II CSKP 2271/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
12 lutego 2025 r.
SSN Krzysztof Wesołowski (przewodniczący)
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
SSN Dariusz Pawłyszcze (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 12 lutego 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej A.G. i J.G.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 29 października 2021 r., I ACa 385/21,
wydanego w sprawie z powództwa A.G. i J.G.
przeciwko Bankowi S.A. w G.
o zapłatę, ewentualnie o ustalenie. ewentualnie o zapłatę,
1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt. I.1 i zmienia wyrok Sądu
Okręgowego w Gdańsku z 3 lutego 2021 r., I C 1282/17, w pkt III w
ten sposób, że zasądza od Banku S.A. w G. łącznie na rzecz A.G. i
J.G. 4223,83 (cztery tysiące dwieście dwadzieścia trzy 83/100) zł z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 czerwca 2017 r. i
oddala powództwo co do żądania zapłaty 36 668,47 zł z odsetkami;
2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;
3. zasądza solidarnie od A.G. i J.G. na rzecz Banku S.A. w G.
2700 (dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania
kasacyjnego.
Agnieszka Góra-Błaszczykowska Krzysztof Wesołowski Dariusz Pawłyszcze
II CSKP 2271/22
2
UZASADNIENIE
Powodowi kredytobiorcy wnieśli o zasądzenie od pozwanego banku 76 000 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 czerwca 2017 r. tytułem zwrotu części
swoich spłat w wykonaniu nieważnej umowy kredytu indeksowanego. Na wypadek
oddalenia powództwa wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytu, a na wypadek
oddalenia także tego żądania wnieśli o zasądzenie 43 055,01 zł z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od 3 czerwca 2017 r. tytułem zwrotu części swoich spłat,
stanowiącej świadczenie nienależne ze względu na niedozwolony charakter
postanowień umowy kredytu o indeksacji.
Wyrokiem z 3 lutego 2021 r., I C 1282/17, Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił
powództwo o zapłatę 76 000 zł z odsetkami i powództwo o ustalenie oraz zasądził
od banku na rzecz kredytobiorców 40 892,30 zł z odsetkami od 3 czerwca 2017 r.
i oddalił powództwo ewentualne w pozostałym zakresie.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku,
uwzględniając częściowo apelację banku, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji
w ten sposób, że zasądzoną sumę 40 892.30 zł obniżył do sumy 4223,83 zł i oddalił
powództwo w pozostałym zakresie, oraz oddalił apelacje: banku w pozostałej części,
a kredytobiorców w całości.
Sąd ten ustalił, że 20 maja 2008 r. powodowi małżonkowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości
174 199,90 zł, indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF). Wypłacony kredyt
miał zostać przeliczony na CHF kursem kupna CHF ogłaszanym przez bank,
obowiązującym w dniu wypłaty. Tak obliczona suma kredytu wyrażona w CHF miała
zostać podzielona na raty kapitałowo-odsetkowe wyrażone w CHF. Raty miały być
spłacane w złotych i przeliczane na CHF kursem sprzedaży CHF banku z dnia spłaty.
Umowa normowała sposób ustalania kursów CHF przez bank. Kursem kupna miał
II CSKP 2271/22
3
być kurs średni NBP pomniejszony o ustalaną przez bank marżę kupna, a kursem
sprzedaży kurs średni NBP powiększony o marżę sprzedaży.
Po potrąceniu prowizji bank 30 maja 2008 r. wypłacił kredytobiorcom tytułem
kredytu 169 999,99 zł i przeliczył tę sumę na 83 288,42 CHF. Do 13 czerwca 2017 r.
kredytobiorcy zapłacili tytułem spłat 114 681,49 zł oraz 34 887,69 CHF i pismem
z 19 lipca 2017 r., powołując się na nieważność umowy kredytu, zażądali zwrotu tych
sum. Gdyby nie stosowano indeksacji, należne bankowi raty za okres do lipca 2017 r.
byłyby niższe o 40 892,30 zł.
Sąd drugiej instancji uznał, że na podstawie art. 3851 § 1 k.c. kredytobiorców
nie wiążą postanowienia umowy kredytu przewidujące korektę kursu średniego NBP
o marżę banku przy przeliczaniu wypłaty kredytu i jego spłat na CHF. Przy pominięciu
tych postanowień umowa jest ważna i wiąże strony w pozostałym zakresie. Na skutek
stosowania marży uległa zwiększeniu wyrażona w CHF suma wypłaconego kredytu,
a spłaty rat wyrażonych w CHF wymagały większych wpłat w złotych. W sumie bank
w okresie do 31 lipca 2017 r. uzyskał dodatkowo 4 223,83 zł i tylko w tej części spłaty
kredytobiorców Sąd uznał za świadczenie nienależne.
