II CSKP 631/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
7 listopada 2025 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Marta Romańska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 7 listopada 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank w W. (spółka akcyjna) Oddział w Polsce
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 13 kwietnia 2022 r., I ACa 922/21,
w sprawie z powództwa A.L. i P.L.
przeciwko Bank w W. (spółka akcyjna)
Oddział w Polsce
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. obciąża pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Grzegorz Misiurek
Paweł Grzegorczyk
Marta Romańska
(K.G.)
UZASADNIENIE
II CSKP 631/23
2
Wyrokiem z dnia 30 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził
od
pozwanej
Bank
w
W.,
działającej
za pośrednictwem Bank Oddział w Polsce, na rzecz powodów P.L. i A.L. kwotę
152 442,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 29 sierpnia 2018
r. do dnia zapłaty; 23 788,13 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od
dnia 29 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty; 11 209,09 CHF wraz z ustawowymi
odsetkami
za
opóźnienie
od
dnia
13 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 1); w pozostałym zakresie oddalił powództwo
(pkt 2); oddalił powództwo ewentualne (pkt 3) i orzekł o kosztach postępowania (pkt
4).
Powyższe orzeczenie oparł na następujących ustaleniach faktycznych:
Powodowie postanowili zaciągnąć kredyt na zakup nieruchomości. Polecono
im kredyt we frankach szwajcarskich jako dobry i bezpieczny. Wiedzieli, że kurs walut
może ulegać zmianie, nie mieli jednak świadomości, że zmiana na racie może
wynosić nawet 100%. Umowa kredytu była nienegocjowalna. Symulacje kredytu
zakładały 20% wzrost kursu waluty i wpływ takiego wzrostu na wysokość raty.
W dniu 24 kwietnia 2008 r. powodowie zawarli z Bank1 S.A. Spółka Akcyjna
Oddział w Polsce umowę o kredyt hipoteczny. Bank udzielił powodom kredytu w
kwocie 380 000 zł indeksowanego do waluty obcej (CHF). Przedmiotem
finansowania
był
lokal
znajdujący
się
na
ul.
[…]
nr […] w P.. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej ustalanej
jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży banku. Spłata
kredytu miała następować w miesięcznych ratach. Zgodnie z definicją zawartą w
regulaminie, kredyt indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany według
stopy opartej na stopie referencyjnej, dotyczącej waluty innej niż złoty, którego
wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotego,
określonej w tabeli kursów walut obcych obowiązujących w banku.
W dniu 25 lipca 2014 r. pozwana zawarła z powodami aneks do umowy, na
mocy którego spłata kredytu miała następować w CHF, przy czym pozwana
zastrzegła sobie prawo zaspokajania należności wynikających z umowy zarówno
z rachunku bankowego kredytobiorcy prowadzonego w CHF, jak i w złotych.
II CSKP 631/23
3
Od dnia zawarcia umowy do dnia 1 września 2014 r. tytułem spłaty kredytu
powodowie uiścili kwotę 152 442,21 zł. Od dnia 2 września 2014 r. do dnia
14 czerwca 2018 r. kwotę 23 788,13 CHF, zaś od dnia 30 czerwca 2018 r. do dnia
30 marca 2020 r. kwotę 11 209,09 CHF.
Powodowie są świadomi konieczności rozliczenia się z pozwaną w przypadku
stwierdzenia nieważności umowy.
Zdaniem Sądu Okręgowego, przyjęta przez strony konstrukcja kredytu nie
sprzeciwiała się art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (jedn.
tekst: Dz. U. z 2024, poz. 1646, dalej - „pr.bank.”), stanowiąc jej możliwy wariant.
Wykreowany przez strony stosunek prawny stał jednak w sprzeczności z art. 3531
k.c., co skutkowało koniecznością uznania umowy za nieważną i koniecznością
dokonania wzajemnych rozliczeń (art. 405 w związku z art. 410 k.c.). Niezależnie od
tego, nawet gdyby przyjąć, że umowa ta jest ważna, to zawarte w niej postanowienia
dotyczące sposobu wyliczenia salda kredytu i wysokości rat są abuzywne, a tym
samym nieskuteczne, co w ocenie Sądu musiało prowadzić do tego samego rezultatu.
Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2022 r., na skutek
apelacji pozwanego, oddalił apelację (pkt I) i orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego (pkt II).
Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń, które
w całości zaakceptował. Stwierdził, że jakkolwiek Sąd Okręgowy błędnie przyjął,
że umowa kredytu jest nieważna na podstawie art. 3531 w związku z art. 58 § 1 k.c.,
to jednak trafnie uznał, iż powodowie mają status konsumentów i przysługuje im
ochrona przewidziana zarówno przepisami prawa krajowego, jak i unijnego. Zdaniem
Sądu Apelacyjnego, kwota kredytu była powodom znana, została wyrażona w złotych,
jednak mechanizm indeksacji, który dotyczy świadczenia głównego, sformułowany
został w sposób niejasny i zawierał elementy, na które powodowie nie mieli żadnego
wpływu, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające prawa
kredytobiorców i ich interesy. Dysponując jedynie treścią umowy i regulaminu nie da
się określić wysokości świadczenia, jakie powodowie mieli spełniać na rzecz
pozwanej tytułem raty kredytu. W związku z tym, w ocenie Sądu Apelacyjnego
II CSKP 631/23
4
umowa zawiera klauzule abuzywne, a luk, które powstają po ich eliminacji, nie da się
uzupełnić.
W związku z tym, stwierdzenie trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy
kredytu prowadziło do wniosku, że zaktualizował się wzajemnie obowiązek zwrotu
już wykonanych świadczeń na podstawie art. 410 § 1 i 2 w związku z art. 405 k.c.
Sąd Apelacyjny przychylił się do tzw. teorii dwóch kondykcji, potwierdzonej
w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021,
nr 6, poz. 40 i z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56.
Sąd Apelacyjny oddalił również złożony w postępowaniu apelacyjnym zarzut
zatrzymania, wskazując m.in., że umowa kredytu nie ma wzajemnego charakteru.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając orzeczenie
w całości, zarzucając naruszenie art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy
Rady (WE) nr 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE L 95, poz. 29, dalej - „dyrektywa 93/13”);
art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 69 ust.
3 pr. bank, art. 65 k.c., art. 358 § 2 w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13;
art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem
21 dyrektywy 93/13; art. 496 i art. 497 k.c.; art. 496 w związku z art. 497 w związku
z art. 455 w związku z art. 481 § 1 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej pozwanej ogniskowały się wokół trzech kwestii -
abuzywności postanowień zawartych w spornej umowie, konsekwencji tego stanu
rzeczy, jeżeli przyjąć, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy są
abuzywne, a także zasadności zarzutu zatrzymania, a co się z tym wiąże – wysokości
roszczenia odsetkowego powodów.
W zakresie dwóch pierwszych kwestii, należało zwrócić uwagę,
że zagadnienia te były wielokrotnie i wszechstronnie rozważane w dotychczasowym
orzecznictwie Sądu Najwyższego w kontekście zbliżonych stanów faktycznych
związanych ze stosowaniem przez banki w umowach kredytu zawieranych
z konsumentami i powiązanych z frankiem szwajcarskim postanowień umownych
II CSKP 631/23
5
wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do tabel kursowych banku przy
przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie. Analiza ta, uwzględniająca
dorobek judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, doprowadziła
do utrwalenia się jednolitych kierunków orzeczniczych, w których przesądzono
że: po pierwsze, określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę
w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do kursu waluty obcej
ustalanego jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów jego
oznaczania, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku
i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza
równorzędność stron umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego dnia
24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia
9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23,
z dnia 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP
1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP
1560/22 i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22 oraz powołane tam dalsze
orzecznictwo; w orzecznictwie unijnym zob. zwłaszcza wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P. i B.P.
przeciwko A, ECLI:EU:C:2021:934), po drugie – po wyeliminowaniu z umowy kredytu
powiązanej z frankiem szwajcarskim niedozwolonych postanowień określających
wysokość należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do kursu waluty obcej
ustalanego jednostronnie przez bank, utrzymanie umowy w mocy w pozostałym
zakresie nie jest możliwe, zarówno w przypadku umów indeksowanych, jak
i denominowanych w walucie obcej (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r.,
II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r.,
II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada
2023 r., II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24
maja 2024 r., II CSKP 1560/22 i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22
oraz powołana tam dalsza judykatura).
II CSKP 631/23
6
Ocena spornej umowy kredytu dokonana in casu przez Sąd Apelacyjny
wpisywała się we wskazane kierunki orzecznicze, a w skardze kasacyjnej nie
powołano żadnych nowych, nierozważanych dotychczas argumentów, które mogłyby
ją podważać, zarówno in genere, jak i z uwzględnieniem ustalonych okoliczności
sprawy, w której wydano zaskarżony wyrok.
