II CSKP 899/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
23 kwietnia 2026 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Maciej Kowalski
SSN Marcin Łochowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej G.Ż.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 8 grudnia 2023 r., VI ACa 1561/22,
w sprawie z powództwa G.Ż.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
uchyla zaskarżony wyrok w pkt I. i III. i przekazuje w tym
zakresie sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do
ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Maciej Kowalski
(R.N.)
Krzysztof Grzesiowski Marcin Łochowski
UZASADNIENIE
II CSKP 899/25
2
1. Wyrokiem z 30 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił,
że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego z 31 lipca
2006 r. zawartej między pozwanym Bank S.A. w W. a powódką G.Ż. z powodu
nieważności tej umowy (pkt 1), zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 389
357,47
zł
z
odsetkami
ustawowymi
za opóźnienie (pkt 2), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 3) i orzekł
o kosztach procesu (pkt 4).
2. Na skutek apelacji pozwanego wyrokiem z 8 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny
w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że oddalił powództwo
o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 272 112,63 zł od 21 września
2018 r. do dnia zapłaty, od kwoty 89 978,29 zł od 1 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty
i od kwoty 27 266,55 zł od 23 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty oraz w ten sposób,
że zastrzegł na rzecz pozwanego prawo zatrzymania zasądzonych kwot do czasu
zaoferowania przez powódkę zwrotu świadczenia uzyskanego na podstawie umowy
kredytu w kwocie 365 099,50 zł lub zabezpieczenia roszczenia o zwrot tej kwoty
(pkt I); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II) i orzekł o kosztach
postępowania apelacyjnego (pkt III).
3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy
i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że 1 sierpnia 2006 r. strony
zawarły umowę kredytu hipotecznego nr[…] indeksowanego do CHF. Postanowienia
umowy dotyczące mechanizmu indeksacji nie były indywidualnie uzgadniane między
stronami; nie było takiej możliwości. Powódka zawarła ww. umowę celem
zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Bank udzielił kredytu w kwocie 365
099,50 zł, indeksowanego kursem CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z
kursem kupna CHF według tabeli obowiązującej w banku w dniu uruchomienia
kredytu lub transzy. Oprocentowanie kredytu wynosiło 2,77% w stosunku rocznym,
co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M obowiązującej w dniu sporządzenia
umowy oraz marży w wysokości 1,25%, stałej w całym okresie kredytowania.
Kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu z zastosowaniem kursu
sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą
obowiązującą w banku.
II CSKP 899/25
3
Sąd Okręgowy uznał, że mechanizm indeksacji, złożony z postanowień
umownych niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 k.c., jest bezskuteczny wobec
kredytobiorcy. Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne
świadczenie kredytobiorcy. Wyeliminowanie tego mechanizmu z umowy, a zatem
również ryzyka kursowego, powoduje zarazem stan rzeczy, w którem umowa kredytu
nie może być dalej wykonywana. Należy przyjąć, że wyeliminowanie ryzyka
kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej
i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR,
jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy uznać
ją za umowę o odmiennej istocie i charakterze. Oznacza to, że po wyeliminowaniu
tego rodzaju postanowień umownych utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym
przez strony nic jest możliwe, co prowadzi do całkowitej nieważności umowy
na podstawie art. 58 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego strony nie zawarłyby umowy
kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR właściwej dla obcej
waluty (CHF). Ponieważ umowa kredytu była nieważna od początku, Sąd Okręgowy
przyjął, że powódce należy się zwrot wszystkich świadczeń spełnionych w wykonaniu
umowy (art. 405 i 410 § 1 k.c.).
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego co do nieważności
umowy kredytu. W kwestii rozliczeń między stronami stwierdził, że roszczenie
konsumenta o zwrot nienależnego świadczenia powstaje dopiero z chwilą,
gdy konsument, który otrzymał wyczerpującą informację o konsekwencjach
abuzywności klauzul zawartych w umowie, odmówi ich potwierdzenia i przywrócenia
im skuteczności z mocą wsteczną. Powódka, pouczona przez Sąd na rozprawie
30 listopada 2023 r., opowiedziała się za nieważnością umowy. Stąd Sąd Apelacyjny
uznał, że najwcześniej z tą datą jej roszczenie stało się wymagalne. Ponadto Sąd
odwoławczy uznał, że pozwany skutecznie 28 października 2022 r. podniósł zarzut
zatrzymania. W konsekwencji Sąd drugiej instancji zastrzegł, że spełnienie
świadczenia przez pozwanego jest uzależnione od zaoferowania przez powódkę
zwrotu świadczenia uzyskanego na podstawie umowy kredytu w kwocie
365 099,50 zł lub zabezpieczenia roszczenia o zwrot tej kwoty. Sąd Apelacyjny uznał,
że roszczenie powódki stało się wymagalne z chwilą złożenia oświadczenia
o odmowie potwierdzenia niedozwolonych klauzul (30 listopada 2023 r.), ponieważ
II CSKP 899/25
4
jednak pozwany wcześniej podniósł skutecznie zarzut zatrzymania (28 października
2022 r.) nie zaistniał stan opóźnienia pozwanego w spełnieniu świadczenia.
