II CSKP 869/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
29 stycznia 2026 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Pawłyszcze
SSN Ewa Stefańska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej E.W. i M.V.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 17 sierpnia 2022 r., V ACa 832/21,
w sprawie z powództwa E.W. i M.V.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok w części, tj. pkt II a) i b) oraz pkt III w
zakresie oddalającym apelację powodów i przekazuje sprawę
Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
Dariusz Pawłyszcze Krzysztof Grzesiowski Ewa Stefańska
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
II CSKP 869/23
2
1. Wyrokiem z 31 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił (pkt I i II),
że bezskuteczne wobec powodów M.V. i E.W. są określone postanowienia umów o
kredyt
hipoteczny
z
26
lutego
2007
r.
i z 30 października 2009 r. zawartych z Bank spółką akcyjną w W. (obecnie
pozwanym Bank1 spółką akcyjną w W.); zasądził od pozwanego łącznie na rzecz
powodów kwotę 129.483,05 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt III);
oddalił
powództwo
w
pozostałym
zakresie
(pkt IV) oraz orzekł o kosztach procesu (pkt V).
2. Na skutek apelacji obu stron wyrokiem z 17 sierpnia 2022 r. Sąd Apelacyjny
w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok (pkt I) w ten sposób, że: a) w punkcie
pierwszym i drugim oddalił powództwo; b) w punkcie trzecim oddalił powództwo
o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie do dnia 21 lutego 2022 roku;
c) w punkcie czwartym zasądził od pozwanego na rzecz powodów dalszą kwotę
425.985,38 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie; d) w punkcie piątym ustalił, iż
pozwany poniesie w całości koszty procesu. Ponadto Sąd Apelacyjny oddalił
w pozostałej części apelację powodów i apelację pozwanego (pkt III) oraz orzekł
o kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym (pkt IV).
3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy
i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że w dniu 26 lutego 2007 r.
pomiędzy Bank spółką akcyjną z siedzibą w W. a M.V. i E.W. została zawarta umowa
nr […] o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF. Celem kredytu był zakup na
rynku wtórnym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr […]
położonego w P. przy ul. […] (§ 1 ust. 1). Kwotę kredytu określono na
220.000 zł (§ 1 ust. 2), walutę waloryzacji kredytu: CHF (§ 1 ust. 3). Kwota kredytu
wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 30 stycznia 2007 r. według kursu
kupna waluty z tabeli kursowej Banku spółki akcyjnej wynosiła 92.783,93 CHF. Kwota
ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku. Wartość kredytu
wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu mogła być różna od podanej
w umowie (§ 1 ust. 3A). Kwota kredytu wyrażona w walucie CHF miała zostać
określona na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej Banku spółki
II CSKP 869/23
3
akcyjnej z dnia i godziny uruchomienia kredytu (§ 7 ust. 1). Kredyt oprocentowany
był według zmiennej stopy procentowej (§ 10 ust. 1). Wysokość zmiennej stopy
procentowej ustalona została jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 29 grudnia 2006
r. wynosząca 2,10%, powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę
banku w wysokości 1,45% (§ 10 ust. 2). Raty kapitałowo
- odsetkowe spłacane miały być w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według
kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku spółki akcyjnej, obowiązującego na
dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 4). Na zbliżonych warunkach strony w dniu
30 października 2009 r. zawarły umowę nr […] o kredyt hipoteczny waloryzowany
kursem CHF. Celem tego kredytu było finansowanie zakupu działki gruntu
oznaczonej numerem ewidencyjnym […] zabudowanej budynkiem mieszkalnym,
położonej w P. przy ulicy […] (§ 1 ust. 1). Kwotę kredytu określono na 499.900 zł (§
1
ust.
2),
waluta
waloryzacji
kredytu:
CHF
(§ 1 ust. 3). Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia
20 października 2009 roku według kursu kupna waluty z tabeli kursowej Banku spółki
akcyjnej wynosiła 187.621,97 CHF.
