II CSKP 223/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
14 stycznia 2026 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
SSN Ireneusz Kunicki
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 9 marca 2021 r., II Ca 1216/20,
w sprawie z powództwa K.W. - następczyni prawnej zmarłych powodów J.W. i
K.W.1
przeciwko P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok w całości oraz poprzedzający go
wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu
z 24 lipca 2020 r. sygn. akt IX C 3255/18 w zakresie pkt 1 i 3,
znosi postępowanie przed Sądem Okręgowym w Poznaniu od dnia
16 lutego 2021 r. w stosunku do J.W. oraz przed Sądem
Rejonowym Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu
i Sądem Okręgowym w Poznaniu od dnia 22 maja 2019 r.
w stosunku do K.W.1, sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu
Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego
II CSKP 223/23
2
rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
kasacyjnego i kosztach postępowania apelacyjnego.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Krzysztof Grzesiowski Ireneusz Kunicki
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 24 lipca 2020 r. Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce
w Poznaniu zasądził od pozwanego P. sp. z o.o.
w P. na rzecz powodów J.W. i K.W. kwotę 55.565,83 zł z ustawowymi odsetkami (pkt
1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2) i orzekł o kosztach procesu (pkt
3).
2. Wyrokiem z 9 marca 2021 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację
pozwanego (pkt I) i orzekł o kosztach procesu (pkt II).
3. Powódka K.W. zmarła w dniu […] maja 2019 r. Natomiast powód J.W. zmarł
w dniu […] lutego 2021 r. Postanowieniem z 6 grudnia 2022 r. Sąd Najwyższy na
podstawie art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c. zawiesił postępowanie kasacyjne i jednocześnie
je podjął z udziałem K.W. – następczyni prawnej zmarłych powodów.
4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany,
zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o uchylenie wyroku w całości i przekazanie
sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Skarżący
zarzucił zaskarżanemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.
435 § 1 k.c. w zw. z art. 322 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony
środowiska poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że pozwany cywilny port lotniczy
prowadzi przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody i w związku
z tym może ponosić odpowiedzialność na podstawie przywołanych przepisów za
szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko.
II CSKP 223/23
3
5. Powódka K.W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie
skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
6. Skarga kasacyjna okazała się zasadna o tyle, że konieczne było uchylenie
zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku sądu pierwszej instancji,
choć z przyczyn niewskazanych w treści skargi.
7. Postępowanie przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym było bowiem
dotknięte nieważnością począwszy od 22 maja 2019 r. w stosunku do zmarłej
powódki K.W., a od 16 lutego 2021 r. w stosunku do zmarłego powoda J.W.
8. Należy wskazać, że zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw;
w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność
postępowania. Ustanowiony w art. 39813 § 2 k.p.c. zakaz powołania nowych faktów
i dowodów, podobnie jak związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, nie dotyczą okoliczności
związanych z nieważnością postępowania. Nieważność taka, jako najdalej idąca
wada postępowania cywilnego, powinna być bowiem eliminowana z urzędu zawsze
wtedy, gdy jest to możliwe.
9. W związku z powyższym Sąd Najwyższy wskazuje, że z dołączonych do
odpowiedzi na skargę kasacyjną aktów poświadczenia dziedziczenia wynika, że
powódka K.W. zmarła w dniu […] maja 2019 r., to jest jeszcze w toku postępowania
przed sądem pierwszej instancji, a powód J.W. zmarł
w dniu 16 […] 2021 r., to jest w toku postępowania przed sądem drugiej instancji.
Prowadzenie postępowania z udziałem osoby zmarłej, a zatem nieposiadającej
zdolności sądowej, jest przyczyną nieważności postępowania z art. 379 pkt 2 k.p.c.
Okoliczność ta przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i
poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego oraz zniesienia postępowania.
II CSKP 223/23
4
10. Nieważność postępowania musi być bowiem wzięta pod uwagę z urzędu
– także wówczas, gdy sądy meriti, wskutek niezawiadomienia o śmierci strony, nie
miały wiedzy o tym fakcie i kontynuowały postępowanie, a dokumenty pozwalające
na stwierdzenie tej okoliczności nie znajdowały się w aktach sprawy w dacie wydania
wyroku. Przyczyny nieważności postępowania wymienione w art. 379 k.p.c. mają
charakter obiektywny, a ich wystąpienie powoduje konieczność podjęcia przez Sąd
Najwyższy czynności, także gdy stan nieważności nie jest wynikiem uchybień sądu
(zob. postanowienie SN z 16.11.2023 r., II CSKP 1393/22).
11. W tym stanie rzeczy odnoszenie się do zarzutów kasacyjnych jest już
zbędne.
12. Zważywszy, że zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji bierze
z urzędu pod uwagę nieważność postępowania jedynie w granicach zaskarżenia,
a in casu wyrok sądu pierwszej instancji został zaskarżony jedynie w części
(pkt 1 i 3), uchylenie wyroku Sądu Rejonowego mogło nastąpić tylko w tym zakresie.
13. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1
k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz poprzedzający go wyrok Sądu
Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z 24 lipca 2020 r. w części
tj. w zakresie punktów 1 i 3, zniósł postępowanie przed Sądem Okręgowym
w Poznaniu od dnia 16 lutego 2021 r. w stosunku do J.W. oraz przed Sądem
Rejonowym Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu i Sądem Okręgowym
w Poznaniu od dnia 22 maja 2019 r. w stosunku do K.W., oraz przekazał sprawę
Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego
rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego i
apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Krzysztof Grzesiowski Ireneusz Kunicki
(G.N.-J.)
[a.ł]
