II CSKP 1123/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
20 sierpnia 2025 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Piotr Telusiewicz
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 31 maja 2022 r., I ACa 942/21,
w sprawie z powództwa M.G. i I.G.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Bank S.A. w W. na rzecz M.G. i I.G. po 2700 (dwa
tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego wyroku Bank
S.A. w W.
Piotr Telusiewicz
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
(G.G.)
II CSKP 1123/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 20 października 2021 r., I C 1835/20, Sąd Okręgowy w Szczecinie
zasądził od pozwanego banku na rzecz każdego z powodowych kredytobiorców po
254 962,34 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 4 listopada 2020 r.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Szczecinie
oddalił apelację Banku.
Sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia Sądu Okręgowego
(art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c.) i ustalił, że 28 października 2008 r. kredytobiorcy zawarli
umowę kredytu na cele mieszkaniowe w wysokości 359 000 zł, denominowanego
(waloryzowanego) w CHF, na okres 168 miesięcy. Suma kredytu wyrażona w CHF
miała zostać przeliczona na złote według kursu kupna dewiz zgodnie z tabelą
obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub jego transzy.
Oprocentowanie kredytu było zmienne. Spłata rat kredytu miała być dokonywana
w złotych, po uprzednim przeliczeniu rat wyrażonych w CHF według kursu sprzedaży
dewiz dla CHF, zgodnie z tabelą obowiązującą w banku w dniu spłaty danej raty.
W okresie od 3 stycznia 2011 r. do 3 października 2017 r. kredytobiorcy
dokonali na rzecz banku wpłat w wysokości 509 924,68 zł. W 2018 r. orzeczono
rozwiązanie przez rozwód związku małżeńskiego kredytobiorców.
Sąd Apelacyjny podzielił też co do zasady ocenę prawną Sądu Okręgowego,
prowadzącą do przyjęcia - w oparciu o art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 58 § 1 k.c. –
nieważności umowy z uwagi na bezskuteczność abuzywnych klauzul
waloryzacyjnych zawartych w umowie oraz braku możliwości wypełnienia luk
w umowie powstałych po ich eliminacji. Sąd odwoławczy, powołując się na wyroki
Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 4 kwietnia 2019 r.,
III CSK 159/17, z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21 i z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21,
uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy
określające zasady przeliczenia wypłaconego kredytu na złote i spłacanych rat na
CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej. Przy tym
postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron, lecz nie zostały
II CSKP 1123/23
3
sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała mechanizmu
kształtowania kursu CHF przez bank.
Ze względu na brak kursu koniecznego do stosowania indeksacji, wszystkie
postanowienia umowy dotyczące indeksacji są nieważne. Umowa nie może nadal
obowiązywać bez kwestionowanych warunków, ponieważ ich usunięcie
spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Kredytobiorcy
przed orzeczeniem rozwodu uiścili na rzecz banku 509 924,68 zł, umowa stron jest
nieważna, więc bank jest zobowiązany do zwrotu wszystkich wpłat kredytobiorców
w wysokości po 254 962,34 zł dla każdego z nich.
Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną
i zarzucił naruszenie prawa materialnego:
1. art. 3851 § 2 w zw. z § 1 k.c. przez przyjęcie, że pojęcie „postanowienia
umowy zawieranej z konsumentem’’ oznacza całą jednostkę redakcyjną umowy,
a nie wyrażoną w tych jednostkach, dającą się wyodrębnić, normę prawną regulującą
zachowania stron stosunku prawnego;
2. art. 3851 § 2 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c.
w zw. z art. XLIX przepisów wprowadzających Kodeks cywilny oraz art. 41 pr.weksl.
przez niezastosowanie do kursu średniego NBP, co byłoby uzasadnione zarówno
intencją stron, charakterem umowy, a także treścią tych przepisów;
3. art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG
z dnia 5 kwietnia1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich przez przyjęcie, że związanie stron umową kredytu w pozostałym
zakresie, po wyeliminowaniu z jej treści postanowień niedozwolonych, nie jest
możliwe;
4. art. 3851 § 2 w zw. z § 1 k.c. przez przyjęcie, że klauzula kursowa,
określająca główne świadczenia stron, nie wiąże kredytobiorców jako że nie została
sformułowana w sposób jednoznaczny, ze względu na to, że kredytobiorcy w chwili
zawierania umowy kredytu nie mogli oszacować wysokości swojego świadczenia
w przyszłości.
II CSKP 1123/23
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne.
W umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej kurs przeliczenia spłaty
dokonanej w złotych na wyrażoną w walucie obcej wysokość raty kredytu
bezpośrednio wpływa na wysokość spłaty w złotych, czyli określa świadczenie
główne kredytobiorcy.
Postanowienia umowy określające świadczenia główne podlegają ocenie na
podstawie art. 3851 § 1 k.c. tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane
w sposób jednoznaczny. Teza Sądu drugiej instancji, że wymóg jednoznaczności
sformułowania nie ogranicza się do samego brzemienia postanowienia umowy, lecz
wymaga przedstawienia transparentnego mechanizmu kształtowania kursu CHF
przez bank, nie jest przedmiotem żadnego z zarzutów kasacyjnych. Skarżący uczynił
tę tezę przedmiotem kilku zagadnień prawnych przedstawionych na uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, lecz w uzasadnieniu podstaw
kasacyjnych wspomniał tylko, że mechanizm ustalania kursu jest skomplikowany
i wykonuje go wyspecjalizowana jednostka banku.
Kolejnym warunkiem zastosowania art. 3851 § 1 k.c. jest brak indywidualnego
uzgodnienia spornych postanowień umowy. Przyjęcie tej przesłanki przez Sąd
odwoławczy także nie jest przedmiotem podstaw kasacyjnych.
Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1
pkt 4 pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności
prawnych w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu
jednak to, iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną
ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za
niedozwolone. Sąd Apelacyjny bezpodstawnie jako argument za niedozwolonym
charakterem klauzuli kursowej powołał nienależyte pouczenie kredytobiorcy o skali
ryzyka kursowego, lecz był to argument powołany w drugiej kolejności. Sąd przede
wszystkim wywiódł abuzywność z możliwości jednostronnego kształtowania
wysokości zobowiązania kredytobiorcy przez bank.
II CSKP 1123/23
5
Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,
to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową
ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności
umowy kredytu w całości. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy
zaskarżonego wyroku o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do
nieważności umowy kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r.
wystarcza abuzywność klauzuli przeliczeniowej.
Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę
kasacyjną pozwanego banku.
Na podstawie art. 98 § 1 i 11 k.p.c. i 99 k.p.c. powodom przysługuje
od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną
w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio
§ 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych.
Piotr Telusiewicz
(G.G.)
[SOP]
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