W ramach dokonanych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy nie stwierdził
nieważności umów kredytu, ponieważ w jego ocenie umowy te nie naruszały zasad
współżycia społecznego ani bezwzględnie wiążących przepisów prawa. Sąd
pierwszej instancji uznał jednak za niedozwolone postanowienia umów kredytu, które
odwoływały się do kursu waluty z tabeli kursowej Banku S.A. oraz postanowienia
umów wprowadzające waloryzację kredytu walutą CHF. Jednocześnie Sąd
Okręgowy przyjął, że klauzule indeksacyjne nie określają głównych świadczeń stron.
W konsekwencji sąd pierwszej instancji stwierdził, że umowy kredytu pozostają
ważne w pozostałym zakresie i zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę
„nadpłaconego” kredytu. Co do odsetek ustawowych za opóźnienie Sąd Okręgowy
wskazał, że na etapie przedprocesowym powodowie nie wzywali pozwanego do
zapłaty, w sposób, który determinowałby datę początkową roszczenia ubocznego.
Powodowie złożyli reklamację, lecz nie zawarli w niej wezwania do zapłaty. W
związku z tym, za takie wezwanie, Sąd Okręgowy uznał
- odpowiednio doręczenie pozwanemu odpisu pozwu, co nastąpiło 25 kwietnia
2018 r. oraz pisma z 7 marca 2019 r. rozszerzającego powództwo w zakresie zapłaty,
II CSKP 869/23
4
co nastąpiło w dniu 15 kwietnia 2019 r., co oznacza, że datę początkową roszczeń
ubocznych wyznaczał dzień następujący po tych datach.
Sąd Apelacyjny podzielił ocenę prawną Sądu Okręgowego co do abuzywności
postanowień klauzul indeksacyjnych. Jednak odmiennie niż sąd pierwszej instancji
ocenił, że postanowienia przeliczeniowe dotyczą głównych świadczeń stron.
W konsekwencji uznał umowę w całości za nieważną. Zdaniem Sądu Apelacyjnego
umowy kredytu nie mogą istnieć po usunięciu z nich niedozwolonych postanowień
umownych. W związku z tym zwrotowi na rzecz powodów podlegały dochodzone
kwoty uiszczone pozwanemu na podstawie nieważnych umów, w tym także
w zakresie kosztów ubezpieczeń. Odmiennie od sądu pierwszej instancji Sąd
Apelacyjny uznał moment powstania opóźnienia po stronie pozwanego. Zdaniem
Sądu Apelacyjnego za moment skutkujący ustaniem bezskuteczności zawieszonej
umowy należy uznać oświadczenie powodów złożone pozwanemu w dniu 21 lutego
2022 r. wyrażające świadomość skutków stwierdzenia nieważności umowy.
Tym samym dopiero z tym dniem zaktualizowała się wymagalność roszczenia
powodów o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnych umów. Stąd
też, w ocenie sądu odwoławczego, odsetki za opóźnienie należą się powodom
dopiero od dnia 22 lutego 2022 r.
