II CSKP 1069/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
20 sierpnia 2025 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Piotr Telusiewicz
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 1 czerwca 2022 r., I AGa 139/21,
w sprawie z powództwa J.D.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
Piotr Telusiewicz
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
(G.G.
UZASADNIENIE
II CSKP 1069/23
2
Wyrokiem z 11 czerwca 2021 r., VI GC 137/20, Sąd Okręgowy w Rzeszowie
zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowego dającego zlecenie transakcji
płatniczej 122 000 z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 13 kwietnia 2017 r.
tytułem zwrotu sumy nienależycie wykonanej transakcji.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
oddalił apelację banku.
Sąd drugiej instancji ustalił, że powodowy płatnik 21 marca 2017 r. zlecił
przelew 122 000 zł ze swojego rachunku bankowego na rachunek swojego
kontrahenta prowadzony przez poprzednika prawnego pozwanego banku, przy czym
w elektronicznym formularzu przelewu wskazał prawidłową nazwę i nieprawidłowy
numer rachunku odbiorcy. Wskazany rachunek należał innego kontrahenta płatnika
i był zajęty przez komornika. Płatnik i omyłkowy odbiorca zgłosili obu bankom
(płatnika i odbiorcy), dodatkowo odbiorca zwrócił się do komornika o zwrócenie
płatnikowi sumy przelanej bez podstawy prawnej. Bank odbiorcy zwrócił się
o instrukcje do komornika, który polecił przelanie zajętej sumy na swój rachunek, co
bank wykonał.
Sąd odwoławczy wskazał, że przedmiot sporu reguluje ustawa
z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (u.u.p.) oraz dyrektywa UE
2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku
wewnętrznego stanowiące, że dostawca zarówno płatnika jak i odbiorcy nie ponosi
odpowiedzialności za zlecenie płatnicze wykonane zgodnie z unikatowym
identyfikatorem odbiorcy podanym przez płatnika, chociaż identyfikator ten okazał
się nieprawidłowy. Sądy obu instancji uznały jednak, że rozstrzygając sprawę nie
można pominąć, czy przelana suma rzeczywiście należy się odbiorcy. Sąd
Apelacyjny uznał istnienie domniemania, że w przypadku wykonania zlecenia
płatniczego zgodnie z identyfikatorem odbiorcy podanym przez płatnika zlecenie
płatnicze uznaje się za wykonane na rzecz właściwego odbiorcy. Domniemanie to
jednak może zostać obalone w razie wykazania oczywistego błędu płatnika
i wskazania niewłaściwego identyfikatora odbiorcy, a taka sytuacja zaistniała
w sprawie. Rzeczą starannie działającego banku odbiorcy jest podjęcie czynności,
które pozwoliłyby na uniknięcie skutków błędu dającego zlecenie płatnicze.
II CSKP 1069/23
3
Niesprawdzenie zgodności numeru rachunku odbiorcy z nazwą odbiorcy uzasadnia
odpowiedzialność banku odbiorcy na podstawie art. 415 k.c.
Pozwany bank zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Sądu drugiej instancji
w całości i zarzucił naruszenie prawa materialnego:
1) art. 143 ust. 1 u.u.p. przez przyjęcie, że wykonanie zlecenia płatniczego
zgodnie z unikatowym identyfikatorem stwarza tylko podważalne domniemanie,
że zlecenie zostało wykonane na rzecz właściwego odbiorcy, podczas gdy przepis
precyzyjnie nakazuje uznanie zlecenia za wykonane na rzecz właściwego odbiorcy;
2) art. 143 ust. 2 u.u.p. w zw. z art. 88 ust. 2 dyrektywy 2015/2366
w zw. z art. 5 k.c. przez przyjęcie, że obowiązkiem dostawcy usług płatniczych jest
zwrot użytkownikowi kwoty transakcji wykonanej zgodnie z podanym przez tego
użytkownika unikatowym identyfikatorem;
3) art. 415 k.c. przez przyjęcie, że zostały wykazane przesłanki
odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego;
4) art. 361 § 1 k.c. przez przyjęcie, że zachodzi adekwatny związek
przyczynowy pomiędzy zdarzeniem wywołującym szkodę a szkodą;
5) art. 6 w zw. z art. 415 k.c. przez obarczenie pozwanego konsekwencjami
niewykazania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej przez powoda.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na podstawie art. 143 ust. 1 u.u.p. bank prowadzący rachunek bankowy
zlecającego przelew (płatnika) jest zobowiązany do przekazania środków
pieniężnych ze zlecenia płatniczego na rachunek wskazany w zleceniu „bez względu
na dostarczone przez użytkownika inne informacje dodatkowe”. Tymi innymi
informacjami są m.in. nazwa lub nazwisko odbiorcy. Zatem bank nie ma obowiązku
sprawdzenia zgodności danych posiadacza rachunku z danymi odbiorcy
wskazanymi w zleceniu płatniczym. Z chwilą przekazania środków pieniężnych na
wskazany rachunek („uznania rachunku”) posiadacz tego rachunku (odbiorca) ma
prawo dysponowania tymi środkami, a bank nie ma prawa odmówić mu wypłaty
(art. 727 k.c.). W przypadku rachunku zajętego w egzekucji środkami dysponuje
II CSKP 1069/23
4
komornik i poprzednik prawny pozwanego banku nie miał prawa do odmowy
wykonania jego dyspozycji przekazania mu środków z rachunku, co było
równoznaczne z wypłatą przez posiadacza rachunku.
