II CSKP 2022/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
13 czerwca 2025 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marta Romańska
SSN Roman Trzaskowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 13 czerwca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 25 października 2021 r., I ACa 218/21,
w sprawie z powództwa A.B. i M.S.
przeciwko Bank w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I w części odnoszącej się
do zarzutu zatrzymania zgłoszonego przez pozwany bank oraz
w punkcie II i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania
i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Marta Romańska
(M.M.)
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
UZASADNIENIE
II CSKP 2022/22
2
Powódki A. B. i M. S. domagały się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego
Bank w W. kwoty 50 080 21 zł oraz kwoty 9 947,92 CHF z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, powołując się na nieważność
umowy kredytu, ewentualnie w razie uznania przez sąd, że umowa jest ważna, kwoty
50 080,21 zł oraz kwoty 9 947,92 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od
dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
Wyrokiem z 4 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził od
pozwanego banku na rzecz powódek 50 080,21 zł z ustawowymi odsetkami
od 3 sierpnia 2019 r. do dnia zapłaty oraz 9 947,92 CHF z ustawowymi odsetkami od
3 sierpnia 2019 r. do dnia zapłaty, i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.
Sąd ustalił, co następuje:
pozwany bank jest następcą prawnym Bank1 S.A. Spółki Akcyjnej w Polsce z
siedzibą w W.
Powódka A. B. zamierzająca dokonać zakupu mieszkania została przekonana
przez doradcę finansowego poprzednika prawnego pozwanego banku do zawarcia
umowy kredytu walutowego w CHF. Nie przeczytała całej umowy przed jej
zawarciem, lecz uczyniła to dopiero później. Nie rozumiała pewnych postanowień ani
procesu zaciągnięcia kredytu we frankach szwajcarskich. Nie wytłumaczono jej
ryzyka kursowego. Nie miała świadomości, że będzie musiała dokonywać zakupu
CHF i spłacać kredyt w tej walucie. Poinformowano ją, że musi mieć
współkredytobiorcę. Zgodę na wspólne zaciągnięcie kredytu wyraziła siostra
powódki M. S. 13 maja 2008 r. powódki zawarły z poprzednikiem prawnym
pozwanego banku umoumowę kredytupotecznego na kwotę 379 00 zł, która była
indeksowana do CHF. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy
procentowej. Do spłaty kredytu dokonywanej w CHF miały zastosowanie kursy walut
ustalone w tabeli kursów stosowanych przez bank. Prawnym zabezpieczeniem
spłaty kredytu był hipoteka kaucyjna do kwoty 758 000 zł oraz cesja praw z polisy
ubezpieczenia nieruchomości od ognia i zdarzeń losowych. Kredyt uruchomiono
zgodnie z umową w kwocie 379 000 zł, Jego saldo ustalono na podstawie kursu
ustalonego przez bank.
II CSKP 2022/22
3
23 maja 2015 r. strony podpisały aneks do umowy kredytu, w którym ustaliły
zasady spłaty kredytu bezpośrednio w walucie waloryzacji. W okresie od lipca
2009 r. do kwietnia 2019 r. powódki zapłaciły na rzecz banku co najmniej
50 080,21 zł.
Oceniając kwestię abuzywności klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie
kredytu sąd uznał, że bank nie sprostał ciążącemu na nim obowiązkowi
informacyjnemu i wskutek tego powódki nie poznały zasad działania mechanizmu
indeksacji i nie były w stanie ocenić rzeczywistego ryzyka związanego z kredytem
indeksowanym do CHF. Ponadto Sąd przyjął, że tekst umowy nie mógł być uznany
za zrozumiały dla przeciętnego konsumenta. W efekcie ocenił, że mechanizm
indeksacyjny zamieszczony w zawartej przez strony umowie kredytu ukształtował
sytuację konsumentów (powódek) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami
i skonkludował, że mechanizm ten stanowi niedozwolone postanowienie umowne
w rozumieniu art. 3851 k.c., którego eliminacja z umowy powoduje, że nie może ona
dalej wiązać stron i musi być uznana za nieważną, co aktualizuje obowiązek obu
stron zwrotu wzajemnie spełnionych świadczeń. Wobec tego roszczenie powódek
o zwrot zapłaconych przez nie na rzecz banku kwot, tj. 50 080,21 zł i 9 947,92 CHF
jest uzasadnione, przy czym odsetki od tych kwot Sąd zasądził od 3 sierpnia 2019 r.,
tj. od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu bankowi odpisu pozwu, oddalając
powództwo w odniesieniu do pozostałych odsetek.
