II CSKP 1096/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
6 marca 2026 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Piotr Telusiewicz
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 sierpnia 2022 r., I ACa 661/21,
w sprawie z powództwa A.P. i I.P.
przeciwko Bank w W.
o ustalenie i zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Bank w W. łącznie na rzecz A.P. i I.P. 5400 (pięć
tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego wyroku Bank w
W. do dnia zapłaty.
Piotr Telusiewicz
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
(G.G.)
II CSKP 1096/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 14 kwietnia 2021 r., I C 346/20, Sąd Okręgowy w Katowicach
ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego, indeksowanego do franka
szwajcarskiego (CHF), zmienionej aneksem z 30 maja 2008 r., zawartej między
powodowymi kredytobiorcami i poprzednikiem prawnym pozwanego banku oraz
zasądził od banku solidarnie na rzecz kredytobiorców 425 226 zł z odsetkami od 29
kwietnia 2020 r., a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach na
skutek apelacji obu stron zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził
od banku na rzecz kredytobiorców 485 102,35 zł z odsetkami od 29 kwietnia 2020 r.,
oddalił w pozostałej części powództwo odnośnie odsetek i w pozostałym zakresie
oddalił apelację banku.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 17 listopada 2006 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu hipotecznego
w wysokości 36 361,45 franków szwajcarskich (CHF) na okres do 16 listopada
2036 r. Aneksem nr […] z 30 maja 2008 r. zwiększono sumę kredytu do 294 976,02
CHF. Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu z odsetkami w złotych,
w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Każda rata, z wyjątkiem raty
wyrównującej, zawierała odsetki naliczone za okres miesiąca od salda kredytu
pozostającego do spłaty oraz część kapitału. W umowie wskazano, że zmiana kursu
waluty wpływa na wysokość salda kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej.
Zgodnie z zapisami regulaminu kredyty w walutach wymienialnych były
wypłacane w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty obowiązującego
w banku w chwili wypłaty. Raty, wyrażone w CHF, podlegały spłacie w złotych
i przeliczeniu na CHF kursem sprzedaży obowiązującym w banku w chwili spłaty.
Odsetki, prowizje oraz inne opłaty wymienione w regulaminie były naliczane
w walucie kredytu i podlegały spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży
waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. W przypadku kredytu w walucie
wymienialnej w celu ustalenia całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu
stosowano kurs sprzedaży waluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalania
II CSKP 1096/23
3
kosztu. Umowa i regulamin nie określały sposobu w jaki bank ustalał kursy
przeliczeniowe franka szwajcarskiego. Powodowie łącznie spłacili 485 102,35 zł
w okresie od 5 grudnia 2006 r. do 5 listopada 2019 r.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy, dotyczące waloryzacji
świadczeń, nie zostały indywidualnie uzgodnione, co wynika z samego sposobu
zawarcia spornej umowy - opartej o treść stosowanego przez bank wzorca umowy
oraz regulaminu, a także warunki ubiegania się o kredyt, w tym odnoszące się do
wniosku o jego udzielenie. Wybór przez kredytobiorcę jednego z kilku produktów
oferowanych przez bank, nie oznacza, że treść umowy była indywidualnie
negocjowana. Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu
i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty
obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,
lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie
zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank.
Pominięcie niedozwolonych klauzul przeliczeniowych oznacza wyłączenie
mechanizmu denominacji, gdyż czyni niemożliwym określenie podlegającej wypłacie
w złotych kwoty kredytu oznaczonego we frankach. Bez zastosowania
przewidzianego w umowie narzędzia waloryzacji i kursu sprzedaży franka nie da się
też określić wysokości zobowiązań kredytobiorców płatnych w złotych, jako
równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda ich zobowiązań wobec banku.
Skoro bez niedozwolonych postanowień dotyczących denominacji kredytu umowa
nie może dalej funkcjonować ze względu na brak istotnych elementów, jest nieważna
na podstawie art. 58 § 1 k.c. Konsekwencją uznania umowy będącej źródłem
zobowiązania za nieważną jest zastosowanie art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c.
