II CSKP 690/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
27 listopada 2025 r.
SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Ireneusz Kunicki
SSN Mariusz Załucki
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 listopada 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej M.M. i M.M.1
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 19 października 2022 r., VI ACa 695/21,
w sprawie z powództwa M.M. i M.M.1
przeciwko Bank w W.
o ustalenie i zapłatę,
1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt I. w części oddalającej
powództwo o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od
kwoty 491 617,88 zł (czterysta dziewięćdziesiąt jeden tysięcy
sześćset siedemnaście złotych osiemdziesiąt osiem groszy) za
okres od 26 czerwca 2018 r. do 2 marca 2021 r. i oddala apelację
pozwanego w tym zakresie;
2. zasądza od Bank w W. na rzecz M.M. i M.M.1 po 1350 zł (tysiąc
trzysta pięćdziesiąt złotych) kosztów postępowania kasacyjnego.
Ireneusz Kunicki Marcin Łochowski Mariusz Załucki
II CSKP 690/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 19 października 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił
wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 czerwca 2021 r. w ten sposób, że oddalił
powództwo M.M. i M.M.1 o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty
491 617,88 zł za okres od 26 czerwca 2018 r. do 2 marca 2021 r. i za okres od 14
września 2022 r. do dnia zapłaty oraz zastrzegł, że zapłata przez pozwany Bank w
W. zasądzonej kwoty 491 617,88 zł nastąpi za jednoczesnym zaoferowaniem przez
powodów na rzecz pozwanego 700 000 zł; oddalił apelację w pozostałej części i
orzekł o kosztach postępowania.
Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach
faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej:
Powodowie zawarli 25 czerwca 2008 r. z poprzednikiem prawnym pozwanego
umowę kredytu hipotecznego, na mocy której bank udzielił powodom kredytu
w wysokości 700 000 zł, indeksowanego do waluty obcej – franka szwajcarskiego
(CHF). Umowa zawierała mechanizm przeliczeń między walutą polską a walutą obcą
oparty na tabeli kursów ustalanej przez bank. Pismem z 15 czerwca 2018 r.
powodowie powołując się na nieważność umowy wezwali pozwanego do zapłaty
403 040,85 zł, ewentualnie zwrotu 181 504,09 zł w terminie 7 dni od otrzymania
wezwania, które zostało doręczone pozwanemu 18 czerwca 2018 r.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji
w zakresie szczegółowo określonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd
drugiej instancji zauważył, że powodowie zawarli umowę kredytu indeksowanego do
CHF, w której mechanizm indeksacji polegał na tym, że kwota kredytu oraz kwota
spłaty zobowiązań była ustalana na podstawie kursu kupna albo sprzedaży waluty
indeksacyjnej, określonego w tabeli kursowej banku oraz że kurs ten był kształtowany
przez bank jednostronnie. Sąd Apelacyjny uznał zakwestionowane klauzule
przeliczeniowe za abuzywne. W konsekwencji Sąd drugiej instancji stwierdził, że
wyeliminowanie z umowy postanowień dotyczących indeksacji (art. 3851 § 1 k.c.),
prowadzi do ubezskutecznienia/nieważności całej umowy, gdyż nie jest możliwe ich
zastąpienie, a bez tych postanowień umowa traci swój pierwotny i zamierzony przez
II CSKP 690/24
3
strony charakter. Spełnione przez kredytobiorców świadczenie było nienależne,
wobec czego podlegało zwrotowi (art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c.).
Żądanie zasądzenia odsetek było natomiast, zdaniem Sądu Apelacyjnego,
uzasadnione za okres od 3 marca 2021 r., to jest od dnia następnego po dniu
rozprawy, podczas której powodowie potwierdzili świadomość skutków upadku
umowy. Powództwo o zasądzenie odsetek ustawowych za okres wcześniejszy
należało oddalić. Sąd drugiej instancji uwzględnił ponadto podniesiony na etapie
postępowania apelacyjnego zarzut zatrzymania.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wnieśli powodowie,
zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w części, w jakiej oddalono roszczenie
powodów o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 491 617,88 zł
za okres od 26 czerwca 2018 r. do 2 marca 2021 r., wnosząc o jego uchylenie
w zaskarżonej części i zmianę przez oddalenie apelacji pozwanego w zaskarżonym
zakresie, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania.
Skarżący zarzucili zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 481 § 1
w zw. z art. 455 oraz art. 476 k.c., art. 2 i 76 Konstytucji oraz art. 12 i 169 Traktatu
o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej
w zw. z art. 38 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 3851 k.c.
w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie oraz
zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uzasadnione są zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do okresu, za jaki
powodom należne są odsetki od zasądzonej na ich rzecz kwoty. Chwila popadnięcia
banku w opóźnienie (art. 481 k.c.) uzależniona jest od momentu, w którym stało się
wymagalne roszczenie konsumenta o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie
nieważnej umowy kredytu. Zagadnienie powstania wymagalności roszczeń obu stron
umowy kredytu w przypadku, gdy ze względu na niedozwolone postanowienia
umowa ta jest niewiążąca (nieważna) było przedmiotem obszernych
II CSKP 690/24
4
i wyczerpujących rozważań Sądu Najwyższego w uchwale składu całej Izby Cywilnej
z 5 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), do której
uzasadnienia należy odesłać w celu uniknięcia zbędnych powtórzeń.
Trzeba jedynie podkreślić, że konsekwencją stwierdzenia, iż dane
postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.,
jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,
połączona z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową
w pozostałym zakresie (zob. m.in. uchwałę SN z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07,
OSNC 2008, nr 7-8, poz. 87, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN
z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, a także m.in. wyroki SN:
z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16;
z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22).