4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wnieśli powodowie,
zaskarżając go w części, tj. w pkt II a) i b) oraz pkt III w zakresie oddalającym apelację
powodów. Skarżący zarzucili zaskarżanemu wyrokowi naruszenie prawa
materialnego, tj.:
a) art. 58 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. i art. art. 3851 k.c. poprzez ich nieprawidłową
wykładnię polegającą na bezpodstawnym stwierdzeniu, że argumenty powoda co do
niezgodności umowy z zasadami współżycia społecznego czy naturą
stosunku prawnego wykreowanego umową kredytu powinny być kwalifikowane
tylko poprzez pryzmat konsumenckiej ochrony i szczególnych przepisów
o niedozwolonych postanowieniach umownych jako stanowiących lex specjalis
w stosunku do przepisów ogólnych, a nie w oparciu o ogólne normy Kodeksu
Cywilnego w sytuacji gdy w sprawie niniejszej nie było konieczności posiłkowania się
reżimem konsumenckiej ochrony i badania abuzywności poszczególnych
II CSKP 869/23
5
postanowień umownych, bowiem wprowadzona przez pozwanego do umowy
klauzula waloryzacyjna powoduje, że umowa ta sprzeczna jest z naturą stosunku
prawnego, a ponadto narusza zasady współżycia społecznego, jako niedająca się
pogodzić ze społecznym poczuciem sprawiedliwości,
b) art. 3851 k.c. poprzez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że do uznania, że
dane postanowienie jest bezskuteczne względem konsumenta konieczne jest
zakomunikowanie decyzji w tym zakresie poprzez złożenie przez niego
oświadczenia, co do świadomości skutków uznania takiego postanowienia podczas
gdy art. 3851 k.c. nie uzależnia objęcia konsumenta ochroną od złożenia przez niego
jakichkolwiek oświadczeń, w tym co do jego świadomości o skutkach przyznania mu
takiej ochrony, a powód zarzut nieważności umowy podniósł w reklamacji z dnia
28 lutego 2018 r., z który to następnie powtórzył w pozwie wskazując go jako
podstawę swojego żądania,
c) art. 3851 k.c. poprzez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że konsument może
złożyć oświadczenie o świadomości skutków uznania postanowienia za
niedozwolone, dopiero po pouczeniu go o tych skutkach przez sąd, podczas gdy
art. 3851 k.c. nie tylko nie kreuje obowiązku składania oświadczenia przez
konsumenta o chęci objęcia go ochroną, ale także nie wymaga aby oświadczenie to
miało określoną formę bądź też mogło nastąpić dopiero po przedstawieniu przez sąd
wszystkich konsekwencji uznania takiego postanowienia za niedozwolone, co
powoduje, że w przedmiotowej sprawie za takie jednoznaczne oświadczenie o chęci
skorzystania przez powoda z ochrony, należałoby uznać pozew w przedmiotowej
sprawie, którym powód domagał się przyznania mu ochrony dochodząc zapłaty
właśnie w związku z nieważnością umowy;
d) art. 455 k.c. poprzez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że
o wymagalności świadczenia powoda można mówić dopiero od dnia podjęcia
wiążącej decyzji co do braku sanowania niedozwolonej klauzuli, a w ocenie sądu, za
odmowę potwierdzenia klauzul należy uznać oświadczenie powodów, które dotarło
do sądu w dniu 21 lutego 2022 r., podczas gdy pozwany w opóźnieniu w obowiązku
spełnienia świadczenia zwrotu nienależnego świadczenia pozostawał co najmniej od
dnia złożenia pozwu, tj. od dnia 10 kwietnia 2018 r.;
II CSKP 869/23
6
e) art. 481 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że uprawnienie
powoda do domagania się odsetek ustawowych za opóźnienie mogło powstać
dopiero wraz ze złożeniem oświadczenia co do świadomości skutków nieważności
umowy, które do sądu dotarło 21 lutego 2022 r. podczas gdy pozwany w opóźnieniu
w obowiązku spełnienia świadczenia zwrotu nienależnego świadczenia pozostawał
co najmniej od dnia złożenia pozwu, tj. od dnia 10 kwietnia 2018 r.
Skarżący zarzucił również naruszenie prawa procesowego, które to
uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 386 § 1 k.p.c. poprzez jego
błędne zastosowanie i zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w punkcie
pierwszym i drugim „poprzez oddalenie powództwa" z jednoczesnym zasądzeniem
roszczenia głównego o zapłatę, tj. w sposób prowadzący do wewnętrznej
sprzeczności rozstrzygnięcia podczas gdy uwzględniając apelację powodów Sąd
Apelacyjny powinien był zmienić wyrok sądu pierwszej instancji w zakresie punktu
pierwszego i drugiego poprzez oddalenie powództwa ewentualnego, względnie
nadanie mu określonej treści, tak aby zapewnić spójność wydanego rozstrzygnięcia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zasadniczym przedmiotem skargi kasacyjnej jest prawidłowość ustalenia
przez Sąd Apelacyjny daty wymagalności roszczenia kredytobiorców o zwrot
nienależnego świadczenia z nieważnej umowy kredytu, a co za tym idzie stanu
opóźnienia banku.
