II CSKP 734/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
11 lutego 2026 r.
SSN Jacek Grela (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
SSN Dariusz Pawłyszcze
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 11 lutego 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej P.H. i A.H.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 28 lutego 2022 r., VI ACa 563/21,
w sprawie z powództwa P.H. i A.H.
przeciwko syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
1. uchyla zaskarżony wyrok w części, tj. w punkcie I i oddala
apelację pozwanego;
2. zasądza od syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w
W. na rzecz P.H. i A.H. po 5900 (pięć tysięcy dziewięćset) złotych
kosztów postępowania kasacyjnego.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Jacek Grela
Dariusz Pawłyszcze
[S.J.]
UZASADNIENIE
II CSKP 734/24
2
Wyrokiem z 28 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że umowa
kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF z 9 stycznia 2008 r., zawarta
pomiędzy Bankiem spółką akcyjną a P.H. i A.H., jest nieważna; zasądził od Banku
spółki akcyjnej w W. na rzecz powodów 171 858,84 zł wraz z odsetkami ustawowymi
za opóźnienie od 15 marca 2018 r. do dnia zapłaty, oraz 97 322,43 CHF, wraz z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 90 332,43 CHF od 8 stycznia 2020 r. do
dnia zapłaty i od 6 990 CHF od 4 lutego 2021 r. do dnia zapłaty oraz oddalił
powództwo główne o zapłatę w pozostałej części.
Wyrokiem z 28 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił ww. wyrok
w ten sposób, że oddalił żądanie zasądzenia odsetek ustawowych, które uprzednio
uwzględnił Sąd pierwszej instancji oraz zastrzegł na rzecz banku prawo zatrzymania
należności powodów do czasu zaoferowania przez nich zwrotu świadczenia
przekazanego im zgodnie z umową kredytu, tj. 504 798,68 zł albo zabezpieczenia
roszczenia o jej zwrot oraz oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 9 stycznia 2008 r. poprzednik prawny Banku
spółki akcyjnej oraz powodowie zawarli umowę kredytu hipotecznego nr […]
indeksowanego do CHF w wysokości 504 798,68 zł. W umowie wskazano, że przy
założeniu, iż uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzenia umowy
równowartość kredytu wynosiłaby 239 127,75 CHF, natomiast rzeczywista
równowartość zostanie określona po wypłacie ostatniej transzy(§ 1 ust. 1 zd. 1 i 2
umowy). Kredytobiorcy oświadczyli, że są świadomi ryzyka kursowego w całym
okresie kredytowania i akceptują je (§ 1 ust. 1 zd. 3 umowy). Postanowiono, że spłata
kredytu nastąpi w 360 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych
(§ 1 ust. 2 umowy), oprocentowanie jest zmienne i na dzień sporządzenia umowy
wynosi 6,09% w skali roku, a kredytobiorcy oświadczyli, iż są świadomi ryzyka
wynikającego ze zmiennego oprocentowania w całym okresie kredytowania
i akceptują je (§ 1 ust. 3 umowy). Umowa została zawarta według standardowego
wzorca umownego stosowanego przez bank. Postanowienia dotyczące mechanizmu
indeksacji nie były przedmiotem negocjacji pomiędzy stronami.
II CSKP 734/24
3
13 marca 2008 r. strony zawarły aneks do umowy, w którym postanowiono,
że kredytobiorca uprawniony jest do wcześniejszej spłaty kredytu, a bank nie pobiera
opłat z tego tytułu. Natomiast 5 września 2011 r. strony zawarły aneks nr […], w
którym dokonano zmiany sposobu spłaty kredytu w taki sposób, że począwszy od
dnia wejścia w życie aneksu spłata będzie następowała w walucie indeksacyjnej CHF
lub w złotych polskich.
Kredyt został uruchomiony przez bank w dwóch transzach: 19 marca 2008 r.
w wysokości 249 798,68 zł i 10 kwietnia 2008 r. w wysokości 255 000 zł. W okresie
od 1 kwietnia 2008 r. do 18 czerwca 2020 r. powodowie wpłacili na rzecz banku
171 85 8,84 zł i 97 322,43 CHF.
Sąd Apelacyjny podzielił ocenę, zgodnie z którą zawarte w umowie
postanowienia dotyczące indeksacji kwoty kredytu mają abuzywny charakter, co
dotyczy zarówno klauzuli spreadowej, jak i samej klauzuli ryzyka walutowego.