Dokonując powyższej oceny prawnej Sąd odwoławczy powołał się na wyrok
TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, wydany na tle art. 6 ust. 1 dyrektywy
Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich, zgodnie z którym sąd krajowy usuwa jedynie
nieuczciwy element warunku umowy, o ile element ten stanowi odrębne
zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod
kątem nieuczciwego charakteru. Jednak dyrektywa stoi na przeszkodzie
ograniczeniu się do usunięcia nieuczciwego warunku umowy, jeżeli sprowadzałoby
się to do zmiany treści tego warunku przez zmianę jego istoty.
Powodowi kredytobiorcy skargą kasacyjną zaskarżyli wyrok Sądu
Apelacyjnego w pkt II, tj. w części oddalającej ich apelację co do oddalenia
powództwa głównego, czyli żądania zapłaty 76 000 zł z odsetkami, oraz co do
oddalenia powództwa ewentualnego o ustalenie nieważności umowy. Na wypadek
nieuwzględnienia skargi w zakresie pkt II zaskarżonego wyroku zaskarżyli go
w pkt I.1, tj. w części uwzględniającej apelację banku i w jej wyniku oddalającej
II CSKP 2271/22
4
powództwo ewentualne ponad sumę 4223,83 zł z odsetkami - do sumy 40 892,30 zł.
Ponadto kredytobiorcy podnieśli w skardze, że dochodzona wierzytelność wchodzi
w skład majątku wspólnego małżeńskiego i przysługuje im łącznie, a nie solidarnie.
Skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 58 w zw. z art. 3531 k.c. i art. 69 pr.bank. przez uznanie umowy
kredytu za ważną mimo niedookreślenia wzajemnych świadczeń stron umowy,
a nadto przyjęcie, że przerzucanie ryzyka walutowego na kredytobiorcę nie jest
sprzeczne z naturą stosunku prawnego i z zasadami współżycia społecznego;
2) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie
ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw przez przyjęcie sanującego
skutku ww. ustawy dla klauzuli indeksacyjnej zawartej w umowie stron;
3) art. 3581 '§ 2 k.c. przez przyjęcie, że waloryzacja kursem CHF
przewidziana w umowie stron jest zgodna z waloryzacją kodeksową, chociaż
waloryzacja umowna służyła jedynie zabezpieczeniu interesów banku i zapewnieniu
mu dodatkowego zysku, a bank nie ponosi żadnego ryzyka kursowego przy
nieograniczonym ryzyku kursowym,
4) art. 3531 w zw. z art. 3581 i 58 § 1 i 3 k.c. przez przyjęcie możliwości
stosowania dwóch różnych mierników wartości do waloryzacji zobowiązania
pieniężnego oraz możliwość dowolnego wyznaczania mierników wartości bank;
5) art. 3851 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji
uznanie, iż postanowienia spornej umowy kredytu zawierające klauzulę indeksacyjną
nie stanowią głównych świadczeń stron sformułowanych w sposób niejednoznaczny,
6) art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 17 umowy kredytu przez przyjęcie,
iż abuzywne są tylko postanowienia umowy o marży banku, chociaż abuzywny jest
cały § 17 umowy regulujący sposób przeliczania wypłaconego kredytu i jego spłat na
CHF;
7) art. 3851 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że § 1 ust. 1 zdanie ostatnie umowy
kredytu, jej § 7 ust. 2 zdanie trzecie oraz § 10 ust. 8, regulujące mechanizm indeksacji
nie mają abuzywnego charakteru;
II CSKP 2271/22
5
8) art. 405 w zw. z art. 410 § 2 k.c. przez przyjęcie, że bank nie jest
obowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranych przez niego świadczeń;
9) art. 367 § 1 k.c. w zw. z art. 369 k.c. przez przyjęcie istnienia po stronie
kredytobiorców solidarności wierzycieli, chociaż między nimi istnieje ustrój
majątkowej wspólności ustawowej i zasądzenie zwrotu świadczeń powinno nastąpić
łącznie do majątku wspólnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Liczne zarzuty kasacyjne sprowadzają się do trzech tez rzeczywiście istotnych
w sprawie:
I. Nie jest dopuszczalna umowa kredytu obciążająca wyłącznie
kredytobiorcę ryzykiem zmian kursu waluty indeksacji. Umowa taka jest
bezwzględnie nieważna na podstawie art. 3531 k.c. jako sprzeczna z zasadami
współżycia społecznego (zarzut nr 1) i nie jest objęta hipotezą art. 3581 § 2 k.c.,
dopuszczającego tzw. waloryzację umowną (zarzut 3). A jeśli kredytobiorca jest
konsumentem, umowa jest dodatkowo nieważna ze względu na niedozwolony
charakter postanowień umowy o indeksacji (zarzut 7), bez których umowa nie może
obowiązywać.