W związku z powyższym Sąd Apelacyjny dokonał stosownej zmiany zaskarżonego
wyroku w zakresie odsetek za opóźnienie.
4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła powódka,
zaskarżając wyrok w części, tj. co do pkt I., w zakresie w jakim Sąd oddalił powództwo
o odsetki za opóźnienie i zastrzegł pozwanemu prawo zatrzymania. Skarżąca
zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 496 w zw. z art.
497 k.c. oraz art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c.
5. Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i o zasądzenie od strony
przeciwnej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
6. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą problemu skuteczności podniesionego
przez pozwanego zarzutu zatrzymania oraz daty wymagalności roszczenia
konsumenta o zwrot nienależnego świadczenia i w konsekwencji ustalenia daty
naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia przez
bank.
7. Aktualnie zarówno w judykaturze Sądu Najwyższego, jak i orzecznictwie
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dominuje pogląd, który Sąd Najwyższy
w składzie orzekającym podziela, że bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania
z art. 496 w zw. art. 497 k.c.
8. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r.,
III CZP 31/23 (OSNC 2025, nr 3, poz. 25), wyjaśnił, że prawo zatrzymania
nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności
drugiej strony. Ponadto w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r.,
III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził,
że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie
II CSKP 899/25
5
umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo
zatrzymania.
9. Przyjęcie niemożliwości powoływania się przez bank na prawo zatrzymania
pozostaje także w zgodzie ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej, który w postanowieniu z 8 maja 2024 r., C-424/22, Santander Bank
Polska, uznał, że art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia
5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
(dalej: „dyrektywa 93/13”) stoją na przeszkodzie powołaniu się przez instytucję
bankową na prawo zatrzymania w sporze z konsumentem żądającym stwierdzenia
nieważności umowy kredytu hipotecznego (pkt 38).
10. W związku z powyższym zasadny okazał się zarzut kasacyjny dotyczący
naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. art. 496 w zw. art. 497 k.c.
11. Trzeba zaznaczyć, że kwestia momentu, od którego roszczenie
konsumenta o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne, została również
wyjaśniona w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który
w wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank (Déclaration du consommateur),
uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten
sposób, że w kontekście nieważności umowy kredytu ze względu na przewidziane
w niej abuzywne postanowienia, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa
krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej
dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem
oświadczenia, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego
warunku oraz, że jest świadomy konsekwencji uznania nieważności umowy,
oraz wyraża zgodę na uznanie umowy za nieważną.
12. W konsekwencji Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej
z 25 kwietnia 2025 r. III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), przyjął,
że roszczenie konsumentów o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne
niezwłocznie po wezwaniu do spełnienia świadczenia zgodnie z art. 455 k.c.
W związku z powyższym, zdaniem Sądu Najwyższego, błędne jest stanowisko Sądu
II CSKP 899/25
6
Apelacyjnego co do ustalenia początku terminu, od którego biegną odsetki
za opóźnienie należne powódce.
13. Trzeba zaznaczyć, że w odniesieniu do roszczeń z tytułu nienależnego
świadczenia tradycyjnie w orzecznictwie i doktrynie uznaje się, że są to roszczenia
bezterminowe (zob. wyrok SN z 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76, i uchwałę SN
z 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNCP 1991, nr 7, poz. 93). Termin wymagalności
roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, a więc i data rozpoczęcia biegu
odsetek ustawowych za opóźnienie, nie może być uzależniony nie tylko od prawa
zatrzymania, na które powołuje się przedsiębiorca, ale również od złożenia przez
konsumenta oświadczenia co do utrzymania skuteczności umowy zawierającej
klauzule abuzywne (zob. wyrok SN z 22 stycznia 2025 r., II CSKP 2050/22).
Nie można więc przyjąć, że dopiero „upadek” umowy stanowi podstawę do naliczania
odsetek ustawowych za opóźnienie. Skoro, z podanych wyżej przyczyn, w sprawie
nie może mieć zastosowania prawo zatrzymania, odsetki należą się konsumentowi
na zasadach ogólnych. W ocenie Sądu Najwyższego o wymagalności roszczenia
konsumenta decyduje więc chwila skutecznego wezwania do zapłaty, a za taką
można uznać doręczenie pozwanemu odpisu pozwu lub pisma procesowego
zawierającego rozszerzenie żądania pozwu. Oznacza to, że w okolicznościach
sprawy pozwany pozostaje w opóźnieniu z zapłatą po upływie 7 dni od dnia
doręczenia pozwu lub pisma procesowego zawierającego rozszerzenie żądania
pozwu, jak trafnie przyjął to Sąd pierwszej instancji.
14. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.
uchylił wyrok w zaskarżonej części i przekazał w tym zakresie sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).
Maciej Kowalski
(Ł.W.)
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Łochowski
II CSKP 899/25
7
[SOP]