6. Kwestia ta została już wyjaśniona w orzecznictwie Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i najnowszej judykaturze Sądu Najwyższego
(zob. wyrok SN z 22 stycznia 2025 r., II CSKP 2050/22).
7. W wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 (mBank) TSUE orzekł, że
art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że
w kontekście nieważności umowy kredytowej ze względu na przewidziane
w niej abuzywne postanowienia, stoją one na przeszkodzie wykładni
sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument
wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed
sądem oświadczenia, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego
II CSKP 869/23
7
warunku oraz, że jest świadomy konsekwencji uznania nieważności umowy, oraz
wyraża zgodę na uznanie umowy za nieważną.
8. W konsekwencji Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej
z 25 kwietnia 2025 r., III CZP 25/22 skorygował wcześniejsze stanowisko i przyjął, że
roszczenie konsumentów o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne
niezwłocznie po wezwaniu do spełnienia świadczenia zgodnie z art. 455 k.c.
9. W związku z powyższym, zdaniem Sądu Najwyższego w składzie
rozpoznającym skargę kasacyjną, błędne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego co do
ustalenia początku terminu, od którego biegną odsetki należne powodom.
10. Trzeba zaznaczyć, że w odniesieniu do roszczeń z tytułu nienależnego
świadczenia tradycyjnie w orzecznictwie i doktrynie uznaje się, że są to roszczenia
bezterminowe (zob. wyrok SN z 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76; uchwała SN
z 6 marca 1991 r., III CZP 2/91).
11. Termin wymagalności roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy,
a więc i data rozpoczęcia biegu odsetek ustawowych za opóźnienie, nie może być
uzależniony od złożenia przez konsumenta oświadczenia co do utrzymania
skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne. Nie można więc przyjąć, że
dopiero „upadek” umowy stanowi podstawę do naliczenia odsetek ustawowych za
opóźnienie. W ocenie Sądu Najwyższego o wymagalności roszczenia konsumenta
decyduje chwila skutecznego wezwania do zapłaty, a za taką można uznać
doręczenie pozwanemu odpisu pozwu lub pisma procesowego zawierającego
rozszerzenie żądania pozwu. Oznacza to, iż pozwany – w okolicznościach sprawy
- pozostaje w opóźnieniu z zapłatą od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu
lub pisma procesowego zawierającego rozszerzenie żądania pozwu, jak trafnie
przyjął to sąd pierwszej instancji.
12. Data wymagalności roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy,
a więc i rozpoczęcia biegu odsetek z art. 481 k.c., nie może być uzależniona od
złożenia oświadczenia w trybie procesowym, tj. w toku postępowania sądowego.
Niezłożenie przez konsumenta oświadczenia lub złożenie go w późniejszym terminie
nie powinno przekładać się na wymagalność roszczenia odsetkowego. Wezwanie
wierzyciela do spełnienia przez dłużnika świadczenia wynikającego ze zobowiązania
II CSKP 869/23
8
bezterminowego przekształca je w zobowiązanie terminowe. W razie wezwania,
dłużnik powinien spełnić świadczenie niezwłocznie (art. 455 k.c.).
13. W tym kontekście odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi
kasacyjnej jest już zbędne.
14. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1
k.p.c. uchylił wyrok w zaskarżonej części i przekazał w tym zakresie sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).
Dariusz Pawłyszcze
Krzysztof Grzesiowski
Ewa Stefańska
(Ł.W.)
[SOP]