i przyjęcie, że świadczenia spełnione w ramach wykonania tej umowy są
świadczeniami nienależnymi, które podlegają zwrotowi przy zastosowaniu przepisów
o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną
w części zmieniającej wyrok Sądu Okręgowego, z wyjątkiem części oddalającej
II CSKP 1096/23
4
roszczenie o odsetki, oraz w części oddalającej apelację banku, zarzucając
naruszenie prawa materialnego:
1) art. 189 k.p.c. w zw. z art. 4, 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b pr.bank. przez
przyjęcie, że kredytobiorcy mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności
umowy;
2) art. 3851 § 1 zd. 1 w zw. z art. 65 § 2 k.c. i art. 69 ust. 1 pr.bank. przez
przyjęcie, że bank miał możliwość ustalania kursu CHF w sposób jednostronny
i dowolny;
3) art. 3851 § 1 zd. 2 w zw. z art. 65 § 2 k.c. i art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank. przez
przyjęcie, że postanowienia umowne dotyczące zastosowania kursu CHF do
przeliczenia sumy wypłaty kredytu i późniejszej jego spłaty dotyczą głównych
świadczeń stron;
4) art. 65 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 zdanie 2 k.c. przez przyjęcie, że
postanowienia umowy nie wskazują prostym i zrozumiałym językiem, w jaki sposób
jest ustalany kurs CHF i że bank miał możliwość swobodnego ustalania kursu;
5) art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe
oraz niektórych innych ustaw przez przyjęcie, że przepis ten nie nakazywał
stosowania do umowy stron art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b pr.bank., które to przepisy,
dopuszczając spłatę kredytów w walucie obcej, wyłączyły możliwość badania
abuzywności postanowień umowy regulujących mechanizm przeliczeniowy;
6) art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c. przez przyjęcie, że bank dopuścił się rażącego
naruszenia interesu klienta i naruszył dobre obyczaje;
7) art. 358 § 2 w zw. z art. 3 k.c., art. 41 pr.weksl., art. 2 ust. 3 Prawa
dewizowego i art. 58 § 1 k.c. przez uznanie, że postanowienia dotyczące klauzul
przeliczeniowych mają charakter niedozwolony i nie wiążą stron;
8) art. 3851 § 2 k.c. przez stwierdzenie nieważności umowy z uwagi na
wyeliminowanie abuzywnych postanowień dotyczących zasad wypłaty i spłaty
kredytu;
II CSKP 1096/23
5
9) art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 2 k.c. w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
przez uznanie niektórych postanowień umowy za niewiążące kredytobiorców
i uznanie spornej umowy za nieważną;
10) art. 481 § 1 k.c. przez przyjęcie, że kredytobiorcom należą się odsetki za
opóźnienie za okres sprzed wydania zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej kurs przeliczenia spłaty
dokonanej w złotych na wyrażoną w walucie obcej wysokość raty kredytu
bezpośrednio wpływa na wysokość spłaty w złotych, czyli określa świadczenie
główne kredytobiorcy. Postanowienia umowy określające świadczenia główne
podlegają ocenie na podstawie art. 3851 § 1 k.c. tylko pod warunkiem, że nie zostały
sformułowane w sposób jednoznaczny. Utrwalona jest wykładnia, że wymaganie
jednoznaczności obejmuje także rezultat danego postanowienia. Konsument
powinien znać mechanizm kształtowania kursów przez bank, a umowa stron takiego
mechanizmu nie wskazywała.
Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4
pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych
w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,
iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,
a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.
Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,
to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
II CSKP 1096/23
6
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w
umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową
ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności
umowy kredytu w całości. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy
zaskarżonego wyroku o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do
nieważności umowy kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r.
wystarcza abuzywność klauzuli przeliczeniowej.
Nie ma podstaw do pozbawienia kredytobiorców odsetek za okres sprzed
wydania prawomocnego wyroku co do ważności umowy. Możliwość przywrócenia
mocy prawnej niedozwolonemu postanowieniu umowy oświadczeniem konsumenta,
ze skutkiem ex tunc, nie pozbawia wymagalności roszczenia konsumenta o zwrot
nienależenie spełnionych świadczeń. Jeżeli konsument żąda od przedsiębiorcy
świadczenia z powołaniem się na niedozwolony charakter niektórych postanowień
umowy, to dostatecznie wyraża swoje stanowisko, a jego roszczenie staje się
wymagalne zgodnie z art. 455 k.c., tj. na skutek wezwania do zwrotu spłat. Artykuł
3851 § 1 k.c. nie ustanawia wyjątków od zasady z art. 455 k.c., ponieważ reguluje
inne zagadnienie: przesłanki uznania postanowienia umowy za niedozwolone
i skutek prawny takiego uznania w postaci niezwiązania konsumenta tym
postanowieniem. Art. 3851 § 1 k.c. nie odnosi się do terminu spełnienia świadczeń
powstających na skutek nieważności postanowienia umowy lub całej umowy.
Zaskarżony wyrok nie jest wyrokiem konstytutywnym, więc jego wydanie nie było
konieczne do wymagalności roszczenia kredytobiorców o zwrot spłat.
Dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych
przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu
nieistnienia stosunku kredytu z powodu nieważności umowy kreującej ten stosunek,
niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.
oddalił skargę kasacyjną.
II CSKP 1096/23
7
Na podstawie art. 98 § 1 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Zgodnie z żądaniem
powodów koszty zostały zasądzone łącznie. Skoro współuczestnik sporu może
przenieść swoją część wierzytelności o koszty na innego współuczestnika, to może
ją także uczynić ją wspólną wierzytelnością, co powodowie uczynili żądając
przyznania im kosztów łącznie.
Piotr Telusiewicz
(G.G.)
[SOP]
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
