II CSKP 835/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
8 sierpnia 2025 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący)
SSN Monika Koba
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 8 sierpnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej D.B. poprzednio Syndyka masy upadłości D.B. – K.U.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku
z 10 marca 2022 r., IV Ca 1003/21,
w sprawie z wniosku D.B. poprzednio Syndyka masy upadłości D.B. – K.U.
z udziałem M.B.
o wykreślenie wpisów wzmianek o egzekucji komorniczej z działu księgi wieczystej
[…],
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w Płocku do ponownego rozpoznania
i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Monika Koba
Paweł Grzegorczyk
Dariusz Zawistowski
UZASADNIENIE
K.U. - Syndyk D.B. złożyła do Sądu Rejonowego w Żyrardowie wniosek o
wykreślenie w dziale III księgi wieczystej nr […] ostrzeżeń o toczących się
egzekucjach z nieruchomości w sprawach o sygn. Km [...], Km [...], Km [...], Km [...],
Km [...], GKm [...] i Km [...]. Do wniosku załączono prawomocne postanowienie
II CSKP 835/24
2
Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r.
o ogłoszeniu upadłości D.B.
Postanowieniem z dnia 23 marca 2021 r. starszy referendarz sądowy
w Sądzie Rejonowym w Żyrardowie oddalił wniosek. Na powyższe postanowienie
Syndyk wniósł skargę. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy
w Żyrardowie oddalił wniosek.
Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 6268 k.p.c. sąd wieczystoksięgowy
bada treść wniosku, treść i formę dołączonych doń dokumentów oraz treść księgi
wieczystej. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych
i hipotece (dalej – u.k.w.h.) wpis w księdze wieczystej może być dokonany
na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, jeżeli przepisy
szczególne nie przewidują innej formy dokumentu. Jest to minimalne wymaganie
dla dokumentu, który ma być podstawą dokonania wpisu w księdze wieczystej.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca załączył do wniosku
prawomocne postanowienie sądu czyli dokument urzędowy w rozumieniu
art. 244 k.p.c. Dokument ten potwierdził, że została ogłoszona upadłość D.B., która
jest współwłaścicielem na prawach wspólności małżeńskiej nieruchomości, dla
której jest prowadzona księga wieczysta Nr […]. Wobec uprawomocnienia się tego
postanowienia z mocy prawa umarzają się wszystkie postępowania egzekucyjne
wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości i prowadzone przeciwko upadłemu
dłużnikowi w zakresie majątku wchodzącego w skład masy upadłości (art. 146 ust.
1 Prawa upadłościowego). Sąd wieczystoksięgowy bazuje jednak na odpowiednich
dokumentach. Wnioskodawca powinien zatem przedstawić prawomocne
postanowienia komornika sądowego potwierdzające umorzenie postępowań
egzekucyjnych. Sąd wieczystoksięgowy samodzielnie nie może uznać, że
konkretne postępowanie egzekucyjnie zostało prawomocnie umorzone. Strony
postępowania egzekucyjnego, a w szczególności wierzyciel, mogą kwestionować
decyzję komornika sądowego. Tylko prawomocne postanowienie komornika
sądowego przesądza ostatecznie, że postępowanie egzekucyjne podlegało
umorzeniu z mocy prawa. Z tego względu istniały przeszkody do dokonania wpisu
zgodnie z wnioskiem.
II CSKP 835/24
3
Postanowieniem z dnia 10 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił
apelację wnioskodawcy. Stwierdził, że w postępowaniu wieczystoksięgowym
granice kognicji sądu rozpoznającego wniosek o wpis do księgi wieczystej określa
art. 6268 § 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd bada jedynie treść i formę wniosku,
dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.
Sąd wieczystoksięgowy nie ma uprawnień ani możliwości prowadzenia
postępowania dowodowego służącego zweryfikowaniu danych podawanych przez
strony oraz prowadzenia w jego ramach ustaleń faktycznych. Sąd drugiej instancji
rozpoznając apelację rozstrzyga jedynie, czy wpis lub odmowa wpisu przez
Sąd Rejonowy pozostaje w zgodzie z prawem, w świetle treści wniosku, treści
i formy dokumentów stanowiących podstawę wpisu oraz treści księgi wieczystej.
Syndyk domagał się wykreślenia wpisów wzmianek o egzekucjach
komorniczych z działu III księgi wieczystej. Jako dokument stanowiący podstawę
dokonania wpisu przedstawił prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego
dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r., którym ogłoszono
upadłość D.B. W tej sytuacji w ocenie Sądu Okręgowego Sąd pierwszej instancji
zasadnie uznał, że skarżąca nie złożyła odpowiednich dokumentów stanowiących
podstawę do wykreślenia z księgi wieczystej wzmianek o egzekucjach
komorniczych.
