II CSKP 723/23

II CSKP 723/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 10 lutego 2026 r. SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jacek Grela SSN Ewa Stefańska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 10 lutego 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2022 r., VI ACa 1087/20, w sprawie z powództwa E.B. i R.B. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o ustalenie, 1) oddala skargę kasacyjną, 2) kosztami postępowania kasacyjnego obciąża pozwaną, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. Jacek Grela Krzysztof Grzesiowski Ewa Stefańska (G.N.-J.) UZASADNIENIE II CSKP 723/23 2 1. Wyrokiem z dnia 16 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że umowa kredytu budowlanego zawarta w dniu 19 marca 2007 r. pomiędzy powodami E.B. i R.B. a Bankiem S.A. w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego Bank1 S.A. w W.) jest nieważna w całości (pkt 1) oraz orzekł o kosztach procesu (pkt 2). 2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 9 czerwca 2022 r. oddalił apelację (pkt 1) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 2). 3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że w dniu 19 marca 2007 r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu budowlanego w walucie wymienialnej opiewającą na kwotę 144.973,89 CHF. Zgodnie z § 37 ust. 1 Regulaminu kredytu hipotecznego i budowlanego kwota kredytu została wypłacona powodom w złotych polskich według kursu kupna waluty obowiązującego w banku w chwili wypłaty. Spłata kredytu miała następować w równych ratach kapitałowo - odsetkowych. Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy raty były spłacane przez powodów w złotych polskich, a każda rata była indeksowana według kursu sprzedaży CHF, podanego w Tabeli kursów obowiązującego w dniu spłaty (§ 38 ust. 2 Regulaminu). Oprocentowanie kredytu zgodnie z § 3 umowy było zmienne i stanowiło sumę stałej marży banku oraz stopy procentowej ustalanej w wysokości indeksu LIBOR 3M. 4. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu Okręgowego, że klauzule waloryzacyjne kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, co wynikało z tego, że przeliczanie kwoty wypłacanego w złotych kredytu i wysokości uiszczanych w złotych rat kapitałowo-odsetkowych następowało według dwóch różnych kursów walut (tzw. spread walutowy), zaś kursy ustalane były jednostronnie i dowolnie przez bank, bez zawarcia w umowie znanych powodom obiektywnych kryteriów, według których miało następować to ustalenie. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że umowa jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.), ponieważ usunięcie klauzul waloryzacyjnych powoduje, że umowa w tym kształcie nie może dalej obowiązywać. Stąd też II CSKP 723/23 3 powodowie mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności zawartej umowy (art. 189 k.p.c.). 5. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany, zaskarżając go w całości i wnosząc m.in. o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie w szczególności art. 189 k.p.c., art. 65 k.c., art. 3851 k.c. i art. 5 k.c. poprzez ich błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie. 6. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 7. W ostatnich latach w Sądzie Najwyższym ukształtowała się linia orzecznicza uwzględniająca bogaty dorobek judykatury TSUE w przedmiocie tzw. kredytów frankowych. Rozwój orzecznictwa zakończył się 25 kwietnia 2024 r. powzięciem przez Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej uchwały III CZP 25/22, mającej moc zasady prawnej (art. 87 ustawy o SN). 8. W uchwale tej Sąd Najwyższy podsumował dotychczasową linię orzeczniczą przyjmując, że: 1) W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. 2) W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. 3) Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. II CSKP 723/23 4 4) Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy. 5) Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia. 9. Skarżący w zarzutach kasacyjnych starał się przede wszystkim podważyć stanowisko, że klauzule indeksacyjne nie miały charakteru abuzywnego, jak i że bez nich kwestionowana umowa kredytu nie jest nieważna i może być utrzymana. Jeżeli chodzi o kwestię abuzywności klauzul umownych rozpatrywanych w niniejszej sprawie, to stosowne zarzuty kasacyjne okazały się bezzasadne, albowiem sądy obu instancji wyczerpująco, rzetelnie i w pełni przekonująco wykazały, że przedmiotowe klauzule mają charakter niedozwolony, a Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela tę ocenę. 10. W takiej zaś sytuacji, w świetle uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, nie jest możliwe utrzymanie w mocy umowy kredytu, która nie wiąże stron także w pozostałym zakresie. W związku z powyższym sądy meriti trafnie uznały, że umowa kredytu jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.). 11. Nie mógł także odnieść skutku zarzut naruszenia art. 189 k.p.c., ponieważ w judykaturze Sądu Najwyższego (zob. wyrok z 25 lipca 2025 r., II CSKP 475/23) przyjęte jest już stanowisko dopuszczające wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy, a Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela to stanowisko. 12. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienie z 6 marca 2024r., I CSK 6592/22) utrwalony jest również pogląd, że żądanie ustalenia nieistnienia II CSKP 723/23 5 stosunku prawnego może być „w ramach skrótu myślowego” określone jako żądanie ustalenia nieważności umowy, ponieważ zmierza de facto do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z tej umowy. 13. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 oddalił skargę kasacyjną, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął na podstawie art. art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. Jacek Grela Krzysztof Grzesiowski Ewa Stefańska (M.M.) [SOP]