Apelację od wyroku z 4 listopada 2020 r. złożył pozwany bank. Wyrokiem
z 25 października 2021 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację. Sąd
Apelacyjny uznał w szczególności, że bezzasadny był podniesiony w postępowaniu
apelacyjnym przez pozwany bank zarzut zatrzymania, gdyż ocenił, że umowa
kredytowa nie ma charakteru wzajemnego, a ponadto uznał, że obrona pozwanego
banku przy pomocy takiego zarzutu nie ma uzasadnienia w sytuacji, w której bank
może podnieść zarzut potrącenia. Sąd przyjął również, że w chwili podniesienia przez
bank zarzutu zatrzymania jego wierzytelność nie była jeszcze wymagalna i ocenił, że
oświadczenie banku z 7 maja 2021 r. o skorzystaniu z zarzutu zatrzymania miało
charakter warunkowy, co jest niedopuszczalne. W pozostałym zakresie sąd
Apelacyjny przyjął, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne.
II CSKP 2022/22
4
Skargę kasacyjną od wyroku z 25 października 2021 r. wywiódł pozwany bank.
Zarzucił naruszenie art. 3851 § 1, art. 3851 §1 i 2 k.c. art. 69 ust. 3 ustawy - Prawo
bankowe, art. 3851 §2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 3851 §1 k.c.
w związku z art. 3 ust. 1 i art. 4 Dyrektywy 93/13, art. 405 k.c. w związku x
z art. 410 § 1 i 2 k.c. oraz art. 495 i 497 k.c.
Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
o uchylenie w części wyroku Sądu pierwszej instancji i orzeczenie przez Sąd
Najwyższy co do istoty przez oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W zakresie, w którym skarżący bank starał się podważyć w zarzutach
kasacyjnych stanowisko, że klauzule walutowe przyznające jednej ze stron umowy
kredytu uprawnienie do samodzielnego decydowania o kursach waluty indeksacji
mają charakter abuzywny, i że bez nich kwestionowana umowa kredytu nie może być
utrzymana, zarzuty te były oczywiście bezzasadne, gdyż w obecnym orzecznictwie
Sądu Najwyższego dominuje już stanowisko, że nie jest możliwe utrzymanie umowy
kredytowej takiej jak umowa zawarta w rozpatrywanej sprawie, w razie stwierdzenia
abuzywności jej postanowień kształtujących mechanizm indeksacji lub waloryzacji
świadczenia kursem waluty obcej (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia
2019 r., II CSK 282/18 nie publ. i z 13 maja 2022 r. III CSKP 293/22 nie publ. oraz
z 6 czerwca 2023 r. (II CSKP 950/22 nie publ.). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie
stanowisko to podziela. Gdy chodzi o kwestię abuzywności klauzul umownych
rozpatrywanych w niniejszej sprawie, to wszystkie odnośne zarzuty kasacyjne są
bezzasadne, albowiem Sądy obu instancji wyczerpująco, rzetelnie i w pełni
przekonująco wykazały, że przedmiotowe klauzule mają charakter niedozwolony,
a Sąd Najwyższy podziela tę ocenę. Kluczowe znaczenie dla oceny zasadności
skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie miał zarzut naruszenia art. 496 i 497 k.c.
Pozwany bank zarzucił, że Sąd drugiej instancji błędnie przyjął, że umowa kredytu
nie ma charakteru wzajemnego i wobec tego niezasadnie nie uwzględnił
podniesionego przez niego zarzutu zatrzymania. W uchwale z 28 lutego 2025 r.,
II CSKP 2022/22
5
III CZP 126/22 (nie publ.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że umowa o kredyt bankowy jest
umową wzajemną i w związku z tym, sąd rozpoznający konkretną sprawę między
konsumentem a przedsiębiorcą w świetle jej okoliczności przy uwzględnieniu prawa
unijnego i odnośnej judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma
kompetencję do oceny problematyki zarzutu zatrzymania. Przyjmując taki punkt
widzenia należało uznać zasadność kasacyjnego zarzutu naruszenia art. 496
i 497 k.c., skoro sąd drugiej instancji wyszedł z błędnego założenia, że umowa
o kredyt bankowy nie jest umową wzajemną i nie uwzględnił przy ocenie zarzutu
zatrzymania prawa unijnego i wynikających z niego wskazań dla oceny zarzutu
zatrzymania. Ponownie rozpoznając w tych granicach sprawę Sąd drugiej instancji
powinien, co oczywiste, wziąć pod uwagę ewentualne zmiany okoliczności
faktycznych między stronami i ich możliwy wpływ na ocenę zarzutu zatrzymania, co
pozostawało poza kognicją Sądu Najwyższego jako sądu kasacyjnego związanego
stanem faktycznym ustalonym przez sądy meriti.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku
z art. 391 §1 i z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Marta Romańska
[r.g.]
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
