II CSK 381/06

Sygn. akt II CSK 381/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Jan Górowski w sprawie z powództwa Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w Warszawie Biura Terenowego w P. przeciwko K. M. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 31 stycznia 2007 r., skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 14 marca 2006 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu w postępowaniu kasacyjnym. 2 Uzasadnienie Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, byłego prezesa zarządu „A.” spółki z o.o., od wyroku zasądzającego kwotę 350 403 zł z odsetkami ustawowymi oraz kosztami procesu, dochodzoną na podstawie art. 298 § 1 kodeksu handlowego przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, który po ogłoszeniu upadłości spółki wypłacił pracownikom zaległe świadczenia i w przeważającym zakresie nie odzyskał ich, a postępowanie egzekucyjne kontynuowane po umorzeniu postępowania upadłościowego okazało się bezskuteczne. Sąd Okręgowy wyrokiem z 29 kwietnia 2005 r. uwzględnił powództwo Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i zasądził od pozwanego K. M. żądaną kwotę, opierając rozstrzygnięcie na następujących okolicznościach: Pozwany został powołany na stanowisko prezesa zarządu wymienionej Spółki 15 lipca 1996 r. W czerwcu 1997 r. złożył sprawozdanie finansowe, z którego wynikały straty w wysokości 133 366 zł. Spółka od wiosny 1997 r. nieregularnie płaciła pracownikom wynagrodzenia, a od października 1997 r. zaprzestała wypłat. Pozwany wraz z wykazem zysków i strat złożył rezygnację z pełnienia funkcji prezesa zarządu. Została ona przyjęta 30 czerwca 1997 r. przez zgromadzenie wspólników. Mimo odwołania, pozwany faktycznie reprezentował Spółkę w procesie o zapłatę wynagrodzenia za ostatnie miesiące 1997 r. i nie został wykreślony z rejestru handlowego. Według twierdzeń pracowników, którzy w lutym 1998 r. złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości, Spółka zaprzestała w listopadzie 1997 r. produkcji będącej podstawową działalnością przedsiębiorstwa. Postanowieniem sądu z 24 kwietnia 1998 r. została ogłoszona upadłość spółki. Postępowanie to umorzono 30 stycznia 2001 r., ze względu na brak majątku niezbędnego do pokrycia kosztów postępowania. 3 Skarga kasacyjna pozwanego K. M. zarzuca naruszenie art. 197 § 1 k.h. i art. 196 § 1 k.h. polegające na uznaniu, że odwołany członek zarządu mógł złożyć wniosek o upadłość spółki. Według skarżącego, w ten sposób doszło do naruszenia art. 298 k.h. w związku z art. 620 k.s.h. przez ich niewłaściwe zastosowanie. Pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych czerpał legitymacje bierną z unormowania zawartego w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, (tekst jednolity: Dz.U.02.9.85), stanowiącego, że wypłata świadczeń pracowniczych ze środków Funduszu powoduje z mocy prawa przejście na Fundusz roszczenia wobec pracodawcy lub masy upadłości o zwrot wypłaconych świadczeń. Roszczenie wierzyciela niezaspokojonego w postępowaniu egzekucyjnym, wobec członków zarządu, dochodzona na podstawie art. 298 § 1 kodeksu handlowego (stosowanego w sprawie ze względu na przepis art. 620 § 1 kodeksu spółek handlowych) wymaga istnienia określonego zobowiązania spółki z o.o. w czasie, kiedy pozwany był członkiem zarządu spółki oraz bezskuteczności egzekucji z majątku spółki tego zobowiązania, w czasie pozostawania jeszcze przez pozwanego członkiem zarządu, a nawet po jego odwołaniu z zarządu. Podkreślić jednak trzeba, że jeśli skład zarządu spółki zmieniał się, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, to odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 298 k.h. (a także obecnie na podstawie art. 299 k.s.h.) ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania spółki, którego egzekucja przeciwko tej spółce okazała się później bezskuteczna (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2005 r. V CK 734/04, LEX nr 180849). W rozstrzyganej sprawie Sądy obydwu instancji przywiązały znaczenie do okoliczności utrzymywania się wpisu pozwanego (jako członka zarządu) w rejestrze handlowym, tymczasem okoliczność ta nie powinna wpływać na jego odpowiedzialność. Niekwestionowana kompetencja Zgromadzenia Wspólników Spółki do odwołania prezesa zarządu powołanego na czas nieoznaczony, w świetle 4 art. 197 § 1 kodeksu handlowego prowadzi do wniosku, że pozwany przestał pełnić te funkcję z dniem 30 czerwca 1997 r. Niezgłoszenie w rejestrze handlowym zmiany dotyczącej reprezentacji spółki miało znaczenie dla ochrony osób trzecich działających w zaufaniu do wpisu, wobec których spółka nie mogła zasłaniać się zarzutem jego nieprawdziwości (art. 24 § 2 kodeksu handlowego), natomiast nie zmienia treści wyjątkowego unormowania zwartego w art. 298 § 1 k.h., według którego członkostwo w zarządzie spółki, jako przesłankę odpowiedzialności ocenia się na podstawie rzeczywistego stanu prawnego, a nie na podstawie domniemania zgodności wpisu ze stanem rzeczywistym chroniącego osoby trzecie, ponieważ zostało ono obalone - stosownie do dokonanych ustaleń. Jeżeli pozwany po odwołaniu występował nadal w imieniu spółki w charakterze jej organu, to skutki dokonanych czynności i jego odpowiedzialność regulowały inne przepisy, w szczególności art. 18 k.h. oraz art. 39 § 1 k.c. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku zdaje się wynikać, że Sąd Apelacyjny wskazuje październik 1997 r. (wstrzymanie wypłat pracownikom), jako właściwy okres zgłoszenia wniosku o upadłość. Według powoda nieprzekraczalnym terminem był nawet 15 listopada 1997 r. Przyjmując okres wskazany przez Sąd odwoławczy, nie sposób znowu pominąć konsekwencji wymienionej już uchwały Zgromadzenia Wspólników z 30 czerwca 1997 r. wyłączającej reprezentację Spółki przez pozwanego, zarówno w zakresie zmian składu zarządu jak i wniosku o upadłość (art. 166 pkt 4 w zw. z art. 168 oraz art. 198 kodeksu handlowego). Ponadto ustalenie nieregularnego wypłacania należności pracowniczych „od wiosny 1997 r.” nie pokrywa się z przesłanką ogłoszenia upadłości wg art. 5 § 1 Prawa upadłościowego z 1934 r. W tym stanie, uznając iż skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie Sąd Najwyższy zgodnie z art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. stosowanego odpowiednio. jz