZ 92/17
POSTANOWIENIE
Dnia 26 stycznia 2018 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
SSN Paweł Grzegorczyk
SSN Karol Weitz (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi T. S.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Okręgowego w P. z dnia 22 listopada 2016 r., wydanym w sprawie z
powództwa T. S.
przeciwko U. M. i M.M.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 26 stycznia 2018 r.,
zażalenia skarżącego T.S.
na postanowienie Sądu Okręgowego w P.
z dnia 22 sierpnia 2017 r.,
1. oddala zażalenie;
2. zasądza od T.S. na rzecz M. M. kwotę 4050 zł (cztery tysiące
pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania
zażaleniowego;
3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego
w Poznaniu adwokatowi M. G. kwotę 1800 zł (jeden tysiąc
osiemset złotych) wraz z należnym podatkiem od towarów i usług
tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z
urzędu T. S. w postępowaniu zażaleniowym.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2017 r. Sąd Okręgowy w P. odrzucił
skargę powoda T.S. o wznowienie postępowania w sprawie z jego powództwa
przeciwko U. M. i M. M., wniesioną od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w
P. z dnia 22 listopada 2016 r., oddalającego apelację powoda od wyroku Sądu
Rejonowego w C. z dnia 16 października 2014 r.
Skarżący domagał się wznowienia postępowania powołując się na fakt,
że Sąd Rejonowy w P., umarzając warunkowo postępowanie karne w wyroku
z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II K ../11, uznał, że M. M. w dniu 18 sierpnia
2011 r. wysłał drogą elektroniczną z adresu […] na adres […] pismo skierowane do
G. C., w którym pomówił T.S. o to, że w 1997 r. T. S. został wyrzucony z pracy w
policji, oraz o to, że na skutek agresywnego i wulgarnego zachowania T.S. będąca
w ciąży U. B. poroniła, co mogło poniżyć T.S. w opinii publicznej, tj. o przestępstwo
z art. 212 § 1 k.k. W ocenie skarżącego, skoro wytaczając powództwo w dniu 17
kwietnia 2012 r. domagał się zasądzenia od pozwanych kwoty 75 000 zł i jako
podstawę faktyczną powoływał działania pozwanych mające na celu pomówienie
go, to powołane powyżej okoliczności stwierdzone w wyroku z dnia 22 grudnia
2016 r., sygn. akt II K …/11, i sam ten wyrok stanowią podstawę wznowienia
postępowania określoną w art. 403 § 2 k.p.c., gdyż mogły mieć wpływ na wynik
sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …/15.
Ponadto skarżący wskazał na potrzebę przeprowadzenia dowodu z akt sprawy
karnej zakończonej wyrokiem z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II K …/11, i
leżącego u podłoża tej sprawy „zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa z dnia 5
września 2007 r.”, sporządzonego przez pozwanego M. M.
Sąd Okręgowy wskazał, że wyrok z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II
K ../11, który stał się prawomocny w zakresie relewantnym dla powołanej podstawy
skargi o wznowienie na skutek utrzymania go w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego
w P. z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt IV Ka ../17, nie dotyczył okoliczności,
które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 22
listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …/15.
W sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II
Ca …/15, ocenie podlegała kwestia, czy pozwani M. M. dopuścili się naruszenia
dóbr osobistych powoda T.S. w piśmie procesowym z dnia 30 września 2008 r.
złożonym w Sądzie Rejonowym w W. w sprawie o sygn. akt I C ../07. Treść tego
pisma odnosiła się do działań powoda T.S. wobec świadka A. K., mających
uniemożliwić składanie przez nią zeznań w sprawie o sygn. akt I C ../07. Natomiast
wyrok z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II K …/11, dotyczył innych okoliczności, tj.
pomówienia przez M. M. powoda T.S. o to, że w 1997 r. T. S. został wyrzucony z
pracy w policji, oraz o to, że na skutek agresywnego i wulgarnego zachowania T.S.
będąca w ciąży U. B. poroniła, co mogło poniżyć T.S. w opinii publicznej. Przedmiot
orzekania w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II
Ca ../15, był więc odmienny od tego, który stanowił przedmiot oceny prawnokarnej
w wyroku z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II K ../11. Dlatego wyrok z dnia 22
grudnia 2016 r., sygn. akt II K …/11, i stwierdzone w nim okoliczności nie mogą
stanowić podstawy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem z
dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …/15, określonej w art. 403 § 2 k.p.c.
