II CSKP 682/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
29 stycznia 2026 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Pawłyszcze
SSN Ewa Stefańska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 25 marca 2022 r., VII AGa 144/21,
w sprawie z powództwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
przeciwko T. spółce akcyjnej w W.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,
uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
Dariusz Pawłyszcze
zdanie odrębne
Krzysztof Grzesiowski Ewa Stefańska
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
II CSKP 682/23
2
1. Powód P. spółka z o.o. w W. wniósł o zobowiązanie pozwanego T. S.A. w
W. do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „działając na podstawie art.
43a ust. 1 w zw. z art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji
(dalej w skrócie: „u.r.tv.”) T. S.A. z siedzibą w W. wyraża zgodę operatorowa P. sp.
z o.o. z siedzibą w W. na nieodpłatne rozprowadzanie programu T. w ramach
świadczonych przez P. sp. z o.o. z siedzibą w W. usług telewizji”.
2. Wyrokiem z 16 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zobowiązał
pozwanego do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „działając na
podstawie art. 43 ust. 2 u.r.tv. T. S.A. z siedzibą w W. wyraża zgodę operatorowi P.
sp. z o.o. z siedzibą w W. na nieodpłatne rozprowadzanie programu T., na terytorium
Rzeczpospolitej Polskiej, w ramach świadczonych przez P. sp. z o.o. z siedzibą w W.
usług telewizyjnych” (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2) i orzekł o
kosztach procesu (pkt 3 i 4).
3. Wyrokiem z 25 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie na skutek
apelacji pozwanego zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo
w całości (pkt I) i orzekł o kosztach procesu (pkt II i III).
4. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy
i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że powód jest przedsiębiorcą
telekomunikacyjnym, wpisanym przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej
do właściwego rejestru. Powód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej
oferuje usługi m.in. „P.” oraz „P.1”, które polegają na umożliwianiu odbioru
programów telewizyjnych w otwartym Internecie (tj. poza siecią telekomunikacyjną,
nad którą sprawuje kontrolę konkretny operator), w tym także za pośrednictwem
urządzeń mobilnych. Pozwany jest nadawcą programów telewizyjnych, do których
należy program T.. Powód jest „operatorem”, a pozwany „nadawcą” w rozumieniu
ustawy o radiofonii i telewizji, którzy są objęci obowiązkiem must offer/must carry.
Pismem z 18 maja 2018 r. powód zwrócił się do pozwanego o wyrażenie
zgody na rozprowadzanie programu T. w ramach świadczonej usługi P.1. Jako
podstawę prawną powód wskazał art. 43 i 43a u.r.tv. Pismem z 30 maja 2018r.
pozwany odmówił zgody. Pismem z 2 lipca 2018 r. powód ponownie wystąpił do
II CSKP 682/23
3
pozwanego o wyrażenie zgody na rozprowadzanie programu T. w ramach usługi P.1.
Pismem z 23 lipca 2018 r. pozwany odmówił udzielenia zgody. Pismem z 4 marca
2019 r. powód ponowił wniosek o zgodę na rozprowadzanie programu T. w ramach
usługi P.1. Pismami z dnia 4 kwietnia 2019 r. oraz 3 lipca 2019 r. pozwany ponownie
odmówił zgody, wskazując jednocześnie na możliwość udostępnienia treści
zawartych w programie T. na zasadach komercyjnych. W piśmie z 16 marca 2020 r.
pozwany dodatkowo wskazał, że udzielenie zgody nie jest możliwe, ponieważ nie
pozostaje podmiotem praw autorskich oraz praw pokrewnych do wszystkich
elementów programu T. na polu eksploatacji obejmującym rozpowszechnianie
programu w sieci telekomunikacyjnej.
Pismem z 7 listopada 2019 r. powód wystąpił do Przewodniczącego Krajowej
Rady Radiofonii i Telewizji (dalej w skrócie: „KRRiTV”) z wnioskiem o wezwanie
pozwanego do udostępnienia programu T.. W dniu 30 maja 2020 r. Przewodniczący
KRRiTV wezwał pozwanego do nieodpłatnego udostępnienia programu T.
powodowi. Od powyższego wezwania pozwany wywiódł skargę do Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Pozwany nie wyraził zgody na rozprowadzanie programu T. żadnemu
podmiotowi, który świadczy usługę telewizji internetowej. Jako podstawę odmowy
zgody pozwany wskazywał m.in. na brak po jego stronie uprawnień do udzielenia
licencji do korzystania z praw autorskich i pokrewnych w zakresie, który jest
niezbędny do rozpowszechniania całości programu T.. W zakresie telewizji
internetowej, program T. obecny był jedynie w serwisie […] - oferowanym przez
pozwanego.
