II CSKP 1055/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
20 sierpnia 2025 r.
SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jacek Grela
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Rejonowego Zarządu Infrastruktury w B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu
z 18 września 2023 r., I Ca 401/23,
w sprawie z powództwa J.K.
przeciwko Skarbowi Państwa - Rejonowemu Zarządowi Infrastruktury w B.
o odszkodowanie,
oddala skargę kasacyjną.
Jacek Grela
Tomasz Szanciło
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
[P.L.]
UZASADNIENIE
II CSKP 1055/24
2
Wyrokiem z 15 czerwca 2023 r. Sąd Rejonowy w Łasku zasądził
od pozwanego Skarbu Państwa – Rejonowego Zarządu Infrastruktury w B. na rzecz
powoda J.K. kwotę 58 100 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz
kosztami procesu.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że J.K. jest właścicielem działki gruntu nr 493
w Ł., która jest położona w strefie B obszaru ograniczonego użytkowania (dalej:
„OOU”) dla lotniska […], utworzonego na podstawie uchwały […] Sejmiku
Województwa […] z 25 października 2016 r. Spadek wartości tej nieruchomości, w
związku z utworzeniem OOU, wynosi 58 100 zł. Sąd ten uznał, że zostały spełnione
przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego uregulowanej w art. 129
ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (aktualnie: tekst
jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 647 ze zm.; dalej: „p.o.ś.”).
Wyrokiem z 18 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu oddalił apelację
pozwanego od powyższego wyroku Sądu Rejonowego i rozstrzygnął o kosztach
postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy poparł ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy
i rozważania prawne zaprezentowane przez ten Sąd. Podkreślił, że odnośnie do
problematyki objętej apelacją w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykształciły się
dwa przeciwstawne poglądy. Niemniej Sąd Okręgowy stanął na stanowisku,
że roszczenia oparte na art. 129 ust. 2 p.o.ś. mają charakter odszkodowawczy
i powstają jako ustawowa konsekwencja ustanowienia OOU. Takim ograniczeniem
jest samo ustanowienie takiego obszaru, gdyż skutkuje to obniżeniem wartości
nieruchomości, co jest następstwem ograniczeń przewidzianych w akcie o jego
utworzeniu.
Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł pozwany,
zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 129 ust. 2 p.o.ś., przez błędną
wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że odpowiedzialność
odszkodowawcza przewidziana w tym przepisie obejmuje spadek wartości
nieruchomości powstały w związku z samym faktem utworzenia OOU, podczas gdy
prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż odszkodowanie jest
II CSKP 1055/24
3
należne jedynie z tytułu poniesienia szkody wynikłej z ograniczeń wynikających
z art. 135 ust. 3a p.o.ś., przewidzianych w uchwale wprowadzającej OOU.
Powołując się na powyższe zarzuty, pozwany wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu
do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Problematyka przedstawiona przez skarżącego skupiała się wokół jednej
kwestii, a mianowicie wykładni art. 129 ust. 2 p.o.ś. w kontekście zakresu
odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w tym przepisie. Ta kwestia,
a mianowicie, czy odszkodowanie w związku z utratą wartości nieruchomości może
być konsekwencją wyłącznie wprowadzenia OOU, czy też w związku
z wprowadzeniem tego obszaru muszą zaistnieć konkretne ograniczenia w stosunku
do już istniejących, była sporna w orzecznictwie W związku z tym została wydana
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 listopada 2024 r. (III CZP
27/24, OSNC 2025, nr 5, poz. 9), zgodnie z którą właścicielowi nieruchomości, której
wartość zmniejszyła się na skutek wprowadzenia OOU, przysługuje odszkodowanie
na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., chociażby zmniejszenie to nie miało związku
z ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a tej ustawy.
Sąd Najwyższy zważył, że art. 129 ust. 2 p.o.ś. znajduje się wśród przepisów
ogólnych i stanowi, że w związku z ograniczeniem sposobu korzystania
z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę,
która obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości. Artykuł 135 ust.
3a p.o.ś. zamieszczony jest natomiast w Rozdziale 3 („Obszary ograniczonego
użytkowania") i stanowi, że właściwe organy, tworząc OOU, określają granice
obszaru, ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu, wymagania techniczne
dotyczące budynków oraz sposób korzystania z terenów wynikające z postępowania
w sprawie oceny oddziaływania na środowisko lub analizy porealizacyjnej albo
przeglądu ekologicznego. Treść i systematyka powołanych przepisów prowadzą do
wniosku, że przez ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, o którym
mowa w art. 129 ust. 2 p.o.ś., należy rozumieć zastosowanie jakiegokolwiek
instrumentu przewidzianego w Dziale IX Tytułu II „Ograniczanie sposobu korzystania
II CSKP 1055/24
4
z nieruchomości w związku z ochroną środowiska”, a ustanowienie OOU stanowi
przewidziane przez ustawodawcę ograniczenie.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że z art. 129 ust. 2 p.o.ś. wyraźnie wynika,
iż zdarzeniem uzasadniającym powstanie roszczenia odszkodowawczego jest
ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Nie jest wskazane, czy chodzi
o konkretny przejaw takiego ograniczenia (nałożenie na właściciela nieruchomości
konkretnych nakazów lub zakazów), czy też o wszelką postać ograniczenia, choćby
potencjalnego. Umieszczenie powyższej normy wśród przepisów ogólnych
przemawia na rzecz tej drugiej opcji (wskazują też na to argumenty funkcjonalne,
o których będzie jeszcze mowa). Oznaczałoby to, że jeśli tylko nastąpi ingerencja
w uprawnienia właściciela nieruchomości, skutkująca powstaniem po jego stronie
szkody, to na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. będzie on mógł dochodzić
odszkodowania. Objęcie nieruchomości OOU stanowi samo przez się ograniczenie
praw właściciela. Wynika to już choćby z nazwy tej strefy, ale także z uniemożliwienia
właścicielowi zwalczania immisji (np. hałasu) w sposób do tego właściwy
– umieszczenie nieruchomości w tej strefie w pewnym zakresie „legalizuje” immisje.