Sąd Okręgowy przyjął w związku z tym, że skarga o wznowienie złożona
przez T.S. nie została oparta na ustawowej podstawie i jako taka podlega
odrzuceniu (art. 410 § 1 k.p.c.).
Zażalenie na postanowienie z dnia 22 sierpnia 2017 r. wniósł T. S. Zarzucił
naruszenie art. 403 § 2 k.p.c. i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia
względnie o jego zmianę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Okręgowemu w P.
Podniósł, że twierdzenie Sądu Okręgowego, iż wyrok z dnia 22 grudnia
2016 r., sygn. akt II K …/11, i stwierdzone w nim okoliczności nie dotyczą podstawy
faktycznej sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt
II Ca …/15, jest nietrafne. Powód w pozwie z dnia 17 kwietnia 2012 r. wskazywał,
że w licznych postępowaniach sądowych jest stale nękany i znieważany i że
pozwani doprowadzili do jego fałszywego oskarżenia, a także rozpowszechnili
nieprawdziwe informacje o nim, narażając go na utratę zaufania. Ponadto powód w
późniejszym okresie wielokrotnie rozszerzał podstawy faktyczne powództwa. W
szczególności w piśmie procesowym z dnia 22 stycznia 2016 r. wskazał, że
pozwani fałszywie oskarżyli go, iż „zamordował nienarodzone dziecko, jest
alkoholikiem …, wyrzucono go z Policji, ponieważ pił i zadawał się z przestępcami”.
Oddalając powództwo wyrokiem z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt VI
C …/13, Sąd Rejonowy w C. stwierdził, że „żadne z zawiadomień o rzekomych
popełnionych przez pozwanych przestępstwach skierowane przez powoda nie
zostało zakończone prawomocnym wyrokiem skazującym pozwanych, a większość
z tych spraw z zawiadomienia T.S. została umorzona przez Prokuraturę bądź
Prokurator odmawiał wszczęcia postępowania, z kolei prywatne akty oskarżenia
kierowane przez powoda przeciwko pozwanym kończyły się uniewinnieniem
pozwanych od stawianych im przez T.S. zarzutów”. Powód przesłuchany w dniu 16
maja 2016 r. ponownie rozszerzył podstawy faktyczne powództwa wskazując, że
pozwani pomawiają go, iż zastrasza rodzinę A. K.
W ocenie T.S. powyższe oznacza, że wyrok z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn.
akt II K ../11, dotyczy zdarzeń, które były przedmiotem analizy i wyrokowania w
sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …/15.
Ponadto przestępstwo, który dotyczy wyrok z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II
K …/11, zostało popełnione przez M. M. w sierpniu 2011 r., tj. przed wniesieniem
przez T.S. powództwa w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r.,
sygn. akt II Ca …/15.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wykryte okoliczności faktyczne, aby mogły stanowić podstawę wznowienia
określoną w art. 403 § 2 k.p.c., muszą dotyczyć przedmiotu sporu, o którym
sąd rozstrzygnął w prawomocnie zakończonym postępowaniu (por. orzeczenie
Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1934 r., C III 814/34, Zb. Orz. 1935, nr 3,
poz. 135, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1984 r., I CO 18/84,
nie publ.). Warunek ten należy rozumieć w ten sposób, że okoliczności te muszą
należeć do wycinka rzeczywistości, który był podstawą faktyczną prawomocnego
wyroku. Gdy chodzi o wykryte środki dowodowe, to mogą one stanowić podstawę
wznowienia określoną w art. 403 § 2 k.p.c., gdy dotyczą okoliczności faktycznych
tworzących tak rozumianą podstawę faktyczną wyroku. W obu wypadkach
decydujące jest przy tym to, na jakiej podstawie faktycznej sąd wydał prawomocny
wyrok, a nie to, jakie twierdzenia faktyczne były przytaczane przez strony
postępowania, jeżeli nie stały się podstawą faktyczną wyroku. Tylko przy takich
założeniach może być spełniony warunek, aby chodziło o okoliczności faktyczne
lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.
W sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II
Ca …/15, Sąd Okręgowy rozstrzygnął jedynie o tym, czy doszło do naruszenia dóbr
osobistych T.S. przez pozwanych w piśmie procesowym z dnia 30 września 2008 r.
złożonym w Sądzie Rejonowym w W. w sprawie o sygn. akt I C …/07, i dotyczącym
działań powoda T.S. wobec świadka A. K., mających uniemożliwić składanie przez
nią zeznań w sprawie o sygn. akt I C …/07. Przedmiotu rozstrzygnięcia nie
stanowiło natomiast to, czy pozwani dopuścili się naruszenia dóbr osobistych T.S.
przez to, że został on pomówiony o to, iż w 1997 r. został wyrzucony z pracy
w policji, oraz o to, że na skutek jego agresywnego i wulgarnego zachowania
będąca w ciąży U. B. poroniła. Nie ma znaczenia w tym kontekście to, że T. S. w
sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …/15, w
postępowaniu apelacyjnym powoływał twierdzenia w tym zakresie, próbując w ten
sposób następczo rozszerzyć podstawę faktyczną swojego powództwa. Wydając
wyrok z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …/15, Sąd Okręgowy nie przyjął
takiej rozszerzonej podstawy jako podstawy faktycznej swojego rozstrzygnięcia.
Zachowanie T.S., polegające na wskazanym rozszerzeniu podstawy faktycznej
jego powództwa, było zresztą postacią niedopuszczalnej w postępowaniu
apelacyjnym zmiany powództwa (art. 383 k.p.c., por. wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 11 marca 2011 r., II CSK 402/10, OSNC-ZD 2012, nr A, poz. 16).
Skoro wyrok z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II K …/11, dotyczył takich
okoliczności faktycznych, które nie wchodziły w skład podstawy faktycznej wyroku
z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …/15, to Sąd Okręgowy trafnie przyjął,
iż skarga o wznowienie złożona przez T.S. nie była oparta na podstawie
wznowienia określonej w art. 403 § 2 k.p.c. Powołane w niej okoliczności faktyczne
stwierdzone w wyroku z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II K …/11, nie mogłyby
mieć wpływu na wynik sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r.,
sygn. akt II Ca …/15. Podobnie wyrok z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II K …/11,
a także „zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z dnia 5 września 2007 r.”,
sporządzone przez pozwanego M. M., rozpatrywane jako środki dowodowe, nie
mogły mieć wpływu na wynik sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 22 listopada
2016 r., sygn. akt II Ca …/15. Co do wyroku z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II
K …/11, trzeba dodatkowo podnieść, że nie mógł on stanowić - jako środek
dowodowy - podstawy wznowienia, skoro zapadł po wydaniu wyroku z dnia 22
listopada 2016 r., sygn. akt II Ca …4/15. Judykatura przyjmuje, że nie stanowi
podstawy wznowienia w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. środek dowodowy, który
powstał po prawomocnym zakończeniu postępowania (por. np. uchwałę Sądu
Najwyższego z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNCP 1969, nr 12, poz. 208,
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2010 r., IV CZ 98/10, nie publ.).
Zarzut naruszenia art. 403 § 2 k.p.c. jest w związku z tym bezzasadny.
Zażalenie T.S. podlega oddaleniu.
Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 i art. 406
oraz art. 98 § 1 i 3 oraz art. 108 § 1 w związku z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 406
k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Zwrot kosztów postępowania zażaleniowego od T.S. Sąd Najwyższy
zasądził tylko na rzecz pozwanego M. M., gdyż wnoszący odpowiedź na zażalenie
pełnomocnik procesowy nie przedstawił pełnomocnictwa od pozwanej U. M.
Zawarty zatem w odpowiedzi na zażalenie wniosek o zasądzenie kosztów
postępowania zażaleniowego został wniesiony tylko w imieniu pozwanego M. M.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata M. G. z
urzędu T. S. w postępowaniu zażaleniowym Sąd Najwyższy orzekł na podstawie §
4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 6) i § 16 ust. 2 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz.
1714 ze zm.).
kc
jw