Przewodniczący KRRiTV nie prowadził wobec powoda postępowania
w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z nierozpowszechnianiem
programu T.. Wobec pozwanego Przewodniczący KRRiTV wszczął natomiast
postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na
podstawie art. 53 ust. 1 w zw. z art. 43a ust. 2 u.r.tv.
5. W ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał żądanie pozwu za
uzasadnione w przeważającej części. W ocenie Sądu Okręgowego zgoda, o której
stanowi art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest jednostronną czynnością prawną, która uprawnia
II CSKP 682/23
4
operatora do nieodpłatnego korzystania z prawa pokrewnego nadawcy do nadania
programu T. na polu eksploatacji reemitowanie, o którym mowa w art. 97 ustawy o
prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej w skrócie: „u.p.a.”). Uprawnienie ma
charakter terytorialny i ograniczone jest do terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Sąd
Okręgowy podkreślił, że zgoda ta nie stanowi podstawy do korzystania przez
operatora z innych praw wyłącznych i to bez względu na to, czy nadawca pozostaje
podmiotem takich praw w zakresie, który umożliwiłby mu udzielenie na rzecz
operatora uprawnienia do korzystania z tych praw. Oznacza to, że objęte wyrokiem
zastępcze oświadczenie woli uprawnia powoda wyłącznie do nieodpłatnego
korzystania z nadania programu T. na polu eksploatacji reemitowanie.
Uwzględnienie powództwa oznacza zaś dla powoda konieczność uzyskania
uprawnień do korzystania z utworów jako przedmiotów praw autorskich oraz
z przedmiotów praw pokrewnych innych, niż nadanie (artystycznych wykonań,
fonogramów, wideogramów) wchodzących w skład programu T.. W ocenie Sądu
Okręgowego zgoda, o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv. w zakresie, w jakim
upoważnia powoda do korzystania z nadania programu pozwanego na polu
eksploatacji reemitowanie, nie ma charakteru licencji. W związku z powyższym,
zdaniem Sądu Okręgowego, zgoda ta jest oświadczeniem woli w rozumieniu prawa
cywilnego (art. 60 k.c.), niezależnie od miejsca regulacji w ustawie o radiofonii
i telewizji, która należy do dziedziny prawa publicznego. Sąd Okręgowy staną na
stanowisku, że między stronami procesu istnieje stosunek cywilnoprawny, który
stanowi dla powoda źródło roszczenia materialnego o złożenie oświadczenia
o wyrażeniu zgody, a jego podstawę prawną stanowi art. 43 ust. 2 u.r.tv. Okoliczności
te przekonały Sąd Okręgowy do opowiedzenia się na rzecz dopuszczalności drogi
sądowej w sprawie o zobowiązania pozwanego na podstawie art. 64 k.c. do
wyrażenia zgody, o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv.
6. Sąd Apelacyjnie nie podzielił oceny prawnej sądu pierwszej instancji i uznał,
że powództwa jest nieuzasadnione. Zdaniem Sądu Apelacyjnego droga sądowa jest
dopuszczalna z uwagi na dochodzenie przez powoda cywilnoprawnego roszczenia
procesowego. Powództwa natomiast okazało się bezzasadne, ponieważ powodowi
nie przysługuje cywilnoprawne roszczenie materialne. W ocenie Sądu Apelacyjnego
charakter zgody z art. 43 ust. 2 u.r.tv. jako uprawnienie do korzystania z prawa
II CSKP 682/23
5
pokrewnego do nadania na polu eksploatacji reemitowanie, nie stanowił przedmiotu
roszczenia. Powód nie sformułował bowiem podstawy roszczenia w nawiązaniu do
regulacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Roszczenie, którego
zasadność zależy od istnienia wynikającego z przepisów prawa lub czynności
prawnej obowiązku jednej strony do złożenia względem drugiej strony oświadczenia
woli w rozumieniu prawa cywilnego, o określonej treści (zgody na rozprowadzanie
programu T. w ramach wykonywania obowiązku must carry/must offer), musi mieć
charakter cywilnoprawny.
Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu, że w dyspozycji art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest
norma cywilnoprawna, która samodzielnie daje uprawnienie uregulowania zagadnień
z dziedziny prawa autorskiego. Istnienie publicznoprawnego obowiązku „must carry”
na płaszczyźnie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przekłada się na
prywatnoprawne uprawnienie do zawarcia umowy o korzystanie z prawa
pokrewnego określonego w art. 97 u.p.a. i tylko wówczas przysługuje roszczenie do
zawarcia umowy osobie uprawnionej. Samodzielnie zaś przepis art. 43 ust. 2 u.r.tv.
nie jest podstawą stosunków cywilnoprawnych.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego zamierzeniem ustawodawcy implementującego
dyrektywę 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7.03.2002 r.