Umowa po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych nie może nadal obowiązywać,
bo spowodowałoby to zmianę charakteru głównego jej przedmiotu. W tej sytuacji,
wobec braku akceptacji przez konsumentów klauzul indeksacyjnych i możliwości
utrzymania umowy w pozostałym zakresie, należy uznać ją za nieważną w całości,
tym bardziej, że powodowie świadomi skutków jej upadku wnieśli o stwierdzenie jej
nieważności.
Sąd drugiej instancji zmienił jedynie orzeczenie w zakresie odsetek od
zasądzonej przez Sąd Okręgowy kwoty, mając na uwadze oświadczenie złożone
przez powodów w postępowaniu apelacyjnym co do braku akceptacji postanowień
niedozwolonych. W tej sytuacji dopiero w chwilą złożenia przez nich tego
oświadczenia ustał stan bezskuteczności zawieszonej, a zatem dopiero od tej daty
powstał obowiązek zwrotu świadczeń wzajemnych. W związku z powyższym Sąd
drugiej instancji oddalił żądanie zasądzenia odsetek za okres wcześniejszy. Nadto
Sąd Apelacyjny uwzględnił również zarzut zatrzymania zgłoszony przez bank
w postępowaniu apelacyjnym. Wobec skorzystania przez pozwanego z prawa
zatrzymania oddaleniu podlegało także roszczenie odsetkowe za okres od daty
otrzymania przez powodów oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania.
II CSKP 734/24
4
Powyższe orzeczenie zaskarżyły skargami kasacyjnymi obie strony. Jednakże
postanowieniem z 27 czerwca 2024 r., I CSK 614/24, Sąd Najwyższy odrzucił skargę
kasacyjną pozwanego, a w pozostałej części odmówił jej przyjęcia do rozpoznania.
Natomiast w skardze kasacyjnej powodów zarzucono naruszenie prawa
materialnego, tj.:
1. art. 481 § 1 i 2 w zw. z art. 455 k.c. przez jego błędną wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie polegającą na oddaleniu żądania zasądzenia odsetek
ustawowych za opóźnienie od 171 858,84 zł od 15 marca 2018 r. do dnia zapłaty, od
90 332,43 CHF od 8 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty oraz od 6 990 CHF od 4 lutego
2021 r. do dnia zapłaty, podczas gdy Sąd Apelacyjny winien był zasądzić te odsetki
od dnia następnego po upływie dwóch tygodni od doręczenia pozwu o zapłatę;
2. art. 496 w zw. z art. 497 k.c. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie polegające na uwzględnieniu zarzutu pozwanego zatrzymania
i uzależnienie spełnienia przez niego świadczenia od zaoferowania przez powodów
504 798, 68 zł.
We wnioskach skarżący domagali się uchylenia zaskarżonego orzeczenia
w całości i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy; ewentualnie uchylenia zaskarżonego
orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z 2 sierpnia 2023 r., I CSK 1381/23, Sąd Najwyższy zawiesił
postępowanie z uwagi na ogłoszenie upadłości pozwanego banku. Postanowieniem
z 29 lutego 2024 r., I CSK 1381/23, podjęto zawieszone postępowanie z udziałem
syndyka.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga powodów okazała się uzasadniona.
Aktualnie spór ogniskuje się wokół dwóch podstawowych problemów,
a mianowicie uwzględnionego przez Sad ad quem zarzutu zatrzymania oraz
w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych za opóźnienie.
Uznanie abuzywności głównych świadczeń stron, a takimi są postanowienia
zawierające klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie
II CSKP 734/24
5
kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej lub denominowanego w walucie
obcej (zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2,
poz. 20), pociąga za sobą dalsze konsekwencje. Problemy te zostały
w zdecydowanej większości rozwiązane w uchwale składu całej Izby Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),
w uzasadnieniu której wskazano m.in., że w praktyce zakwestionowanie przez
kredytobiorcę związania niedozwolonym postanowieniem umownym jest najbardziej
typowym przypadkiem, gdy można przyjąć, iż konsument odmawia potwierdzenia
niedozwolonego postanowienia. Nie należy jednak wykluczać sytuacji, gdy prawo
konsumenta do potwierdzenia wygaśnie z innych przyczyn. W uzasadnieniu uchwały
Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, wyrażono pogląd, zgodnie z którym
ze względu na pewność prawa należy przyjąć, że zgodę na związanie
niedozwolonym postanowieniem konsument powinien wyrazić w rozsądnym czasie
od udzielenia mu należytej informacji. Jeżeli zaś tego nie uczyni, niedozwolone
postanowienie stanie się trwale bezskuteczne (nieważne). Stanowisko to może
skłaniać do polemiki; nie zostało również sprecyzowane, czy i w jaki sposób druga
strona może wpływać na określenie rozsądnego czasu do potwierdzenia klauzuli.
