II CSKP 454/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
12 lutego 2026 r.
SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Beata Janiszewska
SSN Mariusz Załucki
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 12 lutego 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej L.J.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 15 czerwca 2023 r., VI ACa 588/22,
w sprawie z powództwa L.J.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w G.
o zapłatę,
I. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym)
i oddala apelację Banku spółki akcyjnej w G. w części, w jakiej
nie została oddalona w punkcie II (drugim) tego wyroku;
II. zasądza od Banku spółki akcyjnej w G. na rzecz L.J. kwotę
3.700 zł (trzy tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego – wraz z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu wyroku
do dnia zapłaty.
Beata Janiszewska
Tomasz Szanciło
Mariusz Załucki
II CSKP 454/25
2
[P.L.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 21 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że umowa
kredytu z 13 czerwca 2008 r., łącząca Bank1 S.A. w G. i powódkę L.J., jest nieważna
(pkt 1), zasądził od pozwanego Banku S.A. w G. na rzecz powódki kwotę 386 432,79
zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 5 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty (pkt
2), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 3) i ustalił, że powódka wygrała
sprawę w całości, pozostawiając rozliczenie kosztów referendarzowi sądowemu (pkt
4).
Sąd ten ustalił, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej,
że L.J. złożyła w Banku1 wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego na kwotę 450
000 zł, wskazując jako walutę frank szwajcarski (CHF), a jako cel refinansowanie
kredytu mieszkaniowego i inny dowolny cel.
W dniu 13 czerwca 2008 r. pomiędzy L.J. a Bankiem1 została zawarta umowa
kredytu, na podstawie której bank udzielił powódce kredytu w kwocie 455 855,40 zł,
indeksowanego kursem CHF. W dniu 19 czerwca 2008 r. bank wypłacił powódce
kwotę 455 855,38 zł.
W okresie od 18 lipca 2008 r. do 19 marca 2020 r. powódka uiściła na rzecz
banku tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych łącznie kwotę 380 558,02 zł,
a także: 19,37 zł tytułem odsetek karnych, 200 zł tytułem opłaty za wpis hipoteki,
5 405,40 zł tytułem ubezpieczenia i 250 zł tytułem wyceny nieruchomości.
Bank1 połączył się Bankiem. Pismem z 18 grudnia 2020 r. powódka wezwała
pozwanego do zapłaty kwoty 386 687,58 zł, w terminie do 28 grudnia 2020 r., ale
bezskutecznie.
W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne.
Sąd ten wyjaśnił, że umowa łącząca strony zawiera klauzule abuzywne, co skutkuje
jej nieważnością, gdyż nie ma podstaw do zastąpienia tych postanowień przepisami
ustawowymi o charakterze ogólnym.
II CSKP 454/25
3
Wyrokiem z 15 czerwca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił wyrok
Sądu Okręgowego w punkcie 2 w ten sposób, że oddalił powództwo co do odsetek
ustawowych za opóźnienie od kwoty 386 4232,79 zł za okres od 5 stycznia 2021 r.
do 8 grudnia 2022 r. (pkt I), oddalił apelację pozwanego w pozostałej części (pkt II)
oraz zasądził na rzecz powódki koszty postępowania apelacyjnego (pkt III).
Sąd Apelacyjny poparł w przeważającym zakresie ocenę prawną Sądu
pierwszej instancji, za wyjątkiem odsetek ustawowych za opóźnienie za okres
od 5 stycznia 2021 r. do 8 grudnia 2022 r., gdyż roszczenie powódki zaktualizowało
się – zdaniem Sądu drugiej instancji – dopiero po złożeniu przez nią oświadczenia
z 22 listopada 2022 r., które zostało zakomunikowane pozwanemu 1 grudnia 2022 r.
