II CNPP 6/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
2 października 2025 r.
Pierwszy Prezes SN Małgorzata Manowska (przewodniczący)
SSN Maciej Kowalski (sprawozdawca)
SSN Marcin Łochowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 2 października 2025 r. w Warszawie
skargi J. F. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 25 marca 2022 r., XV Ca 119/22,
wydanego w sprawie z powództwa J. F.
przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
stwierdza, że wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 25 marca
2022 r., XV Ca 119/22, jest niezgodny z prawem.
Maciej Kowalski Małgorzata Manowska Marcin Łochowski
(a.z.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 25 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację
powoda J. F. od wyroku Sądu Rejonowego w Gostyniu z 10 grudnia 2021 r., którym
II CNPP 6/23
2
Sąd ten oddalił powództwo przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej w
W. o zasądzenie 15 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji,
z których wynikało, że na skutek następstw wypadku komunikacyjnego z 8 kwietnia
1999 r. zmarła siostra powoda. W chwili zdarzenia sprawca wypadku posiadał
ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej u pozwanego. Pismem z 9 października
2019 r. powód zgłosił pozwanemu żądanie zapłaty 30 000 zł tytułem
zadośćuczynienia za śmierć siostry – wskazując na odpowiedzialność pozwanego
jako ubezpieczyciela sprawcy. W piśmie z 11 października 2019 r. pozwany odmówił
podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia.
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że dochodzone
pozwem roszczenie uległo przedawnieniu. Wskazał, że przerywanie biegu
przedawnienia roszczeń dochodzonych od ubezpieczyciela reguluje art. 819 § 4 k.c.,
który w stosunku do ogólnych przepisów stanowiących o przedawnieniu, tj. art. 123
i nast. k.c. ma charakter wyjątkowy i nie powinien być interpretowany rozszerzające.
Sąd drugiej instancji przyjął, że w rozpoznawanej sprawie znajduje zastosowanie art.
819 § 3 k.c., który w sposób szczególny reguluje kwestię przedawnienia roszczeń
dochodzonych od ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności
cywilnej. Zgodnie z tym przepisem w wypadku ubezpieczenia odpowiedzialności
cywilnej roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub
zadośćuczynienie przedawnia się według reguł odnoszących się do roszczeń
przewidzianych w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem
niedozwolonym. Wynika to z faktu, że odpowiedzialność sprawcy szkody oraz
zakładu ubezpieczeń opiera się na różnych podstawach prawnych.
Odpowiedzialność ubezpieczyciela wobec poszkodowanego tylko pośrednio wynika
z umowy ubezpieczenia i jest pochodną odpowiedzialności samego sprawcy szkody.
Odpowiedzialność ubezpieczyciela nie może więc mieć szerszego zakresu niż
odpowiedzialność sprawcy szkody. Dlatego też przedawnienie roszczenia wobec
sprawcy szkody powoduje, że roszczenie wobec ubezpieczyciela nie może być
skutecznie dochodzone.
II CNPP 6/23
3
Skoro wypadek komunikacyjny miał miejsce 8 kwietnia 1999 r. a w sprawie
znajduje zastosowanie 20 letni termin przedawnienia z art. 4421 § 2 k.c., to oznacza,
że termin ten upływał z dniem 31 grudnia 2019 r.
Sąd Okręgowy nie zgodził się z apelującym, że podjęte przez niego działania
na etapie przedprocesowym skutkowały przerwaniem biegu terminu przedawnienia
na podstawie art. 819 § 4 k.c. Wyjaśnił, że przerwanie biegu terminu przedawnienia
następuje na skutek jednej z okoliczności wskazanych w art. 123 k.c.,
a w rozpoznawanej sprawie – co było bezsporne - żadna z nich nie miała miejsca.
Wobec wniesienia pozwu 18 września 2020 r. Sąd drugiej instancji uznał, że
nastąpiło to po upływie terminu przedawnienia i w konsekwencji apelację powoda
oddalił.
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
Sądu drugiej instancji powód zarzucił naruszenie art. 819 § 4 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności
z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie
w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana
lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie
było i nie jest możliwe. Postępowanie wszczynane skargą o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ma na celu wykazanie, że dane
orzeczenie, które podlegało już badaniu i weryfikacji w ramach kontroli instancyjnej
jest mimo to niezgodne z prawem (zob. wyrok SN z 29 maja 2024 r., II CNPP 27/22).
Oceny zasadności skargi Sąd Najwyższy dokonuje przy zastosowaniu
autonomicznego pojęcia bezprawności, zgodnie z którym orzeczeniem niezgodnym
z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. jest orzeczenie
niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni
przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku
szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które
jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawnej. Niezgodność z prawem musi
zatem mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty (zob. np. uchwała
składu siedmiu sędziów SN z 15 października 2020 r., III PZP 4/20, OSNP 2021,
II CNPP 6/23
4
nr 5, poz. 48; wyroki SN: z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz.