w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności
elektronicznej praw użytkowników (dalej w skrócie: „dyrektywa o usłudze
powszechnej”) nie było, by poprzez jednostronną zgodę z art. 43 ust. 2 u.r.tv.
uregulować prawa autorskie i prawa pokrewne.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że obowiązek must carry/must offer jest nałożony
w interesie publicznym. Prawodawca nakłada na określonych nadawców obowiązek
udostępnienia swoich programów (must offer) operatorom rozprowadzającym
programy, którzy z kolei mają obowiązek (must carry) rozprowadzania tych
programów pod rygorem nałożenia przez Przewodniczącego KRRiTV kar
pieniężnych. Norma prawna z art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 u.r.tv. stanowi
o obowiązkach dwóch podmiotów (operatora i nadawcy) nałożonych w interesie
społecznym. W konsekwencji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, z braku uprawnienia
nie powstaje cywilnoprawne roszczenie materialne oparte na przepisie art. 43
II CSKP 682/23
6
ust. 2 u.r.tv..
7. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł powód, który
zaskarżył go w całości i wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43a ust. 1 u.r.tv. poprzez błędną wykładnię
wymienionych przepisów i uznanie, że obowiązek „nieodpłatnego udostępniania (...)
programu" telewizyjnego o którym w nich mowa obejmuje wyłącznie sferę
zachowań o charakterze stricte technicznym, sprowadzających się do takiego
rozprowadzania programu telewizyjnego, by możliwe było jego rozprowadzanie
przez operatora, podczas gdy prawidłowe odkodowanie znaczenia obowiązku
nadawcy do „nieodpłatnego udostępniania (...) programu" telewizyjnego powinno
prowadzić do wniosku, że zawiera on w sobie dwa immanentnie związane elementy
natury technicznej oraz natury prawnej w postaci obowiązku złożenia oświadczenia
woli, w rozumieniu art. 60 k.c., w przedmiocie wyrażenia zgody na bezpłatne
rozprowadzanie programu telewizyjnego, tj. z wyłączeniem uzależniania jej
udzielenia od uiszczania jakiegokolwiek wynagrodzenia, w tym w szczególności
z tytułu udzielenia licencji za korzystanie z nadania - w terminie 14 dni od dnia
złożenia wniosku przez operatora o bezpłatne udostępnianie programu
telewizyjnego,
2) art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43a ust. 1 u.r.tv. poprzez błędną wykładnię
wymienionych przepisów i uznanie, że nie konstytuują one normy prawnej
nakazującej nadawcy złożenie oświadczenia woli, w rozumieniu art. 60 k.c.,
w przedmiocie uwzględnienia wniosku operatora o bezpłatne udostępnienie
programu telewizyjnego celem jego rozprowadzania, tj. z wyłączeniem uzależniania
uwzględnienia wniosku operatora od uiszczania jakiegokolwiek wynagrodzenia,
w tym w szczególności z tytułu udzielenia licencji za korzystanie z nadania –
w terminie 14 dni od dnia złożenia przez operatora stosownego wniosku,
3) art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43a ust. 1 u.r.tv. w zw. z art. 31 ust. 1 i 2
dyrektywy o usłudze powszechnej w zw. z art. 64 k.c. w zw. 1047 § 1 k.p.c. poprzez
błędną wykładnię i uznanie, że z przepisów tych nie wynika cywilnoprawne
uprawnienie operatora do żądania od nadawcy złożenia oświadczenia woli
II CSKP 682/23
7
o wyrażeniu zgody na rozprowadzanie programów, o których mowa w art. 43
ust. 1 u.r.tv.
8. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu z powodu niedopuszczalności drogi
sądowej, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów
postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
9. Zasadniczym przedmiotem skargi kasacyjnej jest prawidłowość wykładni
przez Sąd Apelacyjny art. 43 oraz art. 43a u.r.tv., który uznał, że z przepisów tych
nie wynika cywilnoprawny obowiązek wyrażenia zgody przez pozwanego na
rozprowadzanie programu przez powoda. Precedensowy charakter sprawy wymaga
przytoczenia in extenso treści tych przepisów.
10. Zgodnie z art. 43 u.r.tv. operator rozprowadzający program, z wyłączeniem
podmiotu rozprowadzającego program w sposób cyfrowy drogą rozsiewczą
naziemną w multipleksie, jest obowiązany do rozprowadzania programów "P.", "P.1"
i jednego regionalnego programu telewizyjnego rozpowszechnianego przez T.1 S.A.
oraz programów rozpowszechnianych w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 30
czerwca 2011 r. o wdrożeniu naziemnej telewizji cyfrowej na podstawie koncesji na
rozpowszechnianie tych programów w sposób analogowy drogą rozsiewczą
naziemną przez T.2 S.A., T. S.A., P.1 S.A., T.3 sp. z o.o. W przypadku operatora
rozprowadzającego programy w sieciach telekomunikacyjnych innych niż
wykorzystywane do rozpowszechniania rozsiewczego naziemnego lub rozsiewczego
satelitarnego obowiązek rozprowadzania regionalnego programu telewizyjnego
dotyczy regionalnego programu telewizyjnego właściwego dla danego obszaru (ust.