Z tego oświadczenia wynikało jednoznacznie, że powódka nie sanuje
niedozwolonych postanowień umownych i konsekwentnie żąda zwrotu świadczeń
spełnionych w oparciu o nieważną umowę.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniosła powódka,
zaskarżając ten wyrok w punkcie I, i zarzucając naruszenie przepisów prawa
materialnego:
1/ art. 455 w zw. z art. 481 § 1 k.c. oraz art. 3851 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy
Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) przez błędną wykładnię, która
polegała na uznaniu, że roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego, spełnionego
przez konsumenta w wykonaniu umowy, która okazała się nieważna na skutek
eliminacji z jej treści postanowień o niedozwolonym charakterze, stało się wymagalne
po złożeniu przez konsumenta oświadczenia o świadomości skutków nieważności
tej umowy wobec sądu (po pouczeniu ze strony sądu o tych skutkach) oraz wobec
przedsiębiorcy, a nie w wyniku doręczenia pozwanemu przedsiębiorcy wezwania
do zapłaty z 18 grudnia 2020 r., ewentualnie odpisu pozwu, w których konsument
jednoznacznie powołał się na nieważność umowy wynikającą z zawarcia w jej treści
postanowień o charakterze niedozwolonym;
2/ art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 w zw. z motywem 24 dyrektywy 93/13 przez
niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie, że oddalenie dochodzonego
roszczenia o odsetki ustawowe za opóźnienie od spełnionego nienależnego
II CSKP 454/25
4
świadczenia za okres opóźnienia banku w spełnieniu tego świadczenia prowadzi
do niespełnienia – wymaganego od sądu krajowego przez przepisy dyrektywy 93/13
– obowiązku zapobiegania stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach
zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami;
3/ art. 95 § 1, art. 60, art. 61 § 1, art. 65 § 1 i art. 651 k.c. przez błędną wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało nieuznaniem, że pełnomocnik procesowy
powódki, umocowany do dokonywania czynności o charakterze materialnoprawnym,
w wezwaniu do zapłaty, ewentualnie najpóźniej w pozwie, złożył w imieniu powódki
skuteczne oświadczenie o chęci skorzystania przez nią z sankcji bezskuteczności
postanowień umownych.
Powołując się na powyższe zarzuty, powódka wniosła o uchylenie
zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez
oddalenie apelacji pozwanego w pozostałym zakresie, jak również o zasądzenie
od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie
i zasądzenie od powódki kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczyły jedynie kwestii odsetek.
Problematyka należności odsetkowej doczekała się analizy Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jak wyjaśniono w wyroku z 15 czerwca 2023 r.
(C-520/21, Bank M.), art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować
w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego,
zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty
wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania
tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania
do zapłaty, pod warunkiem poszanowania celów dyrektywy 93/13 i zasady
proporcjonalności. Już z tego orzeczenia wynika, że konsumentowi należą
się m.in. odsetki za opóźnienie.
Trzeba wskazać także na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
z 14 grudnia 2023 r. (C-28/22, Syndyk masy upadłości Getin Noble Bank S.A.),
w którym jednoznacznie wykluczono utratę przez konsumenta prawa do uzyskania
II CSKP 454/25
5
odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu określonego w wezwaniu
do zapłaty. Trybunał zwrócił również uwagę, że z powodu braku wykładni przyjętej
przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r.,
III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), konsumentowi należne byłyby odsetki
za opóźnienie od upływu terminu wyznaczonego przedsiębiorcy na wykonanie
zobowiązania, po otrzymaniu przez niego stosownego wniosku konsumenta,
do chwili podniesienia zarzutu zatrzymania. Z tej uchwały wynika, że przedsiębiorca
nie znajduje się w sytuacji opóźnienia w wykonaniu, zanim umowa kredytu
hipotecznego nie stanie się trwale bezskuteczna, a więc konsument traci prawo
do części lub całości odsetek za opóźnienie, co dodatkowo pogarsza jego sytuację
prawną i finansową. Skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez
dyrektywę 93/13 byłaby jednak zagrożona, gdyby konsumenci ci, powołując
się na prawa, które wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko nieotrzymania
odsetek za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać zwrócone ze względu
na nieważność takiej umowy od momentu upływu terminu nałożonego
na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma
wezwanie do zwrotu tych kwot.
