II CSKP 300/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
14 stycznia 2026 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
SSN Ireneusz Kunicki
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w K.
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z 16 września 2021 r., III Ca 916/19,
w sprawie z powództwa Prokuratora Okręgowego w Gliwicach i T.K.
przeciwko K. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem
Okręgowym w Nowym Sączu od dnia 15 maja 2021 r. i sprawę
przekazuje Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego
rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
kasacyjnego.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Krzysztof Grzesiowski
Ireneusz Kunicki
(G.N.-J.)
II CSKP 300/23
2
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 3 października 2019 r. Sąd Rejonowy w Gorlicach uzgodnił
z rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej [...] w ten sposób, że w
dziale II w miejsce pozwanego K. spółka z o.o.
w K. nakazał wpisać prawo własności na rzecz powódki K.K. (pkt I) oraz orzekł o
kosztach procesu (pkt II i III).
2. Wyrokiem z 16 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zmienił
zaskarżony wyrok w ten sposób, że zamiast „na rzecz powódki K.K.” wpisał „na rzecz
powodów J.K. oraz T.K. w udziałach po ½ części każdy” (pkt 1), oddalił apelację
pozwanego
w
pozostałej
części
(pkt
2)
i orzekł o kosztach procesu (pkt 3).
3. Powód J.K. zmarł w dniu […] 2021 r. Postanowieniem
z 18 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu na podstawie art. 174 § 1 pkt.
1 k.p.c. zawiesił postępowanie kasacyjne. Następnie postanowieniem z 6 września
2022 r. podjął je z udziałem T.K., jako następcy prawnego zmarłego powoda J.K.
4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany,
zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił
zaskarżanemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 388 § 1
k.c. w związku z art. 365 § 1 k.p.c., art. 366 k.p.c., art. 58 § 2 k.c. i art. 10 ust. 1
ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz naruszenie przepisów postępowania,
które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 365 § 1 k.p.c. i art. 366 k.p.c.
5. Strona powodowa w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie
skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według
norm przepisanych.
II CSKP 300/23
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
6. Skarga kasacyjna okazała się zasadna o tyle, że konieczne było uchylenie
zaskarżonego wyroku, choć z przyczyn niewskazanych w treści skargi.
7. Postępowanie przed Sądem Okręgowym było bowiem dotknięte
nieważnością począwszy od 15 maja 2021 r.
8. Należy wskazać, że zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw;
w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność
postępowania. Ustanowiony w art. 39813 § 2 k.p.c. zakaz powołania nowych faktów
i dowodów, podobnie jak związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, nie dotyczą okoliczności
związanych z nieważnością postępowania. Nieważność taka, jako najdalej idąca
wada postępowania cywilnego, powinna być bowiem eliminowana z urzędu zawsze
wtedy, gdy jest to możliwe.
9. W związku z powyższym Sąd Najwyższy wskazuje, że z aktu
poświadczenia dziedziczenia wynika, że powód J.K. zmarł w dniu
[…] 2021 r., to jest w toku postępowania przed sądem drugiej instancji. Prowadzenie
postępowania z udziałem osoby zmarłej, a zatem nieposiadającej zdolności sądowej,
jest przyczyną nieważności postępowania z art. 379 pkt 2 k.p.c. Okoliczność ta
przesądza
o
konieczności
uchylenia
zaskarżonego
wyroku
oraz zniesienia postępowania.
10. Nieważność postępowania musi być bowiem wzięta pod uwagę z urzędu
– także wówczas, gdy sąd meriti, wskutek niezawiadomienia o śmierci strony,
nie miał wiedzy o tym fakcie i kontynuował postępowanie, a dokumenty pozwalające
na stwierdzenie tej okoliczności nie znajdowały się w aktach sprawy w dacie wydania
zaskarżonego wyroku. Przyczyny nieważności postępowania wymienione w art. 379
k.p.c. mają charakter obiektywny, a ich wystąpienie powoduje konieczność podjęcia
przez Sąd Najwyższy czynności, także gdy stan nieważności nie jest wynikiem
uchybień sądu (zob. postanowienie SN z 16.11.2023 r., II CSKP 1393/22).
II CSKP 300/23
4
11. W tym stanie rzeczy odnoszenie się do zarzutów kasacyjnych jest już
zbędne.
12. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1
k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed Sądem Okręgowym
w Nowym Sączu od dnia […] 2021 r. i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w
Nowym Sączu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Krzysztof Grzesiowski Ireneusz Kunicki
(G.N.-J.)
[SOP]