Wnioski płynące z wykładni językowej wskazują zatem, że samo objęcie
nieruchomości OOU uzasadnia dochodzenie odszkodowania, jeśli właściciel
nieruchomości wykaże wysokość szkody z tego wynikającej.
W ocenie Sądu Najwyższego w ramach wykładni systemowej celowe jest
zestawienie ustępów 1 i 2 art. 129 p.o.ś. Zgodnie z art. 129 ust. 1 p.o.ś. prawo
żądania wykupu całości lub części nieruchomości przysługuje właścicielowi, jeżeli
w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości korzystanie z niej
lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym
przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone. Artykuł 129 ust.
2 p.o.ś. jako przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej przewiduje natomiast
jedynie ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, bez konieczności
spełnienia dalszych przesłanek w postaci niemożliwości lub ograniczenia
dotychczasowego sposobu korzystania z nieruchomości. Zestawienie tych
przepisów prowadzi do wniosku, że przesłanki korzystania z odpowiednich
uprawnień nie są identyczne, gdyż ustawodawca sformułował je w odmienny sposób.
II CSKP 1055/24
5
Przyjęcie takiego samego rozumienia przepisów o różnej treści byłoby sprzeczne
z wyraźną wolą ustawodawcy.
Sąd Najwyższy spostrzegł, że zapewnienie sprawnego transportu lotniczego,
do czego niezbędne jest funkcjonowanie lotnisk, stanowi istotny cel publiczny. Zatem
tworzenie wokół lotniska OOU realizuje ważny cel publiczny, co pozwala
w konsekwencji stwierdzić, że włączenie do takiego obszaru konkretnej
nieruchomości zostaje dokonane dla realizacji takiego celu. Dla spełnienia standardu
konstytucyjnego w odniesieniu do tworzenia OOU niezbędne jest jeszcze
zapewnienie właścicielom nieruchomości obejmowanych takim obszarem słusznego
odszkodowania. Przemawia to zdecydowanie za szerszym ujmowaniem
odpowiedzialności odszkodowawczej, pozwalającym na zasądzanie odszkodowania
zawsze, gdy tylko objęcie konkretnej nieruchomości OOU powoduje doznanie przez
jej właściciela szkody, choćby w postaci obniżenia wartości nieruchomości.
Odmienna, zawężająca wykładnia art. 129 ust. 2 p.o.ś., ograniczająca prawo
do odszkodowania tylko do przypadków, gdy włączenie konkretnej nieruchomości do
OOU łączyłoby się z nałożeniem na właściciela takiej nieruchomości określonych
nakazów i zakazów, nie byłaby zgodna z Konstytucją RP. Oceny tej nie zmienia,
że w tym przypadku chodzi o odpowiedzialność za szkodę legalną, która ma
charakter wyjątkowy. Szczególna odpowiedzialność za szkodę legalną, uregulowana
w art. 4172 k.c., dotyczy odpowiedzialności sprawczej. Tymczasem
odpowiedzialność na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. jest ponoszona za szkodę
wynikającą z aktu normatywnego tworzącego OOU. Jest to zatem przypadek
szczególnej postaci „wywłaszczenia” właściciela nieruchomości z części jego praw,
przejawiający się w ograniczeniu praw właściciela nieruchomości i pozbawieniu
go wartości odpowiadającej spadkowi wartości jego nieruchomości w związku
z objęciem jej OOU. W konsekwencji powinny do niego znaleźć zastosowanie zasady
dotyczące wywłaszczenia, w tym w szczególności uprawnienie do słusznego
odszkodowania.
Należy zgodzić się z wnioskami płynącymi z rozważań zaprezentowanych
w powołanej uchwale. Z pewnością, nawet jeżeli wraz z objęciem nieruchomości
OOU nie nałożono na właściciela konkretnych nakazów czy zakazów, które
II CSKP 1055/24
6
ograniczałaby w jakimś stopniu jego prawo własności, to nie oznacza to, że właściciel
nie doznał szkody w związku z tym zdarzeniem. Już samo zatem zdarzenie w postaci
objęcia nieruchomości OOU stanowi źródło szkody, bowiem z art. 129 ust. 2 p.o.ś.
wynika, że szkodą jest już samo obniżenie wartości nieruchomości. Objęcie
nieruchomości OOU nie pozostaje bez znaczenia dla jej ewentualnych nabywców,
a w rezultacie nie jest też bez znaczenia dla jej wartości.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale, wysokość szkody w postaci
obniżenia wartości nieruchomości jest równa różnicy między hipotetyczną wartością,
jaką nieruchomość na danym terenie miałaby w razie nieobjęcia tego terenu OOU,
a rzeczywistą wartością nieruchomości położonej w strefie. Ta wartość nie była
kwestionowana w niniejszej sprawie.
W konsekwencji skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw,
w związku z czym podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 39814
k.p.c.
Jacek Grela
[P.L.]
[r.g.]
Tomasz Szanciło
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