1). Nadawca, który rozpowszechnia program, wymieniony w ust. 1, nie może
odmówić operatorowi rozprowadzającemu program w sieci telekomunikacyjnej, o
której mowa w ust. 1, zgody na rozprowadzanie tego programu, ani też nie może
uzależnić udzielenia takiej zgody od uiszczania jakiegokolwiek wynagrodzenia, w
tym w szczególności z tytułu udzielenia licencji za korzystanie z nadania (ust. 2).
11. Zgodnie z art. 43a u.r.tv. nadawca, który rozpowszechnia program,
wymieniony w art. 43 ust. 1, jest obowiązany do nieodpłatnego udostępniania tego
II CSKP 682/23
8
programu na wniosek operatora rozprowadzającego program, w terminie 14 dni
od dnia złożenia wniosku (ust. 1). Jeżeli nadawca nie wykonał obowiązku
polegającego na nieodpłatnym udostępnianiu programu, Przewodniczący KRRiTV,
na wniosek operatora rozprowadzającego program, wzywa nadawcę do
udostępnienia tego programu temu operatorowi, w terminie 14 dni od dnia doręczenia
wezwania (ust. 2).
12. Sporne przepisy wprowadzają w interesie publicznym obowiązkową
transmisję programów telewizyjnych, powszechnie określaną mianem obowiązku
must carry/must offer. Obowiązek ten wynika z implementacji dyrektywy o usłudze
powszechnej, która w art. 31 przewidywała możliwość wprowadzenia obowiązku
transmisji niektórych programów radiowych i telewizyjnych przez przedsiębiorców
telekomunikacyjnych. Dyrektywa ta została następnie zastąpiona dyrektywą
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z 11.12.2018 r. ustanawiającą
Europejski Kodeks Łączności Elektronicznej, który tożsamy obowiązek przewiduje
w art. 114 ust. 1. Z przepisów unijnych wynika, że państwa członkowskie mogą
nakładać uzasadnione obowiązki dotyczące transmisji obowiązkowej związane
z nadawaniem określonych kanałów radiowych i telewizyjnych oraz powiązanych
usług uzupełniających na przedsiębiorstwa, którzy podlegają ich jurysdykcji
i udostępniają sieci oraz świadczą usługi łączności elektronicznej wykorzystywane
do rozpowszechniania wśród ogółu obywateli kanałów radiowych lub telewizyjnych,
w przypadku gdy dla znacznej liczby użytkowników końcowych takie sieci są
głównym sposobem odbierania kanałów radiowych i telewizyjnych.
13. Publicznoprawny charakter obowiązku must carry/must offer, w ocenie
Sądu Najwyższego, nie budzi wątpliwości. Poza miejscem regulacji tj. w ustawie
o radiofonii i telewizji należącej do gałęzi prawa publicznego, świadczą o tym również
kompetencje przyznane Przewodniczącemu KRRiTV. Ustawodawca nałożył na ten
organ obowiązek okresowego, nie rzadziej niż raz na dwa lata, przeglądu realizacji
obowiązku must carry/must offer (art. 43 ust. 3 u.r.tv.). Ponadto upoważnił go do
nakładania kar administracyjnych na nadawców lub operatorów w przypadku
niewywiązywania się z tego obowiązku (art. 53 i art. 53b u.r.tv.). Jednakże ta prosta
konstatacja nie oznacza, że stosunek prawny wynikający z art. 43 i 43a u.r.tv. ma
wyłączenie charakter publicznoprawny.
II CSKP 682/23
9
14. W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną
publicznoprawny obowiązek must carry/must offer oddziałuje bezpośrednio na sferę
stosunków cywilnoprawnych, a dokładnie na prawa autorskie i prawa pokrewne
przysługujące uprawnionym (nadawcy i innym podmiotom) do programu objętego
obowiązkiem rozprowadzania. Program taki jako całość jest bowiem bezspornie
przedmiotem prawa pokrewnego z art. 97 u.p.a., które przysługuje nadawcy. Nadto
elementy tego programu mogą być przedmiotem innych praw pokrewnych, jak i praw
autorskich przysługujących nadawcy lub innym uprawnionym. W związku
z powyższym rozprowadzanie programu przez operatora nie jest wyłącznie
czynnością techniczną stanowiącą wypełnienie obowiązku publicznoprawnego must
carry/must offer.