W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22
(OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy uznał, że stanowisko przyjęte
w uchwale z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, wymaga korekty. Przyjął, że oświadczenie
w przedmiocie braku woli związania niedozwolonym postanowieniem nie wymaga
żadnej formy szczególnej, a konsument może wyrazić wolę przez każde zachowanie,
które ujawnia ją w sposób dostateczny (art. 60 k.c.). W praktyce wola konsumenta
odnośnie do tego, że nie chce być związany postanowieniem niedozwolonym,
jest wyrażana przede wszystkim w sposób dorozumiany w okolicznościach,
w których konsument dąży do realizacji swoich uprawnień wynikających
z abuzywności klauzuli i – ewentualnie – z nieważności umowy, jeżeli nieważność
taka jest skutkiem abuzywności klauzuli. Może to nastąpić np. przez wystosowanie
do banku wezwania do zwrotu kwot uiszczonych tytułem spłaty rat kredytu, ale także
w każdy inny sposób, z którego będzie wynikała wola konsumenta powołania
się na niedozwolony charakter postanowień. Jednoznaczna intencja realizacji
uprawnień wynikających z abuzywności klauzuli objawia zarazem brak woli
II CSKP 454/25
6
potwierdzenia jej obowiązywania. Oświadczenie konsumenta spełniające powyższe
wymogi wystarczy do postawienia przysługującego mu roszczenia restytucyjnego
w stan wymagalności – jako roszczenia o charakterze bezterminowym –
na podstawie art. 455 k.c.
Data wymagalności roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy,
a więc i rozpoczęcia biegu odsetek (art. 481 § 1 k.c.), nie może być uzależniona
od złożenia w trybie procesowym, tj. w toku postępowania sądowego, oświadczenia
o objęciu lub nieobjęciu go kwestionowaną klauzulą abuzywną. Niezłożenie przez
konsumenta oświadczenia lub złożenie go w późniejszym terminie nie powinno
przekładać się na wymagalność roszczenia odsetkowego. Wezwanie wierzyciela
do spełnienia przez dłużnika świadczenia wynikającego z zobowiązania
bezterminowego przekształca je w zobowiązanie terminowe. W razie wezwania
dłużnik powinien spełnić świadczenie niezwłocznie. Nie oznacza
to, że jego obowiązek podlega realizacji natychmiast, lecz spełnienie powinno
być dokonane bez zbędnej zwłoki, przy uwzględnieniu charakteru roszczenia
(zob. np. wyroki SN z 5 czerwca 2024 r., II CSKP 35/24, i z 22 stycznia 2025 r.,
II CSKP 2050/22). Data wymagalności roszczenia konsumenta przeciwko
przedsiębiorcy, a więc i data rozpoczęcia biegu odsetek, nie może być uzależniona
także od prawa zatrzymania, na które powołuje się przedsiębiorca.
Należy również zaznaczyć, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku
nie wynika, aby nieuwzględnienie roszczenia odsetkowego od daty zawnioskowanej
przez powódkę było spowodowane nieuznaniem, że jej pełnomocnik procesowy
złożył skutecznie w imieniu powódki wezwanie do zapłaty, datowane
na dzień 18 grudnia 2020 r. Sąd Apelacyjny uznał natomiast, że dopiero wskutek
oświadczenia z 22 listopada 2022 r. umowa kredytu stała się ostatecznie i trwale
bezskuteczna. W świetle powyżej przedstawionych rozważań stanowisko Sądu
Apelacyjnego nie zasługiwało jednak na uwzględnienie.
Mając powyższe na względzie, ponieważ skarga kasacyjna powódki była
uzasadniona, a zaistniały przesłanki określone w art. 39816 zd. 1 k.p.c.,
Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i orzekł
co do istoty sprawy, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego
II CSKP 454/25
7
na podstawie art. 98 § 2 w zw. z art. 99 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.,
z uwzględnieniem § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych.
Beata Janiszewska
Tomasz Szanciło
Mariusz Załucki
[P.L.]
[r.g.]