II. Nawet jeżeli co do zasady ważna i dozwolona jest indeksacja
obciążająca tylko kredytobiorcę ryzykiem walutowym, to niedopuszczalne było
wyodrębnienie z postanowień umowy, regulujących indeksację, prawa banku do
korygowania kursu średniego NBP o marżę banku (zarzut 6). Zatem nieważność lub
abuzywność postanowień o marży pociąga za sobą nieważność lub abuzywność
całego mechanizmu indeksacji.
III. Dochodzona wierzytelność wchodzi w skład majątku wspólnego
kredytobiorców i zgodnie z żądaniem pozwu przysługuje im łącznie, a nie solidarnie
(zarzut 9).
Pozostałe zarzuty kasacyjne skierowane są przeciwko tezom, które nie są
podstawą rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji. Sąd ten ani nie wyraził tych tez
wprost, ani nie oparł na nich rozstrzygnięcia w sposób dorozumiany (tzn. nie były one
ukrytymi założeniami rozumowania Sądu). Sąd odwoławczy uznał indeksację za
II CSKP 2271/22
6
legalną i dozwoloną od chwili zawarcia umowy i nie wyraził tezy, że stała się ona
zgodna z prawem dopiero na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r.
o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (zarzut 2). Sąd ten
nie oparł rozstrzygnięcia na założeniu o dopuszczalności stosowania różnych kursów
do przeliczania na CHF wypłaconego kredytu i jego spłat (zarzut 4). Uznając marże
za niewiążące, Sąd Apelacyjny sprawił, że w umowie nie występują różne kursy,
a jedynie kurs średni NBP. W zaskarżonym wyroku nie została także zawarta teza,
iż postanowienia umowy o indeksacji nie określają świadczeń głównych stron
(zarzut 5). Ponadto zarzut ten jest nieistotny. Sąd drugiej instancji ocenił
dopuszczalność indeksacji na podstawie art. 3851 § 1 zdanie 1 k.c. i skoro to uczynił,
to dla strony żądającej dokonania tej oceny już nie jest istotne, czy Sąd uznał te
postanowienia za nieokreślające świadczeń głównych, czy też dokonał oceny na
podstawie art. 3851 § 1 zdanie 2 k.c.
Na podstawie art. 405 i 410 k.c. stronie nieważnej umowy przysługuje prawo żądania
zwrotu świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy. Przepisy te nie
określają przesłanek do kwalifikacji umowy jako ważnej lub nieważnej. Sąd
odwoławczy zgodnie z żądaniem skarżących uznał ich prawo do zwrotu świadczenia
w części wynikającej z częściowej nieważności umowy, a tym samym nie mógł
naruszyć tych przepisów. Zagadnienie zakresu nieważności umowy kredytu jest
przedmiotem zarzutów nr 1, 3, 6 i 7, czyli wskazanych wyżej zagadnień I i II.