15. Nadawca w rozumieniu ustawy o radiofonii i telewizji (art. 4 pkt 5) to
organizacja telewizyjna w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach
pokrewnych. Program nadawcy objęty jest więc prawem pokrewnym do nadań
programu (art. 97 u.p.a.). Nadawcy przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania
i korzystania ze swojego nadania programu w zakresie jego reemitowania (art. 6
ust. 1 pkt 6 u.p.a.), czyli rozprowadzania programu w rozumieniu ustawy o radiofonii
i telewizji (art. 4 pkt 8 u.r.tv.). Skoro rozprowadzanie programu to jego reemitowanie
w rozumieniu ustawy o prawie autorskich i prawach pokrewnych, to „techniczna”
realizacja przez operatora obowiązku must carry/must offer nie może następować
z pominięciem praw autorskich i praw pokrewnych przysługujących nadawcy do
nadań programów. Zasada spójności systemu prawa i racjonalności ustawodawcy
wymaga bowiem wzięcia pod uwagę tych dwóch przenikających się obszarów
prawnych (prawa publicznego i prawa prywatnego). W ocenie Sądu Najwyższego
w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną realizacja obowiązku publicznego must
carry/must offer musi następować z poszanowaniem cywilnoprawnych zasad
dotyczących korzystania z cudzego prawa (rzeczy czy utworu). Obowiązek must
carry/must offer nie jest równoznaczny z upoważnieniem do naruszania praw
autorskich i oznacza obowiązek rozprowadzania programów z zachowaniem
wszelkich wymagań wynikających z innych przepisów prawa, a zwłaszcza z ustawy
o prawie autorskim i prawach pokrewnych (zob. wyrok SN z 20 lipca 2020 r.,
II CSKP 682/23
10
V CSK 108/18). Stąd też realizacja tego obowiązku wymaga, co do zasady,
porozumienia między nadawcą i operatorem na drodze cywilnoprawnej.
16. Ustawodawca mając świadomość, że rozprowadzanie programu
w ramach realizacji obowiązku must carry/must offer nie jest jedynie czynnością
techniczną, a zdarzeniem wywołującym określone konsekwencje cywilnoprawne
wprowadził w art. 43 ust. 2 u.r.tv. obowiązek wyrażenia zgody (verba legis „nie może
odmówić zgody”), którego analiza prawna jest kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy.
17. Trzeba zaznaczyć, że redakcja spornych przepisów znacząco odbiega
od redakcji przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych regulujących
dozwolony użytek („wolno rozpowszechniać”, „nie wymaga zezwolenia twórcy”, „bez
zezwolenia twórcy wolno”). Nadto, dozwolony użytek w zakresie reemitowania nadań
programów zawarty jest explicite w art. 24 u.p.a. (zob. wyrok SN z 20 maja 1999 r.,
I CKN 1139/97). W związku z powyższym, zdaniem Sądu Najwyższego, art. 43
ust. 2 u.r.tv. nie wprowadza dozwolonego użytku w ramach realizacji obowiązku must
carry/must offer. Operator nie może więc rozprowadzać programu (czyli reemitować
nadań programu) bez zgody nadawcy.
18. Zdaniem Sądu Najwyższego przepis ten nie jest również przykładem
licencji ustawowej, uprawniającej operatora do rozprowadzania programów objętych
obowiązkiem must carry/must offer, ponieważ jego literalne brzmienie nie pozwala
na dokonanie takiej wykładni (ustawa expressis verbis stanowi, że „nadawca nie
może odmówić zgody”). Punktem wyjścia do wykładni tekstu prawnego jest zawsze
metoda językowa i jeżeli językowe znaczenie tekstu jest jasne, to nie ma potrzeby
sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni. Zatem jeżeli przepis
jednoznacznie formułuje normę prawną, to tak należy ów przepis rozumieć
(zob. postanowienie SN z 26 kwietnia 2007 r., I KZP 6/07; wyrok TK z 28 czerwca
2000 r., K 25/99). W związku z powyższym wynik wykładni językowej art. 43 ust. 2
u.r.tv. nie może być zmieniony wykładnią systemową czy funkcjonalną, ponieważ –
co do zasady - odstępstwo od sensu językowego przepisu dopuszczalne jest
wówczas, gdy wykładnia taka prowadzi do rozstrzygnięcia, które w świetle
powszechnie akceptowanych wartości musi być uznane za rażąco niesłuszne,
II CSKP 682/23
11
niesprawiedliwe czy niezgodne z ratio legis interpretowanego przepisu, co jednak
w niniejszej sprawie nie zachodzi.