17; z 20 kwietnia 2011 r., I CNP 51/10; z 1 grudnia 2017 r., I CNP 7/17; z 7 czerwca
2023 r., II CNPP 38/22; z 16 listopada 2023 r., II CNPP 19/22).
Zgodnie z art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się: 1) przez każdą
czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub
egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym,
przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia
lub zabezpieczenia roszczenia; 2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko
której roszczenie przysługuje. Nie każda czynność wierzyciela podjęta w celu
dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia powoduje
przerwanie biegu przedawnienia. Czynność taka powinna być podjęta przed
właściwym organem (zasada legalizmu). Przerwanie biegu przedawnienia następuje
w wyniku aktywności uprawnionego w stosunku do zobowiązanego, a bieg
przedawnienia przerywają określone czynności podjęte przez wierzyciela wobec
dłużnika. W okresie przedawnienia uprawniony powinien przedsięwziąć stosowne
czynności dla zachowania i zaspokojenia swojego roszczenia, a ustawodawca
premiuje zachowania zmierzające w tym kierunku przerwą biegu przedawnienia.
Wezwanie dłużnika do zapłaty nie powoduje przerwania biegu przedawnienia
Wyjątkowo, zgodnie z art. 819 § 4 k.c. bieg przedawnienia roszczenia
o świadczenie ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie
ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego
ubezpieczeniem. W takim przypadku bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od
dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie
oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia. Artykuł 819
§ 4 k.c. rozszerza zatem w stosunku do art. 123 § 1 k.c. zakres czynności
skutkujących przerwaniem biegu przedawnienia i obejmuje nim zgłoszenie
ubezpieczycielowi roszczenia oraz zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem.
Podyktowane jest to potrzebą ochrony słabszej strony, pokrzywdzonej zdarzeniem
spowodowanym przez sprawcę objętego ubezpieczeniem odpowiedzialności
cywilnej. Usytuowanie przepisu określającego szczególną przyczynę przerwy biegu
przedawnienia roszczenia kierowanego do zakładu ubezpieczeń po kompleksie
przepisów normujących termin przedawnienia takich roszczeń (art. 819 § 1-3 k.c.)
II CNPP 6/23
5
wskazuje na to, że zawarte w nim postanowienie odnosi się do biegu wszystkich
terminów określonych w tym przepisie, a nie tylko do terminu ogólnego z art. 819 § 1
k.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się przy tym, że art.
819 § 4 k.c. ma zastosowanie do wszystkich roszczeń określonych w art. 819 k.c.,
w tym także do roszczeń wymienionych w paragrafie 3, tj. roszczeń poszkodowanego
do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie za szkodę wyrządzoną
czynem niedozwolonym lub wynikłą z niewykonania bądź nienależytego wykonania
zobowiązania, za które odpowiada sprawca objęty ubezpieczeniem
odpowiedzialności cywilnej (zob. np. uchwała SN z 6 sierpnia 2020 r., III CZP 76/19,
OSNC 2021, nr 1, poz. 2, i wyroki SN: z 9 sierpnia 2005 r., IV CK 157/05; z 21 maja
2009 r., V CSK 444/08; z 15 października 2009 r., I CSK 59/09; z 8 marca 2012 r.,
V CSK 165/11; z 20 listopada 2014 r., V CSK 5/14; z 12 maja 2021 r., IV CSKP 36/21;
z 22 lutego 2023 r., II CSKP 735/22).
Należy zgodzić się ze skarżącym, że w sprawie zakończonej zaskarżonym
wyrokiem Sądu Okręgowego doszło do rażącego naruszenia art. 819 § 4 k.c.
Dokonana przez Sądy meriti wykładnia tego przepisu nie tylko nie znajduje bowiem
uzasadnienia w jego brzmieniu, ale także nie uwzględnia utrwalonego orzecznictwa
Sądu Najwyższego w tej materii.
W sytuacji, gdy z zaakceptowanych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych
Sądu Rejonowego wynika, że pismem z 9 października 2019 r., a zatem przed
upływem terminu przedawnienia, powód zgłosił pozwanemu żądanie zapłaty kwoty
30 000 zł zadośćuczynienia za śmierć siostry, przyjęcie, iż dochodzone przez
powoda roszczenie jest przedawnione i w konsekwencji oddalenie jego apelacji,
nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 819 § 4 k.c. Skutkowało to koniecznością
stwierdzenia przez Sąd Najwyższy, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego jest
niezgodny z prawem.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 42411 § 2 k.p.c. orzekł, jak
w sentencji.
II CNPP 6/23
Maciej Kowalski
(a.z.)
[r.g.]
6
Małgorzata Manowska
Marcin Łochowski
