II CSKP 2106/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
28 lutego 2025 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Marta Romańska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej S. G.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 23 lipca 2020 r. VII AGa 2278/18,
w sprawie z powództwa D. W. i K. W.
przeciwko S. G.
o zapłatę
i z powództwa wzajemnego S. G.
przeciwko D. W. i K. W.
o zapłatę
uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację (punkt
II) z wyłączeniem niezaskarżonego rozstrzygnięcia
co do kwoty 49 691,51 zł (czterdzieści dziewięć tysięcy sześćset
dziewięćdziesiąt jeden złotych i pięćdziesiąt jeden groszy)
i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu
w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
II CSKP 2106/22
2
Grzegorz Misiurek
Karol Weitz
UZASADNIENIE
Marta Romańska
Pozwem z 2 grudnia 2015 r. powodowie D. W. i K. W. wspólnicy spółki cywilnej
D. z siedzibą w K., nieśli o zasądzenie od pozwanego S. G. kwoty 95 613,80 zł. z
odsetkami od 30 października 2015 r. tytułem zapłaty za wykonane w terminie i
odebrane prace rusztowaniowe przy realizacji inwestycji polegającej na rewitalizacji
budynku Dworca w B. Pismem z 17 lutego 2016 r. powodowie wskazali, że wnoszą
o zasądzenie dochodzonej kwoty z odsetkami ustawowymi w wysokości 8%. 3 marca
2016 r. został wydany nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniający
powództwo. W sprzeciwie od niego pozwany złożył powództwo wzajemne
o zasądzenie na swoją rzecz solidarnie od powodów kwoty 47 274,8 zł. z odsetkami
ustawowymi od 24 grudnia 2015 r. Podniósł również ze powodowie zawyżali
wynagrodzenie ujęte w fakturach wystawianych za budowy w B. i T., tj. obliczali je
sprzecznie z łączącą strony umową, w efekcie czego dochodzona pozwem kwota
powinna być skorygowana do wysokości 40 399,50 zł netto (49 691,52 zł brutto i
wskazał, że wierzytelność powodów w tym zakresie wygasła wskutek potrącenia,
którego dokonał 30 grudnia 2015 r. Pozwem wzajemnym pozwany dochodził od
powodów kwoty, która miał mu przysługiwać od nich tytułem naprawienia szkody
wyrządzonej mu wskutek nienależytego wykonania umowy przez powodów.
Drugim pozwem z 22 lutego 2016 r. powodowie domagali się zasądzenia od
pozwanego kwoty 425 949,10 zł tytułem zapłaty za wykonani w terminie i odebrane
prace rusztowaniowe przy realizacji inwestycji polegającej na rewitalizacji budynku
dworca „B. G.”, wynikające z faktury VAT nr [...] z 20 sierpnia 2015 r. na kwotę
290 871,46 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości 8% od 21 września 2015 r. i z
faktury VAT nr [...]1 z 31 sierpnia 2015 r. na kwotę 135077,64 zł z ustawowymi
odsetkami od 1 października 2015 r. 10 marca 2016 r. wydany został nakaz zapłaty
w postępowaniu upominawczym uwzględniający powództwo W sprzeciwie od tego
nakazu pozwany podważał skuteczność łączącej strony umowy i twierdził „że
powodowie znów zawyżyli wynagrodzenie za lipiec i sierpień 2015 r. Pozwany
II CSKP 2106/22
3
twierdził ponadto, że powodów wierzytelność w zakresie kwoty 231 551,87 zł
wygasła na skutek zaliczenia na jej poczet nadpłat za wcześniej wystawione faktury
za okres od marca do czerwca 2015 r. i na skutek potrącenia dokonanego przez
pozwanego 30 grudnia 2015 r. z jego wierzytelności wobec powodów z tytułu szkody,
którą miał ponieść w następstwie nienależytego wykonania przez nich umowy.
Postanowieniem z 23 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie połączył
sprawy z obu powództw do wspólnego rozpoznania.
Wyrokiem z 19 czerwca 2018 r. Sąd ten w zakresie powództwa o zapłatę
95613,80 zł zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów 49 691,51 zł
z odsetkami ustawowymi od 31 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.
i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 października 2016 r. do dnia zapłaty,
oddalając w pozostałym zakresie powództwo, a w zakresie powództwa o zapłatę
425551,87 zł. zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę
131551,87 zł. z odsetkami ustawowymi od kwoty 159597,22 zł od 21 września 2015 r.
do 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r.
do dnia zapłaty oraz odsetkami ustawowymi od kwoty 71 954,65 zł. od 1 października
2015 r. do 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia
2016 r. do dnia zapłaty i oddalił w pozostałym zakresie powództwo. Są zarazem
oddalił powództwo wzajemne pozwanego.