Uznanie zatem, że postanowienia określające zasady przeliczania kwoty
kredytu udzielonego w CHF na złote polskie oraz uiszczanych spłat na walutę obcą
są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, oznacza, iż zgodnie z art. 3851
§ 1 zd. 1 k.c. nie wiążą one powodów. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż
warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy
nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym
sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć
z reguły skutek w postaci „przywrócenia” sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta,
w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku [wyrok z 21 grudnia 2016 r.,
C-154/15, C-307/15 i C-308/15, Francisco Gutiérrez Naranjo i Ana María Palacios
Martínez przeciwko Cajasur Banco i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA (BBVA),
pkt 61-62].
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej
z 5 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu
indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu
waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia
zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa
II CSKP 690/24
5
lub zwyczajów (pkt 1. uchwały). W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony
kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa
nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2. uchwały).
Skoro postanowienie abuzywne nie wiąże konsumenta od chwili zawarcia
umowy, co sąd uwzględnia z urzędu, to również od tej chwili jej obowiązywanie – jeśli
mamy do czynienia z tak daleko idącą wadliwością – nie jest możliwe. Konsument
może następczo udzielić „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na postanowienie
abuzywne i w ten sposób jednostronnie „przywrócić” mu skuteczność. W przypadku
wyrażenia takiej woli w postaci „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na klauzulę
abuzywną umowa kredytu uzyska pełną skuteczność ex tunc. Jeżeli konsument nie
wypowie się w żaden sposób co do tego, czy potwierdza związanie postanowieniem,
czy też odmawia takiego potwierdzenia, sąd rozpoznający spór jest zobowiązany
z urzędu uznać postanowienie za niewiążące. Aktywność konsumenta jest więc
niezbędna dla utrzymania w mocy umowy, która w przeciwnym wypadku nie
wywoływałaby skutków. Natomiast bierność konsumenta (brak zgody) powoduje
w takim przypadku uznanie umowy za niewiążącą (nieważną).
Ponadto, konsument może złożyć oświadczenie o braku woli potwierdzenia
niedozwolonego postanowienia (również w sposób dorozumiany – zob. art. 60 k.c.),
co spowoduje trwałą bezskuteczność zarówno tego postanowienia, jak i całej umowy,
jeżeli nie może ona wiązać bez tego postanowienia. Konsument ma wówczas
roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia (art. 410 k.c.), które – jak powszechnie
się przyjmuje – ma w rozumieniu art. 455 k.c. charakter bezterminowy. Staje się więc
wymagalne niezwłocznie po wezwaniu banku do zwrotu spełnionego świadczenia
(tak też m.in. wyroki SN: z 30 stycznia 2025 r., II CSKP 2192/22; z 28 lutego 2025 r.,
II CSKP 704/23; z 27 marca 2025 r., II CSKP 9/24; z 6 listopada 2025 r.,
II CSKP 876/24).
Stanowisko to znajduje oparcie także w orzecznictwie Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22,
mBank (Déclaration du consommateur), przyjął, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1
dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie takiej wykładni sądowej prawa krajowego,
zgodnie z którą wykonywanie praw wynikających z dyrektywy jest uzależnione od
II CSKP 690/24
6
złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on,
po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie,
że jest świadomy tego, iż nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą
nieważność wspomnianej umowy, oraz konsekwencji uznania nieważności, i po
trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną (pkt 65).
Oświadczenie konsumenta jest wobec tego niezbędne, aby utrzymać w mocy
umowę zawierającą postanowienia abuzywne. Ponieważ zgoda na rezygnację
z ochrony przewidzianej w dyrektywie 93/13 musi być świadoma, odpowiednie
pouczenie konsumenta przez sąd o konsekwencjach złożenia takiego oświadczenia
jest warunkiem jego skuteczności. Natomiast w przypadku, gdy konsument domaga
się uznania umowy za niewiążącą (nieważną) ze względu na zawarte w niej
postanowienia niedozwolone jego zgoda na utrzymanie w mocy tej umowy jest
bezprzedmiotowa, a co za tym idzie – powyższe pouczenie nie ma żadnego
znaczenia, w szczególności dla wymagalności roszczeń konsumenta.
Jeżeli konsument wezwał bank do zwrotu świadczenia spełnionego na
podstawie nieważnej umowy kredytu, to roszczenie o zwrot tego świadczenia stało
się wymagalne zgodnie z art. 455 k.c. niezwłocznie po wezwaniu banku do
wykonania zobowiązania. Oznacza to, że w okolicznościach sprawy pozwany bank
pozostawał w opóźnieniu od 26 czerwca 2018 r.
Wymaga podkreślenia, że z uwagi na zakres zaskarżenia skargą kasacyjną,
który nie obejmuje uwzględnienia zarzutu zatrzymania i wynikających z tego
konsekwencji, kwestia oddalenia powództwa o zasądzenie odsetek za okres
po 14 września 2022 r., uchyla się spod oceny Sądu Najwyższego.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. uchylił
zaskarżony wyrok w pkt I. w części oddalającej powództwo o zasądzenie odsetek
ustawowych za opóźnienie od kwoty 491 617,88 zł za okres od 26 czerwca 2018 r.
do 2 marca 2021 r. i stosownie do art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanego w tym
zakresie oraz zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2
pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie obciążył skarżącego kosztami
postępowania kasacyjnego.
II CSKP 690/24
7
Ireneusz Kunicki
Marcin Łochowski
Mariusz Załucki
(D.Z.)
[R.G.]