Przystępując do oceny wskazanych wyżej trzech tez wyrażonych w zarzutach nr 1,
3, 6, 7 i 9 Sąd Najwyższy zważył, iż:
I. Istotą kredytu indeksowanego lub denominowanego jest obciążenie wyłącznie
kredytobiorcy ryzykiem zmian kursowych, tzn. kosztami wzrostu kursu waluty obcej
po zawarciu umowy kredytu oraz korzyściami ze zmniejszenia się tego kursu. Skoro
art. 69 pr.bank. przewiduje możliwość zawarcia umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego, to indeksacja nie może być sprzeczna z zasadami współżycia
społecznego lub niedozwolona. Ograniczenia swobody umów co do indeksacji
określa art. 69 ust. 3 oraz art. 75b pr.bank. i nie ma wśród nich obowiązku przejęcia
przez bank części ryzyka kursowego. Poza zakresem niniejszej sprawy pozostaje
zagadnienie, czy nadzwyczajna zmiana kursu może być podstawą stosowania
II CSKP 2271/22
7
art. 3571 lub 3581 § 3 k.c. Wprawdzie art. 69 pr.bank. wszedł w życie po zawarciu
umowy stron, lecz brak jest podstaw do tezy, że wcześniej umowa kredytu
indeksowanego. w tym umowa z konsumentem, nie mieściła się w granicach
swobody umów. Ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe
oraz niektórych innych ustaw ograniczyła zakres swobody kontraktowej przy
zawieraniu umów kredytu indeksowanego lub denominowanego, a nie rozszerzyła tę
swobodę.
II. Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG zobowiązuje Państwa Członkowskie UE do
takiego ukształtowania ustawodawstwa, aby po uznaniu za niewiążące postanowień
nieuczciwych umowy w pozostałej części nadal obowiązywały, lecz pod warunkiem,
że jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Polski ustawodawca,
implementując dyrektywę 93/13, pominął możliwość uznania umowy za
nieobowiązującą w całości. Art. 385¹ § 2 k.c. jako jedyny skutek uznania
postanowienia umowy za niedozwolony ustanawia dalsze obowiązywanie umowy,
bez abuzywnych postanowień. Nie oznacza to bynajmniej wadliwej implementacji
dyrektywy. Jej art. 6 ust. 1 wymaga dalszego obowiązywania umowy, a uznanie jej
za niewiążącą w całości powinno nastąpić tylko, jeśli bez nieuczciwego warunku
obowiązywanie umowy byłoby niemożliwe w świetle prawa krajowego (wyroki TSUE
z 3 października 2019 r., C-260/18, teza 39 i 40, oraz z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20).
Dyrektywa nie daje żadnych podstaw do formułowania kryteriów możliwości lub
niemożliwości dalszego obowiązywania umowy „po wyłączeniu z niej nieuczciwych
warunków”. Dlatego w powołanym wyżej wyroku z 3 października 2019 r. TSUE
zasadnie zauważył, że tylko prawo krajowe może wykluczyć obowiązywanie umowy
pozbawionej nieuczciwych warunków. Zatem ważność umowy, po pominięciu
warunków abuzywnych, należy oceniać w świetle prawa polskiego. Ustawodawca
uznał za zbędne regulowanie w art. 3851 k.c. nieważności umowy w całości. Artykuł
3851 § 2 k.c., tak jak nakazuje dyrektywa 93/13, przyznaje prymat obowiązywaniu
umowy po stwierdzeniu nieważności niektórych jej postanowień, a uznanie umowy
za nieważną w całości jest wyjątkiem zachodzącym, gdy inne przepisy polskiego
prawa wykluczają obowiązywanie umowy bez nieuczciwego postanowienia. Dotyczy
to w szczególności nieuczciwości essentialia negotii. To prawo krajowe określa
minimalną treść umowy. Np. w jednych państwach wynagrodzenie w niektórych
II CSKP 2271/22
8
rodzajach umów musi zostać określone, aby umowa została zawarta, a w innych
państwach w braku ustalenia wynagrodzenia w umowie przy niektórych umowach
stosuje się wynagrodzenie „zwykłe” (np. art. 628 § 1 k.c.). Polskie prawo nie zawiera
przepisu pozwalającego na uznanie umowy kredytu indeksowanego kursem średnim
NBP za niezawartą lub zakazaną.
Skarżący podnoszą, że bez możliwości korekty kursu średniego NBP swoją
marżą pozwany bank nie zawarłby umowy, a tym samym jest ona nieważna w całości
na podstawie art. 58 § 3 k.c. Jednak przepis ten stosuje się do umów częściowo
bezwzględnie nieważnych i nie stosuje się do umów, których niektóre postanowienia
nie wiążą jedynie konsumenta, tzn. może on je zatwierdzić (zob. uchwała składu całej
Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, pkt IV uzasadnienia).