Sąd Okręgowy ustalił, że 27 lutego 2015 pozwany prowadzący działalność
gospodarczą pod nazwą S. P.P.H.U. „A.” jako zleceniodawca zawarł z powodami jako
zleceniobiorcą umowę nr [...], której przedmiotem był odpłatny montaż demontaż i
wynajem (formalnie w umowie określony jako dzierżawa, ale jej warunki wskazywały
na to, że był to najem), lub sprzedaż rusztowań, siatek ochronnych, plandek,
zadaszeń tymczasowych, kładek tymczasowych, platform roboczych i innych
przedmiotów usługi zgodnie z każdorazowo załączonym zleceniem, a miejscem
realizacji był Dworzec Kolejowy. Umowa została zawarta na okres od 27 lutego 2015
r. do 31 grudnia 2015 r.
Pozwany zapłacił powodom z tytułu wykonania umowy łącznie kwotę
485017,17 zł.
II CSKP 2106/22
4
Strony łączyły również inne umowy dotyczące montażu demontażu i wynajmu
rusztowań w związku z rozbudową terminala Portu [..] w G. oraz budową centrum
konferencyjnego „J.” w T.
W dniach 20 i 31 sierpnia 2015 r. powodowie wystawili faktury VAT nr [...] i nr
[...]1, odpowiednio na kwoty 236480,86 zł netto (290871,46 zł brutto) w odniesieniu
do prac na Dworcu w B. i 109819,22 zł netto (135077,64 zł brutto) w odniesieniu do
kolejnych prac w tym miejscu. Kolejną fakturę VAT nr [...] na kwotę 77734,80 zł netto
(95613,80 zł brutto) powodowie wystawili 30 września 2015 r. Odnosiła się także do
prac na Dworcu w B. Ze względu na brak zapłaty całości wynagrodzenia przez
pozwanego powodowie 8 października2015 r. zablokowali rusztowania na placach
robót w T. i B., uniemożliwiając mu korzystanie z nich, a następnie usunęli je z placu
budowy. 14 października 2015 r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty
zaległych należności w łącznej wysokości 603509,92 zł za faktury wystawione od 5
stycznia2015 r. do 9 października 2015 r.
30 grudnia 2015 r. pozwany oświadczył powodom, że pismem
z 14 października 2015 r. odstąpił od umowy [...] i związku z tym przysługuje mu
wobec nich wierzytelność w kwocie 188414,13 zł. brutto z tytułu odszkodowania za
jej nienależyte wykonanie polegające na zablokowaniu rusztowań i opuszczeniu
placu budowy i z tytułu poniesionych kosztów z tego wynikłych. Pozwany przyznał
wtedy, że winien jest powodom 141139,25 zł i jednocześnie złożył oświadczenie
o potrąceniu, wobec czego do zapłaty na jego rzecz pozostaje kwota 47274,88 zł
brutto.