19. Obowiązek rozprowadzania programu w ramach realizacji obowiązku
must carry/must offer powstaje ex lege z chwilą spełnienia przesłanek przez
operatora. Natomiast uprawnienie do rozprowadzania programu, nawet w ramach
realizacji obowiązku must carry/must offer, nie powstaje z mocy prawa i musi być
udzielone operatorowi przez nadawcę w formie przewidzianej prawem. Istniejące
techniczne możliwości samodzielnego pozyskania sygnału do rozprowadzania
programów objętych obowiązkiem must carry/must offer nie upoważniają operatorów
do stosowania tzw. dozwolonej samopomocy. Przepisy ustawy o radiofonii i telewizji
nie przewidują bowiem samodzielnych działań operatora w tym zakresie. Operator
nie może więc przejąć sygnału rozpowszechnianego programu i rozpocząć jego
rozprowadzanie, nawet jeżeli program objęty obowiązkiem must carry/must offer jest
programem przeznczonym do swobodnego odbioru (free-to-air). Wręcz przeciwnie
ustawodawca uregulował tryb postępowania na wypadek nieudostępnienia programu
przez nadawcę (art. 43a ust. 2 u.r.tv.).
20. W ocenie Sądu Najwyższego analizowane przepisy nie stanowią również
podstawy do udzielenia licencji przymusowej, ponieważ nie przewidują explicite
takiego instrumentu prawnego. Wprawdzie Przewodniczący KRRiTV jest uprawniony
do wydania decyzji polegającej na nałożeniu na nadawcę administracyjnej kary
pieniężnej, ale decyzja ta nie upoważnia operatora do rozprowadzania programu tzn.
jego reemitowania i korzystania z prawa pokrewnego, o którym mowa w art. 97 u.p.a.
Decyzja ta stanowi bowiem wyłącznie sankcję za niewypełnienie przez nadawcę
spoczywającego na nim obowiązku must offer.
21. W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną
analizowany art. 43 ust. 2 u.r.tv. wprowadza cywilnoprawny obowiązek
kontraktowania. Aby operator mógł bez naruszenia przepisów ustawy o prawie
autorskim i prawach pokrewnych rozprowadzać programy objęte obowiązkiem must
carry/must offer nadawca musi udzielić mu zgody. Zgoda na rozprowadzanie
programu nie ma charakteru publicznoprawnego ani technicznego. Zgoda ta jest
oświadczeniem woli w ujęciu cywilnoprawnym. Zgoda to może być elementem
II CSKP 682/23
12
umowy licencji, w której strony ustalą zasady korzystania przez operatora z prawa
do nadań programu przysługującego nadawcy. Wówczas w przypadku zawarcia
umowy licencji dojdzie do nawiązania umownego stosunku zobowiązaniowego
pomiędzy operatorem i nadawcą, który będzie stanowił wypełnienie
publicznoprawnego obowiązku must carry/must offer. Zgoda ta może mieć jednak
charakter samoistny (samodzielny), co wynika z wyraźnej regulacji art. 43 ust. 2
u.r.tv. Zgoda na rozprowadzanie programu nie jest jednak jednostronną czynnością
prawną, ponieważ brak ku temu wystarczającej podstawy normatywnej, a przy
obowiązującej zasadzie numerus clausus jednostronnych czynności prawnych, taki
charakter prawny nie może być domniemywany, a powinien wynikać wyraźnie
z treści przepisów. Stąd też udzielenie zgody na rozprowadzanie programu nie
skutkuje powstaniem węzła obligacyjnego pomiędzy nadawcą a operatorem, a co za
tym idzie nie rodzi roszczeń wynikających ze stosunku zobowiązaniowego.
22. Zdaniem Sądu Najwyższego zgoda na rozprowadzanie programu z art. 43
ust. 2 u.r.tv. ma charakter prawny zbliżony do oświadczeń woli (art. 60 k.c.) lub
oświadczeń podobnych do oświadczeń woli (art. 651 k.c.) występujących na gruncie
prawa cywilnego takich jak: „zgoda na naruszenie dobra osobistego”, „zgoda na
wyrządzenie szkody”, „zgoda na naruszenie praw rzeczowych”, „zgoda na udzielenie
świadczeń zdrowotnych”. Możliwość udzielenia takiej zgody wynika z istoty praw
podmiotowych i zasady autonomii woli przysługującej uprawnionym w sferze
stosunków cywilnoprawnych. Zgoda uprawnionego nie kreuje stosunku
zobowiązaniowego, a jedynie uchyla bezprawność naruszenia prawa podmiotowego
zgodnie z zasadą volenti non fit iniuria. Możliwość udzielenie takiej zgody wynika
z samej konstrukcji prawa podmiotowego, które zakłada swobodę korzystania
z niego. Udzielenie zgody oznacza tolerowanie jednokrotnego naruszenia lub
trwałego naruszania prawa podmiotowego. Innymi słowy, zgoda wyłącza roszczenia
ochronne oraz odszkodowawcze uprawnionego względem upoważnionego.
Wyłączenie to trwa do czasu odwołania zgody, ponieważ zgoda na naruszenie prawa
podmiotowego ma charakter odwołalny ze skutkiem ex nunc.