Zgodnie z art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego postępowanie egzekucyjne
skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte
przed dniem ogłoszenia upadłości, umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu
się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Skutki procesowe w postaci umorzenia
postępowania egzekucyjnego wynikające z ogłoszenia upadłości dłużnika
następują z mocy samego prawa, zatem organ egzekucyjny nie jest zobowiązany
do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W oparciu
o przedłożony dokument o ogłoszeniu upadłości Sąd wieczystoksięgowy
nie był jednak władny ustalić, jakie poszczególne postępowania egzekucyjne
umorzyły się z mocy prawa.
Skarżąca nie złożyła odpowiednich dokumentów uzasadniających wykreślenie
z księgi wieczystej wzmianek o określonych egzekucjach komorniczych.
II CSKP 835/24
4
W celu uwzględnienia wniosku należało przedstawić postanowienie komornika
o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które mimo, że nie stanowi czynności
koniecznej stwierdzającej prawomocne umorzenie postępowania z mocy prawa,
to jednak pozwoliłoby sądowi wieczystoksięgowemu zweryfikowanie danych
podanych we wniosku bez prowadzenia postępowania dowodowego
w tym zakresie. Sąd wieczystoksięgowy nie mógł w ramach swojej kognicji
stwierdzić, że konkretne postępowania egzekucyjne wskazane we wniosku ulegały
umorzeniu z mocy prawa.
Syndyk masy upadłości D.B. w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie art.
6268 § 2 k.p.c., art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego, art. 31 ust. 2 u.k.w.h. oraz
art. 6269 k.p.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz
poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy
Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie
zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, że treść art. 6266 § 2 k.p.c.
nie sprzeciwia się możliwości uwzględnienia przez sąd wieczystoksięgowy stanu
wynikającego wprost z przepisów prawa. Dotyczy to między innymi skutków
ogłoszenia upadłości dłużnika dla toczących się przeciwko niemu postepowań
egzekucyjnych. Zgodnie z treścią art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego
postępowania egzekucyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości umarza
się z mocy prawa po uprawomocnieniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości.
Bezsporne jest, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości D.B. było prawomocne w
chwili złożenia wniosku przez syndyka. Z tego względu postępowania egzekucyjne
wszczęte wcześniej przeciwko upadłej zostały umorzone z mocy prawa, po
uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia
13 listopada 2019 r.
Skutek w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego w wyniku
uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika, następujący
z mocy prawa, obejmuje wszystkie postępowania egzekucyjne prowadzone
II CSKP 835/24
5
przeciwko upadłemu toczące się przed uprawomocnieniem postanowienia
o ogłoszeniu upadłości. Dla uwzględnienia wniosku o wykreślenie z księgi
wieczystej ostrzeżeń o toczącej się egzekucji nie jest zatem konieczne
przedstawienie odrębnie dokumentu stanowiącego podstawę wpisu w odniesieniu
do każdego konkretnego postępowania egzekucyjnego. Błędne było zatem
stanowisko Sądu Okręgowego wskazujące na potrzebę złożenia przez
wnioskodawcę postanowień komornika o umorzeniu określonych postępowań
egzekucyjnych, których dotyczył wniosek o wpis.
Powyższe stanowisko było nieuzasadnione również z tego względu, że skutek
w postaci umorzenia postepowania egzekucyjnego z mocy prawa nie powoduje
potrzeby wydania przez komornika postanowienia o umorzeniu postępowania
egzekucyjnego. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy podkreślając, że organ
egzekucyjny nie jest zobowiązany do wydania takiego postanowienia. Nie wyjaśnił
jednak w jakim trybie syndyk miałby w takiej sytuacji uzyskać od komornika
dokument potwierdzający umorzenie postepowania egzekucyjnego, gdyby
miał on stanowić podstawę wymaganą dla dokonania wpisu w księdze wieczystej.
W rzeczywistości Syndyk nie miał zaś podstaw aby domagać się od komornika
potwierdzenia umorzenia określonych postępowań egzekucyjnych na podstawie
art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego. W przypadku akceptacji stanowiska Sądu
Okręgowego mogłoby to pozbawić syndyka możliwości skutecznego domagania
się dokonania wpisu uwzględniającego ogłoszenie upadłości dłużnika.
Z tych względów zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty były uzasadnione
i zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.
Monika Koba
Paweł Grzegorczyk
Dariusz Zawistowski
[r.g.]