Artykuł 143 ust. 1 u.u.p. nie ustanawia podważalnego domniemania, że
zlecenie wykonane zgodnie z podanym numerem rachunku odbiorcy jest wykonane
należycie. Przepis ten stwierdza, że taki przelew jest przelewem na rzecz właściwego
odbiorcy. Zgodnie z art. 143 ust. 2 u.u.p. banki nie odpowiadają za skutki wskazania
w zleceniu płatniczym nieprawidłowego numeru rachunku bankowego odbiorcy, a ich
obowiązki ograniczają się do udzielenia płatnikowi pomocy w odzyskaniu sumy
wpłaconej na nieprawidłowy rachunek, co jednak możliwe jest tylko dopóki środki te
znajdują się na rachunku nieprawidłowego odbiorcy. Jeżeli jednak posiadacz
rachunku wypłacił już z niego środki przekazane mu przez pomyłkę i odmawia ich
zwrotu, bank może jedynie przekazać płatnikowi wszelkie posiadane dane
o odbiorcy, w celu umożliwienia płatnikowi dochodzenia zwrotu (art. 143b u.u.p.),
a w przypadku rachunku zajętego w egzekucji umożliwiające skorzystanie
ze środków przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym.
Przed wejściem w życie ustawy o usługach płatniczych 24 października
2011 r. dominowała linia orzecznicza przyjmująca odpowiedzialność banku na
zasadzie winy za wykonanie zlecenia płatniczego na rachunek nieprawidłowego
odbiorcy, tj. uznająca niesprawdzanie zgodności numeru rachunku z danymi
odbiorcy za nienależyte wykonanie polecenia w rozumieniu art. 64 pr.bank. Jednak
na podstawie art. 157 u.u.p. do Prawa bankowego został dodany art. 64 ust. 2
wyłączający stosowanie art. 64 pr.bank. do usług płatniczych uregulowanych
w ustawie o usługach płatniczych.
Artykuł 143 u.u.p. stanowił implementację art. 74 Dyrektywy 2007/64/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie usług
płatniczych w ramach rynku wewnętrznego. Obecnie są prowadzone prace nad
wprowadzeniem obowiązku sprawdzania przez banki zgodności danych odbiorcy ze
zleceniem płatniczym (zob. Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-
Społecznego o odpowiednich projektach, ogłoszona w Dz.U.UE C z 2024 r.,
poz. 1594), lecz w chwili wykonania zlecenia i obecnie banki są zwolnione
II CSKP 1069/23
5
z odpowiedzialności za transakcje wykonane zgodnie z numerem rachunku
wskazanym przez płatnika. Ustawodawca unijny i polski przedłożyli szybkość obrotu
(bank ma obowiązek wykonać zlecenie najpóźniej w następnym dniu roboczym) nad
ryzyko pomyłki płatnika. Przy tym istnieje znikome ryzyko pomylenia się płatnika
w jednej lub kilku cyfrach numeru rachunku odbiorcy, ponieważ numer ten zawiera
cyfry kontrolne, co niemal wyklucza przypadkowe utworzenie numeru rzeczywiście
istniejącego rachunku bankowego innego odbiorcy.
Zaskarżony wyrok narusza art. 143 ust. 1 i 2 u.u.p. przez przypisanie bankowi
odpowiedzialności z art. 415 k.c. Ze względu na brak bezprawności działań banku
zbędna jest ocena zarzutu nieprawidłowego rozkładu ciężaru dowodu, co mogłoby
być istotne tylko przy przyjęciu, że art. 143 ust. 1 u.u.p. ustanawia jedynie
domniemanie należytego wykonania zlecenia płatniczego.
Zaskarżony wyrok został uchylony na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.,
a skarżący nie wnosił o orzeczenie co do istoty sprawy.
Piotr Telusiewicz
(G.G.)
[SOP]
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