23. W ocenie Sądu Najwyższego zgoda z art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest zgodą na
naruszenie przysługującego nadawcy prawa pokrewnego do nadań programów
z art. 97 u.p.a. Uzyskanie tej zgody wyłącza bezprawność operatora w związku
II CSKP 682/23
13
z rozprowadzaniem programu w ramach realizacji obowiązku must carry/must offer,
ale wyłącznie w zakresie przysługującego nadawcy prawa pokrewnego do nadań
programów na polu eksploatacji „reemitowanie”. Zgoda nadawcy nie może bowiem
dotyczyć innych uprawnionych z tytułu praw autorskich lub praw pokrewnych, chyba
że wynika to umów zawartych przez nadawcę i jego wyraźnego oświadczenia.
Dokonując reemitowania programu, operator rozpowszechnia nie tylko nadanie
programu, ale również wchodzące w jego skład utwory, artystyczne wykonania,
fonogramy czy wideogramy. Operator jest więc obowiązany do uregulowania
bezpośrednio z uprawionymi lub za pośrednictwem organizacji zbiorowego
zarządzania zasad korzystania z innych praw autorskich lub praw pokrewnych do
elementów remitowanego programu. Trzeba podkreślić, że uprawnienia wynikające
z przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych powinny być
wykonywane w sposób umożliwiający realizację publicznoprawnego obowiązku must
carry/must offer, a umowy regulujące stosunki w zakresie praw autorskich
i pokrewnych pozostają bez wpływu na uprawnienia i obowiązki wynikające
z art. 43 i art. 43a u.r.tv. (zob. wyroki NSA: z 24.09.2020 r., II GSK 1283/19;
z 23.01.2020 r., II GSK 1375/19).
24. Zgoda nadawcy na rozprowadzanie programu może być udzielona
w każdej formie prawnej (ustnej, pisemnej, dokumentowej, elektronicznej lub innej
formie szczególnej), a nawet per factia concludentia (poprzez techniczne
udostępnienie sygnału rozpowszechnianego programy). Z istoty obowiązku must
carry/must offer wynika, że zgoda ta – w przeciwieństwie do innych zbliżonych
oświadczeń - nie może być odwołana, ani warunkowana dopóty, dopóki na
operatorze ciąży obowiązek must carry, a na nadawcy obowiązek must offer.
25. W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 43 ust. 2 u.r.tv. reguluje
wszystkie elementy zgody jako oświadczenia woli w rozumieniu cywilistycznym.
Oznaczony jest bowiem zobowiązany do złożenia oświadczenia tj. nadawca, adresat
tego oświadczenia tj. operator oraz treść oświadczenia polegająca na udzieleniu
zgody na rozprowadzanie określonego programu.
26. Odmowa udzielenia zgody z art. 43 ust. 2 u.r.tv. na rozprowadzanie
programu skutkuje naruszeniem przez nadawcę publicznoprawnego obowiązku must
II CSKP 682/23
14
offer, ale jednocześnie stanowi naruszenie ustawowego obowiązku złożenia
oświadczenia woli o oznaczonej treści wywołującego skutki (konsekwencje)
cywilnoprawne.
27. W ocenie Sądu Najwyższego przepisy art. 43 i art. 43a u.r.tv. dotyczą tego
samego obowiązku must carry/must offer i powinny być interpretowane łącznie.
W art. 43 u.r.tv. ustawodawca nałożył na oznaczone podmioty publicznoprawny
obowiązek. Natomiast w art. 43a u.r.tv. uregulował sposób jego wykonania oraz tryb
postępowania administracyjnego na wypadek niewykonania obowiązku must offer
przez nadawcę. Celem realizacji obowiązku must carry operator powinien zwrócić
się do nadawcy z wnioskiem o nieodpłatne udostępnienie programu. W przypadku
gdy nadawca wykonując ciążący na nim obowiązek must offer nieodpłatnie
udostępnia program operatorowi, dochodzi jednocześnie do udzielenia zgody,
o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv. Udostępnienie programu w trybie art. 43a ust. 1
u.r.tv. zawiera implicite zgodę na rozprowadzanie programu w rozumieniu
art. 43 ust. 2 u.r.tv. W takiej sytuacji rozprowadzanie programu przez operatora
w ramach realizacji obowiązku must carry nie stanowi naruszenia prawa pokrewnego
nadawcy do nadań programów z art. 97 u.p.a. W przypadku, gdy nadawca nie
wykonał obowiązku must offer i nie udostępnił nieodpłatnie programu, operator nie
może „samowolnie” rozpocząć rozprowadzania programu w ramach realizacji
obowiązku must carry.
