II CSKP 118/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
17 lipca 2025 r.
SSN Marcin Krajewski (przewodniczący)
SSN Dariusz Pawłyszcze (sprawozdawca)
SSN Krzysztof Wesołowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 10 marca 2022 r., VI ACa 709/20,
w sprawie z powództwa A.M. i K.M.
przeciwko Bankowi w W.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Banku w W. na rzecz A.M. i K.M. po 2700 (dwa
tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
Dariusz Pawłyszcze
(R.N.)
Marcin Krajewski
Krzysztof Wesołowski
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 6 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził
od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 32 455,41 zł
II CSKP 118/24
2
z odsetkami od 12 lutego 2019 r. i 64 550,39 zł z odsetkami
od 7 października 2019 r. tytułem zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu dwóch
nieważnych umów kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego
(CHF).
Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem
zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób,
że zasądził 36 576,61 zł i 43 561,95 CHF, z uwzględnieniem zarzutu zatrzymania
do czasu zaoferowania zwrotu odpowiednio 350 000 zł i 60 000 zł (sześćdziesiąt
tysięcy złotych) albo zabezpieczenia zwrotu tych kwot, oddalił powództwo
co do żądania odsetek oraz oddalił obie apelacje w pozostałym zakresie.
W skardze kasacyjnej pozwany bank zarzucił naruszenie prawa materialnego,
tj.:
1. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG
przez niewyodrębnienie klauzul ryzyka walutowego i klauzul spreadowych
oraz uznanie, że wszystkie klauzule związane z indeksacją określają główne
świadczenia stron, podczas gdy tylko klauzule ryzyka walutowego określają
świadczenia główne, lecz jako sformułowane jednoznacznie nie podlegają kontroli
pod kątem abuzywności, a umowa po wyeliminowaniu klauzul spreadowych
pozostaje ważna;
2. art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie,
że klauzule ryzyka walutowego nie są sformułowane jednoznacznie, co doprowadziło
do ich kontroli pod kątem abuzywności i uznania za bezskuteczne;
3. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez uznanie
klauzul indeksacyjnych za niedozwolone z powodu sprzeczności z dobrymi
obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta;
4. art. 69 ust. 3 pr.bank., art. 65 i 358 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
przez niezastosowanie przepisów dyspozytywnych w miejsce uznanych
za niedozwolone klauzul spreadowych;
II CSKP 118/24
3
5. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie,
że wyeliminowanie klauzul indeksacyjnych prowadzi do upadku umowy, zamiast
uznania kredytu za złotowy z oprocentowaniem opartym na WIBOR.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. bank ma obowiązek ogłaszania
kursów walut obcych stosowanych w dokonywanych transakcjach. Istotne jest jednak
to, że nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną
ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem
za niedozwolone. Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku,
jako współokreślające wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne
świadczenie kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle
art. 3851 § 1 k.c., lecz tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało
sformułowane w sposób jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego
warunku jako odnoszącego się nie tylko tekstu postanowienia umowy
(jest jasne, co znaczy stosowanie kursu ogłoszonego przez bank), lecz także
mechanizmu jego działania. Aby odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby
zostać zawarte szczegółowe zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł
sprawdzić zgodność z umową sposobu kształtowania kursów ogłaszanych
przez bank.
Uznanie postanowień kursowych za niedozwolone oznacza, że sporne umowy
nie wiążą w świetle uchwały składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118). Uchwała
ta do rangi zasady prawnej podniosła tezy, że:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego
lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym
stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny
sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
II CSKP 118/24
4
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 ustawy o Sądzie
Najwyższym), uniemożliwiają uznanie umowy stron za ważną, gdyż wykluczają
trwanie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego,
co przesądza także o bezpodstawności zarzutu o możliwości stosowania kursu
średniego NBP (zarzut 4) lub uznania umowy za umowę kredytu złotowego
oprocentowanego w oparciu o wskaźnik WIBOR (zarzut 5).
Sąd drugiej instancji podważał w uzasadnieniu swojego wyroku dozwolony
charakter samej indeksacji i zarzuty skargi skierowane przeciwko tym tezom Sądu
są zasadne. Jednak ze względu na nieważność umowy w całości z powodu braku
związania klauzulami kursowymi zagadnienie samej indeksacji nie jest istotne.
Zaskarżony wyrok, badany w granicach podstaw kasacyjnych, odpowiada prawu
mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Dlatego skarga kasacyjna została
oddalona na podstawie art. 39814 k.p.c.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę w wysokości określonej w stosowanym
odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie. Suma zwrotu kosztów
została rozdzielona na powodów w częściach równych (zob. uchwałę
SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57).
Dariusz Pawłyszcze
Marcin Krajewski
Krzysztof Wesołowski
(G.G.)
[a.ł]