Ostatecznie jednak ten kierunek rozumowania należy zaaprobować, gdyż w innym
wypadku konsument, który otrzymał wypłatę kwoty kredytu na podstawie
bezskutecznej umowy kredytu, mógłby trwale uniemożliwić drugiej stronie żądanie
zwrotu otrzymanej kwoty, jeżeli tylko nie składałby żadnego oświadczenia
w przedmiocie woli związania niedozwolonymi postanowieniami. Niemożliwe byłoby
wówczas dochodzenie zapłaty rat kredytu zgodnie z umową, gdyż sąd z urzędu
musiałby uwzględnić skutki abuzywności klauzul, natomiast żądanie zwrotu
nienależnego świadczenia (w postaci wypłaconego kapitału) nie mogłoby zostać
uwzględnione z powodu braku oświadczenia konsumenta.
W szczególnych sytuacjach możliwe jest zatem powstanie wymagalności
roszczeń banku o zwrot nienależnego świadczenia mimo niepowołania się przez
konsumenta na abuzywność klauzuli, co skutkuje również rozpoczęciem biegu
przedawnienia z tą chwilą.
Reasumując należy uznać, że jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku
II CSKP 734/24
6
o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia
następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku
związanie postanowieniami umowy.
Z kolei stwierdzono także, że w orzecznictwie i doktrynie nie ulega wątpliwości,
iż roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy
(zob. np. uchwały SN: z 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNC 1991, nr 7, poz. 93,
i z 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 75; wyroki SN:
z 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76; z 22 marca 2001 r., V CKN 769/00,
OSNC 2001, nr 11, poz. 166; z 24 kwietnia 2003 r., I CKN 316/01, OSNC 2004,
nr 7-8, poz. 117; z 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03; z 11 marca 2010 r.,
IV CSK 401/09; z 8 lipca 2010 r., II CSK 126/10; z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 362/12;
z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 760/15; z 9 lutego 2017 r., IV CSK 171/16, i z 29 września
2017 r., V CSK 642/16). W tej sytuacji termin spełnienia świadczenia wyznacza się
na podstawie art. 455 k.c. Powinno ono być spełnione niezwłocznie po wezwaniu
skierowanym przez zubożonego.
Aktualnie zarówno w judykaturze Sądu Najwyższego, jak i orzecznictwie
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dominuje stanowisko, że w tożsamych
okolicznościach, jak w niniejszej sprawie, nie ma podstaw do podniesienia zarzutu
zatrzymania.
Trybunał ten uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten
sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie
z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową
z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter
niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę instytucję na prawo
zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości
uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji
ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego
charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego
konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego
od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy,
II CSKP 734/24
7
niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy (zob. postanowienie
z 8 maja 2024 r., C-424/22).
Z kolei w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23
(OSNC 2025, nr 3, poz. 25) Sąd Najwyższy wskazał, że prawo zatrzymania
(art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność
z wierzytelności drugiej strony. Nadto w najnowszym orzecznictwie uznano, że
w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie
umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo
zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. (zob. uchwałę składu siedmiu
sędziów SN z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, OSNC 2025, nr 11, poz. 98).
Niewątpliwie, powyższe stanowisko miało również wpływ na zasadność skargi
kasacyjnej w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie. Sąd drugiej instancji
bowiem, uwzględniając zarzut zatrzymania, oddalił roszczenie o odsetki.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39816 zd. 1 k.p.c., uchylił
wyrok Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i orzekł co do istoty sprawy przez
oddalenie apelacji pozwanego oraz zgodnie z art. 108 § 1 i art. 98 k.p.c. rozstrzygnął
o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym także o tych, które objęte były
postanowieniem Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2024 r., I CSK 614/24.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
[S.J.]
[SOP]
Jacek Grela
Dariusz Pawłyszcze