Jedynie uzupełniająco – w związku z akcentowanym w skardze zaniechaniem
rozróżnienia przez Sąd Apelacyjny między tzw. klauzulą przeliczeniową, odsyłającą
do kursu tabelarycznego banku, oraz klauzulą ryzyka walutowego, należało
zauważyć, że postanowienia te są ze sobą ściśle związane. Przewidziana w umowie
kredytu indeksacja do waluty obcej nie bowiem może funkcjonować i wywierać
zamierzonych skutków bez postanowień umownych określających kurs, po którym
następuje przeliczenie zobowiązań stron w sposób pozwalający wyrazić wysokość
kredytu i spłacanych rat w walucie indeksacji i w walucie, w jakiej następuje spłata.
Eliminacja klauzuli przeliczeniowej pociągałaby za sobą sytuację, w której
świadczenia stron umowy kredytu miałyby podlegać przeliczeniu na walutę
indeksacji, jednakże umowa nie określałaby kursu właściwego do dokonania tych
przeliczeń, co uniemożliwiałoby ich realizację. Klauzula przeliczeniowa, skoro jej
przedmiotem jest określenie miernika przeliczania walut, jest natomiast pozbawiona
sensu, jeżeli nie towarzyszą jej postanowienia umowne wiążące saldo kredytu
i wysokość rat z walutą obcą, co implikuje jednocześnie ryzyko walutowe.
Postanowienia umowne określające sposób ustalenia kursu waluty obcej
i postanowienia wiążące saldo kredytu oraz wysokość rat z walutą obcą stanowią
zatem nierozłączne składniki mechanizmu indeksacji, nadającego umowie kredytu
określony charakter, którego immanentnym elementem jest ryzyko walutowe.
Usunięcie jednego z nich rzutuje na istotę drugiego i dlatego nie mogą stanowić
odrębnego przedmiotu oceny w kontekście abuzywności (por. np. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i powołane tam dalsze
orzecznictwo).
Zarzuty kasacyjne w tej materii należało zatem uznać za bezzasadne.
W zakresie trzeciego z zagadnień objętych zarzutami skargi, stanowisko
pozwanej było trafne w części, w której wskazywało na wzajemny charakter umowy
II CSKP 631/23
7
kredytu (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego
2025 r., III CZP 126/22) i wadliwość argumentu związanego z możliwością odwołania
się przez pozwaną do zabezpieczenia hipotecznego – wobec stwierdzonej
nieważności umowy kredytu. Mimo błędnego w tym fragmencie uzasadnienia,
zaskarżony wyrok odpowiadał jednak prawu, zważywszy, że w sytuacji, w której
wzajemne świadczenia stron podlegające zwrotowi w związku z nieważnością
umowy wzajemnej mają pieniężny charakter, możność dokonania potrącenia
(art. 498 i n. k.c.), z racji jego egzekucyjnej funkcji, podważa – w braku szczególnych
okoliczności – legitymowany prawnie interes w powołaniu się na uprawnienie do
powstrzymania się ze spełnieniem własnego świadczenia (por. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 545/23 i z dnia 12 września 2025 r.,
II CSKP 2114/22). Wykazanie takich szczególnych okoliczności obciąża stronę, która
korzysta z prawa zatrzymania, podczas gdy z dokonanych w sprawie ustaleń
nie wynikało, aby pozwana okoliczności takie wykazała.
W konsekwencji, wbrew zarzutowi naruszenia art. 455 w związku z art. 481 §
1 k.c., za prawidłowe należało również uznać rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego
co do należnych powodom odsetek za opóźnienie. Na zasadność tego stanowiska
nie rzutowało alternatywne wobec argumentacji związanej z zarzutem zatrzymania
i nietrafne stanowisko skarżącej, według którego wymagalność roszczenia powodów
miałaby łączyć się dopiero z chwilą złożenia przez nich w toku postępowania
oświadczenia o braku woli utrzymania umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej z dnia 7 grudnia 2023, C-140/22, mBank, ECLI:EU:C:2023:965 i –
odpowiednio – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22).
Z tych względów, na podstawie art. 39814, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Grzegorz Misiurek
(K.G.)
[SOP]
Paweł Grzegorczyk
Marta Romańska
II CSKP 631/23
8