Sąd Okręgowy na podstawie art. 229 i 230 k.p.c. uznał za bezsporne
dokonanie przez pozwanego zapłaty na rzecz powodów kwoty 485017,17 zł. z tytułu
wykonania umowy za okres nieobjęty żądaniami pozwów. Ocenił ponadto, że
pozwany przyznał, że powodom należy się wynagrodzenie za lipiec 2015 r. w kwocie
159597,22 zł. brutto, za sierpień 2015 r. w kwocie 71954,65 zł brutto a za wrzesień
2015 r. w kwocie 49691,51 zł. brutto. Sąd uznał, że skoro pozwany nie wykazał, aby
powodowie nienależycie wykonali przedmiot umowy i aby z tego tytułu przysługiwało
mu odszkodowanie od nich z tytułu nienależytego wykonania umowy. Na podstawie
takich ustaleń Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo główne powodów o zapłatę
II CSKP 2106/22
5
95613,80 zł co do kwoty 49691,51 zł. a powództwo wzajemne pozwanego o zapłatę
oddił. Wreszcie powództwo o zapłatę 425949,10 zł Sąd uwzględnił w zakresie kwoty
231551,87 zł. Sąd odrzucił zarzut pozwanego, że umowa z 27 lutego 2015 r. była
nieskuteczna, gdyż ocenił, że zawierający ją w jego imieniu W. P. był umocowany do
jej zawarcia. Zarazem Sąd uznał, że chociaż strony posługiwały się w umowie
pojęciem dzierżawy, to w rzeczywistości zawarły umowę najmu. Według Sądu
powodom co do zasady należało się wynagrodzenie za wykonanie umowy,
przyjmując, że jego wysokość wynika z przyznania i uznania jej przez pozwanego
w kwocie 231 551,87 zł Według Sądu pozwany nie wykazał, aby przysługiwała mu
wobec powodów wierzytelność w kwocie 188414.13 zł. którą przedstawił do
potrącenia, gdyż nie wykazał, aby powodowie nienależycie wykonali umowę, jak
również nie wykazał aby był uprawniony do żądania od powodów zwrotu nadpłat za
wcześniej wystawione faktury za okres od marca do czerwca 2015 r. i zaliczenia ich
na poczet części wierzytelności powodów. Apelację od wyroku z 19 czerwca
2018 złożył pozwany. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 23 lipca 2020 r.
uchylił zaskarżony wyrok w zakresie kwoty 141139,25 zł i odsetek ustawowych od
tej kwoty oraz w zakresie oddalenia powództwa wzajemnego i przekazał sprawę
Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania (pkt I), oddalając
apelację pozwanego w pozostałym zakresie (pkt II). Sąd Apelacyjny podzielił
ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji i przyjął je za swoje. Podzielił również
przyjęte przez ten sąd oceny prawne, uznając zarazem, że Sąd pierwszej instancji
nie rozpoznał istoty sprawy i uzasadniając tym częściowe uchylenie zaskarżonego
wyroku. Sąd Apelacyjny wskazał przy tym, że pozwany nie wystąpił w procesie
o zwrot nadpłaconej – w jego ocenie - części wynagrodzenia należnego powodom,
jak również nie podniósł co do niej zarzutu potrącenia, ani nie wezwał ich do jej
zwrotu tytułem bezpodstawnego wzbogacenia.
Skargę kasacyjną od wyroku z 23 lipca 2020 r. złożył pozwany, zaskarżając
go w części oddalającej apelację i zarzucając naruszenie 451 § 3, art. 405
i art. 498 § 1 k.c. oraz wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej części.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II CSKP 2106/22
6
Prawomocnym postanowieniem z 6 października 2021 r. Sąd Apelacyjny
w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną pozwanego w zakresie obejmującym
rozstrzygnięcie zawarte w części oddalającej apelację zaskarżonym wyrokiem co
do kwoty 49 691,51 zł.
Zarzuty skarżącego zmierzały do wykazania, że oddalenie apelacji było
niezasadne, gdyż Sąd drugiej instancji błędnie rozpatrywał dokonane przez
pozwanego nadpłaty ponad należne wynagrodzenie jako wierzytelność pozwanego
wobec powodów, którą mógł on przedstawić do potrącenia, podczas gdy nie wezwał
on ich do ich zwrotu jako bezpodstawnego wzbogacenia. Skarżący podniósł, że
przedmiotowe nadpłaty należało zaliczyć na poczet innej części wierzytelności
powodów. Sąd Apelacyjny w istocie w tym zakresie sprawy w ogóle nie rozważył, nie
odniósł się należycie do stanowiska pozwanego i nie dokonał w tej materii
koniecznych ustaleń faktycznych i a także nie przedstawił oceny prawnej, co sprawia,
że przywołanych zarzutów nie można odeprzeć. Przesądzało to o zasadności skargi
kasacyjnej i uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej
apelację pozwanego od wyroku z 19 czerwca 2020 r., przy czym, wobec
wcześniejszego prawomocnego częściowego odrzucenia skargi kasacyjnej
pozwanego w zakresie rozstrzygnięcia co do kwoty 49691,51 zł Sąd Najwyższy
uwzględniając skargę kasacyjną od wyroku z 23 lipca 2020 r. władny był uchylić i
uchylił ten wyrok jedynie w części oddalającej apelację pozwanego z wyłączeniem
jednak kwoty 49691,51 zł i w tych tylko granicach przekazał sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku
z art. 301 § 1 i z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Grzegorz Misiurek
[r.g.]
Karol Weitz
Marta Romańska