28. W takiej sytuacji operator może wszcząć postępowanie administracyjne
z art. 43a ust. 2 u.r.tv. przed Przewodniczącym KRRiTV celem „przymuszenia”
nadawcy do wykonania obowiązku must offer, które ostatecznie może zakończyć się
nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej (art. 53 u.r.tv.). Sankcja ta jest jednak
jedynie dolegliwością za niewykonanie publicznoprawnego obowiązku i nie zastępuję
zgody z art. 43 ust. 2 u.r.tv. Stąd też wszczęcie, jak i zakończenie postępowania
przed Przewodniczącym KRRiTV nie uprawnia per se operatora do rozprowadzania
programu. Rozprowadzanie (reemitowanie) programu bez zgody nadawcy będzie
zawsze stanowiło bezprawne naruszenie prawa pokrewnego z art. 97 u.p.a.
29. Z uwagi na cywilnoprawny charakter zgody, o której mowa w art. 43
ust. 2 u.r.tv., jak i obowiązek jej udzielenia (verba legis: „nie może odmówić zgody”),
II CSKP 682/23
15
zdaniem Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną,
operatorowi przysługuje cywilnoprawne roszczenie materialne, które może być
dochodzone w trybie art. 64 k.c. Zdarzeniem kreującym obowiązek złożenia
oświadczenia woli, o którym mowa w art. 64 k.c. mogą być bowiem określone
przepisy prawa. Zdaniem Sądu Najwyższego tylko uzyskanie prawomocnego
orzeczenia sądu stwierdzającego obowiązek złożenia przez nadawcę oznaczonego
oświadczenia woli, czyli wyrażenia zgody na rozprowadzanie programu w rozumieniu
art. 43 ust. 2 u.r.tv., uprawnia operatora do jego legalnego reemitowania, bez obawy
naruszenia prawa pokrewnego do nadań programów z art. 97 u.p.a. przysługującego
nadawcy.
30. W ocenie Sądu Najwyższego postępowanie przed Przewodniczącym
KRRiTV przewidziane w art. 43a ust. 2 u.r.tv., jak i możliwość wymierzenia
administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie obowiązku must offer nie wyłącza
drogi sądowej przed sądami powszechnymi (cywilnymi). Postępowanie przed
Przewodniczącym KRRiTV, jak i administracyjne kary pieniężne służą realizacji
obowiązku must offer przed nadawcę, jak i wymierzeniu sankcji za niewykonanie
tego obowiązku publicznoprawnego. Postępowania te mogą skłonić nadawcę do
udostępnienia programu operatorowi, co będzie implicite oznaczało wyrażenie zgody
na rozprowadzanie programu. Jednak postępowania te nie mogą doprowadzić do
zastąpienia zgody nadawcy, o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv. Zdaniem Sądu
Najwyższego nieudostępnienie programu przed nadawcę w trybie art. 43a
ust. 1 i 2 u.r.tv. oznacza brak zgody na rozprowadzanie programu. Skoro
ustawodawca nie przewidział zastąpienia zgody nadawcy, o której mowa
w art. 43 ust. 2 u.r.tv. w trybie administracyjnym, to należy opowiedzieć się
za dopuszczalnością drogi sądowej w tym zakresie. Ustawa o radiofonii i telewizji nie
wyłącza, ani nie ogranicza czasowo możliwości dochodzenia zastępczego wyrażenia
zgody w trybie art. 64 k.c. przed sądami powszechnymi (cywilnymi).
31. Z ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy meriti wynika, że powód jest
operatorem, na którym spoczywa obowiązek rozprowadzania programu T. (must
carry). Natomiast pozwany jest nadawcą, na którym spoczywa obowiązek
udostępnienie programu T. (must offer). Skoro art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest źródłem
cywilnoprawnego obowiązku złożenia oświadczenia woli o wyrażeniu zgody na
II CSKP 682/23
16
rozprowadzanie programu, to jej brak może być dochodzony przed sądem
powszechnym (cywilnym) w trybie art. 64 k.c. W ramach realizacji obowiązku must
offer pozwany powinien udostępnić powodowi przedmiot swojego prawa
pokrewnego, którym jest nadanie programu (art. 97 u.p.a.). Powód z chwilą
uzyskania zgody pozwanego nabędzie możliwość legalnego korzystania
z przedmiotu prawa pokrewnego do nadań programu T. nieodpłatnie na polu
eksploatacji, którym jest reemitowanie (reemisja).
32. W związku z powyższym zasadne okazały się zarzuty skarżącego
dotyczące naruszenia prawa materialnego, ponieważ Sąd Apelacyjny błędnie
zinterpretował art. 43 ust. 2 u.r.tv.
33. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.
uchylił wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do
ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego
(art. 108 § 2 k.p.c.).
Dariusz Pawłyszcze
[SOP]
[r.g.]
Krzysztof Grzesiowski
Ewa Stefańska