Według skarżących konstrukcja § 17 umowy wyklucza wyodrębnienie marży
z jego treści. Jednak o możliwości wyodrębnienia z tekstu umowy poszczególnych
postanowień decyduje normatywna treść umowy, a nie jej redakcja. Poza zakresem
sprawy pozostaje zagadnienie, czy licząc się z przyszłą oceną jakichś postanowień
umowy za niedozwolone, strony mogą postanowić, że brak mocy wiążącej danego
postanowienia umowy pociąga za sobą nieskuteczność określonych innych
postanowień umowy, a nawet nieważność umowy w całości. Redakcja § 17 umowy
nie wskazuje na zamiar stron, aby obowiązywał on w całości albo wcale. Teza
skarżących uczyniłaby nieistotnym wprowadzenie kursu średniego NBP do umowy
jako podstawy przeliczeń walutowych na potrzeby indeksacji. W świetle tez skargi
kasacyjnej treść normatywna § 17 umowy byłaby równoważna indeksacji, która
odwoływałaby się tylko do kursów ustalanych jednostronnie przez bank. Tymczasem
§ 17 umowy przewiduje indeksację kursem średnim NBP, jedynie korygowanym
marżą banku.
Kredytobiorcy zasadnie podnoszą, że marża ustalana jednostronnie przez
bank ma takie same skutki praktyczne jak jednostronne ustalanie kursu przez bank,
co jednak zachodzi tylko w przypadku mocy wiążącej marży. Określenie kursu
przeliczenia jako kursu średniego NBP skorygowanego o marżę umożliwia usunięcie
samej marży. Interes konsumenta jest zabezpieczony przez możliwość
zatwierdzenia nieuczciwego warunku, co gwarantuje konsumentowi, że na skutek
II CSKP 2271/22
9
pominięcia nieuczciwego warunku przy wykonywaniu umowy nie znajdzie się
w sytuacji gorszej niż w przypadku mocy wiążącej tego warunku. Ustanowienie
w umowie kursu średniego NBP jako punktu wyjścia umożliwia wykonywanie umowy
po usunięciu abuzywnego prawa banku do ustalania marży. Tym właśnie umowa
stron różni się od umów, których dotyczy powołana wyżej uchwała składu całej Izby
Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Przedmiotem uchwały były umowy,
w których po usunięciu postanowień abuzywnych w ogóle nie były określone kursy
niezbędne do indeksacji, a SN uznał, że niedopuszczalne jest określenie źródła kursu
na podstawie zwyczajów lub analogii z przepisami regulującymi inne sytuacje.
Sankcja nieważności umowy nie służy przywróceniu równowagi interesów
stron, zakłóconej nieuczciwym postanowieniem uprawniającym bank do
jednostronnego określania kursów. Sankcja nieważności umowy istnieje w interesie
publicznym. Jest wyrazem stanowiska ustawodawcy, że określone umowy nie
powinny być zawierane, a system prawny państwa nie będzie udzielał ochrony
prawom ustanowionym w takiej umowie. Przy tym uznanie uchwałą z 25 kwietnia
2024 r. za nieważne umów indeksowanych pozbawionych przeliczników kursowych
nastąpiło nie z powodu naruszenia interesów konsumenta, lecz z powodu
obiektywnej niemożliwości stosowania indeksacji, a dopiero nieważność indeksacji
w świetle uchwały powoduje nieważność umowy (uchwała jest oparta na założeniu,
że umowy kredytu indeksowanego stanowią wyodrębniony rodzaj umowy kredytu).
Przywróceniu równowagi interesów stron służą takie przepisy jak art. 3571 lub
3581 § 3 k.c.
W przypadku umowy stron, po usunięciu marży indeksacja może być
stosowana z użyciem określonego w umowie kursu średniego NBP. Nie jest możliwe,
aby usunięcie marży pogorszyło sytuację kredytobiorcy, ponieważ marża działała
tylko na korzyść banku – zwiększała wyrażoną w CHF sumę wypłaconego kredytu
i zmniejszała wyrażone w CHF spłacone raty. Ponadto, jak wyżej wskazano,
konsument może porównać swoją sytuację w przypadku umowy z niedozwolonym
postanowieniem oraz bez tego postanowienia i do konsumenta należy decyzja
o ewentualnym zatwierdzeniu niedozwolonego postanowienia.
II CSKP 2271/22
10
Samodzielna ocena tylko postanowień o marży, wprowadzających tzw. spread
(widełki) do przeliczeń dokonywanych kursem średnim NBP, była podstawą wielu
orzeczeń Sądu Najwyższego: wyroki z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22,
z 30 października 2024 r., II CSKP 1939/22, z 22 lutego 2024 r., II CSKP 1468/22
i II CSKP 11/23, i z 20 czerwca 2023 r., II CSKP 1476/22, oraz postanowienia
o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z 20 czerwca 2024 r.,
I CSK 2997/23, z 6 listopada 2024 r., I CSK 3948/23, z 7 września 2023 r.,
I CSK 6562/22, z 27 września 2023 r., I CSK 16/23, z 25 września 2023 r.,
I CSK 862/23, i z 26 marca 2024 r., I CSK 6980/22. W orzeczeniach tych
Sąd Najwyższy uznał tylko samą marżę za niewiążącą na podstawie art. 3851
§ 1 k.c., uznając umowy kredytu za ważne w pozostałej części.
III. Zasadny okazał się tylko zarzut zasądzenia zwrotu spłat kredytu w nienależnej
części solidarnie na rzecz kredytobiorców, chociaż konsekwentnie żądali oni zwrotu
łącznie na ich rzecz. Powodowi małżonkowie dochodzą wierzytelności wchodzącej
w skład ich majątku wspólnego i do nich należy decyzja, czy wspólny dłużnik ma
świadczyć do rąk któregokolwiek z nich (czyli solidarnie), niepodzielnie do rąk
obydwojga (czyli łącznie), czy też podzielić wierzytelność na części mające zostać
pobrane przez każdego z małżonków. Na podstawie art. 36 § 2 k.r.o. każdy
z małżonków mógł dochodzić spełnienia całego świadczenia do swoich rąk. Jednak
drugi małżonek może sprzeciwić się zapłacie tylko do rąk współmałżonka, co wiąże
dłużnika (art. 361 § 2 k.r.o.). Żądanie w pozwie lub w toku procesu zapłaty łącznie
jest formą sprzeciwu wobec zapłaty wyłącznie do rąk drugiego z małżonków.
Zasadność zarzutu co do sposobu spełnienia zasądzonego świadczenia
uzasadnia uchylenie wyroku Sądu odwoławczego w części zmieniającej wyrok Sądu
pierwszej instancji. Orzeczenie Sądu Okręgowego w części zasądzającej od banku
solidarnie na rzecz kredytobiorców 40 892,30 zł z odsetkami zostało zaskarżone
apelacjami obydwu stron: kredytobiorców ze względu na zasądzenie solidarnie
zamiast łącznie oraz banku ze względu na kwestionowanie istnienia roszczenia. Sąd
Apelacyjny uwzględnił częściowo apelację banku i zmienił wyrok Sądu Okręgowego
przez obniżenie zasądzonej sumy do 4223,83 zł z odsetkami oraz oddalenie
powództwa w pozostałym zakresie (tj. co do 36 668,47 zł z odsetkami). Taka
redakcja wyroku Sądu drugiej instancji była nieprawidłowa. Skutkiem częściowego
II CSKP 2271/22
11
uwzględnienia apelacji powinna być zmiana zaskarżonego orzeczenia tylko w części
uznanej przez Sąd odwoławczy za niezasadną, czyli w części zasądzającej
36 668,47 zł z odsetkami.
Orzekając na podstawie art. 39816 k.p.c. o apelacjach obydwu stron od
orzeczenia Sądu pierwszej instancji zasądzającego 40 892,30 zł z odsetkami, Sąd
Najwyższy na skutek apelacji pozwanego zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten
sposób, że oddalił powództwo co do żądania zapłaty 36 668,47 zł z odsetkami, a na
skutek apelacji powodów w ten sposób, że zasądził 4223,83 zł z odsetkami w sposób
żądany przez powodów, tj. łącznie.
Ponieważ w pozostałej części skarga kasacyjna powodów nie ma
uzasadnionych podstaw, została oddalona na podstawie art. 39814 k.p.c.
Na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. pozwanemu przysługuje
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę w wysokości określonej
w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych. Zasadność skargi tylko co do sposobu zasądzenia wierzytelności nie
uzasadnia stosunkowego rozdzielenia kosztów (art. 100 zdanie 2 k.p.c.). Powodowie
dochodzący wierzytelności wspólnej na podstawie art. 370 k.c. odpowiadają
solidarnie za zwrot kosztów stronie przeciwnej, zgodnie z żądaniem pozwanego
zawartym w odpowiedzi na skargę.
Agnieszka Góra-Błaszczykowska Krzysztof Wesołowski Dariusz Pawłyszcze
[SOP]
[r.g.]