I ZZ 3/25
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 listopada 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Zbigniew Korzeniowski
Ławnik SN Stanisław Adamski
Protokolant sekretarz sądowy Lena Stasiak
po rozpoznaniu na jawnym posiedzeniu, w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
w dniu 4 listopada 2025 r., w kwestii zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego […] w
W. z dnia 17 października 2025 r., sygn. […], w przedmiocie natychmiastowej
przerwy w wykonywaniu przez X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego […] w W.
czynności służbowych
uchwalił:
uchyla zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego […] w W. z dnia 17
października 2025 r., sygn. […], w przedmiocie natychmiastowej
przerwy w wykonywaniu przez X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego […]
w W. czynności służbowych.
Stanisław Adamski Wiesław Kozielewicz Zbigniew Korzeniowski
UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 17 października 2025 r., Prezes Sądu Rejonowego [...]
w W. zarządziła wobec X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego [...] w W., przerwę w
pełnieniu czynności służbowych do czasu wydania uchwały przez sąd
dyscyplinarny, nie dłużej niż na miesiąc. Wskazała, że ww. ma status osoby
podejrzewanej w ramach śledztwa prowadzonego przez Wydział Spraw
I ZZ 3/25
2
Wewnętrznych Prokuratury Krajowej o czyn z art. 178a § 1 k.k. i okoliczności te
godzą w powagę Sądu Rejonowego [...] w W., naruszają istotne interesy służby
oraz podważają społeczne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości (k. 3 – 3v).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Polska Konstytucja w art. 180 ust. 2 stanowi, że zawieszenie sędziego w
urzędowaniu może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w
przypadkach określonych w ustawie. Przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –
Prawo o ustroju sądów powszechnych, dalej powoływana jako u.s.p., przewidują
fakultatywne i obligatoryjne wypadki zawieszenia sędziego w czynnościach
służbowych (termin będący odpowiednikiem użytego w Konstytucji RP pojęcia
„zawieszenie w urzędowaniu”). Do pierwszej grupy zaliczamy: zawieszenie w
czynnościach służbowych sędziego, przeciwko któremu wszczęto postępowanie
dyscyplinarne lub o ubezwłasnowolnienie, a także gdy zostanie wydana uchwała
zezwalającą na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej za
przestępstwo nieumyślne lub za przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego
(por. art. 129 § 1 u.s.p.) oraz zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych
po zarządzeniu natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych
sędziego (art. 130 § 3 u.s.p). Do drugiej grupy należy: zawieszenie w wypadku
nieprawomocnego orzeczenia kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu (art.
123 § 1 u.s.p) oraz zawieszenie w czynnościach, gdy zostanie wydana uchwała
zezwalającą na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej za
przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego (art. 129 § 2 u.s.p.).
Decyzje o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych mogą być
podejmowane wyłącznie przez właściwe sądy dyscyplinarne, czyli w przypadku
sędziego sądu powszechnego sądy dyscyplinarne przy sądach apelacyjnych, zaś w
sytuacji przewinień dyscyplinarnych wyczerpujących znamiona umyślnych
przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego przez Sąd Najwyższy w składzie
dwóch sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej i jednego
ławnika Sądu Najwyższego (por. art. 110 § 1 pkt 1 u.s.p.). W związku z tym, iż czyn
stanowiący przedmiot zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego [...] w W. z dnia 17
października 2025 r. odnosi się do podejrzenia popełnienia występku z art. 178a §
I ZZ 3/25
3
1 k.k., a zatem umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego,
niniejsza sprawa została przekazana na mocy postanowienia Sądu
Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […] z dnia 27 października 2025 r.,
sygn. akt […] do jej merytorycznego rozpoznania Sądowi Najwyższemu (k. 7 - 8).
Instytucja zarządzenia natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych
sędziego, określona w art. 130 § 1 u.s.p., głęboko ingeruje w uprawnienia sędziego,
gdyż odsuwa go od wykonywania obowiązków służbowych. Co do zasady takie
zarządzenia są wydawane przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.
Stosowanie tej instytucji uzasadnia, można powiedzieć usprawiedliwia, wyłącznie
potrzeba bezpośredniego, natychmiastowego odsunięcia sędziego od pełnienia
przez niego służby sędziowskiej. W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r.
sygn. akt K 45/07, OTK – A 2009, z. 1, poz. 3, Trybunał Konstytucyjny określił
procedurę z art. 130 § 1 u.s.p. mianem „awaryjnej”. Jednocześnie wskazał, że
istotnym argumentem przemawiającym za uznaniem zgodności tego przepisu z art.
180 ust. 2 Konstytucji RP jest to, iż decyzja Ministra Sprawiedliwości jako
przedstawiciela władzy wykonawczej, czy prezesa sądu, zbliżona w swoich
skutkach do decyzji o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych, podlega
obowiązkowej, szybkiej, lecz następczej kontroli przez sąd dyscyplinarny, który
może podtrzymać stanowisko Ministra Sprawiedliwości, czy prezesa sądu, lub
uchylić zarządzenie o przerwie w wykonywaniu czynności. Z tego punktu widzenia
chodzi tu o regulację wyjątkową, także w odniesieniu do przepisu art. 129 § 1 u.s.p.,
określającego kompetencję sądu dyscyplinarnego do zawieszenia w czynnościach
służbowych sędziego, przeciwko któremu wszczęto postępowanie dyscyplinarne
lub o ubezwłasnowolnienie. To zawieszenie, stosownie do art. 132 u.s.p., ustaje z
chwilą prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego, chyba, że sąd
dyscyplinarny uchylił je wcześniej. Natomiast zawieszenie sędziego w
czynnościach służbowych w wyniku uchwały sądu dyscyplinarnego, podjętej w
trybie wskazanym w art. 130 § 3 u.s.p., czyli kontroli zarządzenia o
natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych sędziego, trwa do dnia
wskazanego w takiej uchwale, chyba, że sąd dyscyplinarny uchyli je wcześniej.
Zawieszenie w czynnościach służbowych sędziego w tym trybie, nie powinno trwać
dłużej niż to jest uzasadnione nagłością przyczyny, zwłaszcza, gdyby nie doszło do
I ZZ 3/25
4
wszczęcia wobec sędziego postępowania dyscyplinarnego, czy złożenia wniosku o
zezwolenie na pociągniecie go do odpowiedzialności karnej (por. W. Kozielewicz,
Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów. Komentarz, Warszawa 2005, s. 149 –
153). Zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych na podstawie art. 130 § 3
u.s.p., jest następstwem kontroli zarządzenia o natychmiastowej przerwie w
czynnościach służbowych sędziego wydanego na podstawie art. 130 § 1 u.s.p.
Zgodnie z art. 130 § 1 u.s.p.: 1) jeżeli sędziego zatrzymano z powodu schwytania
na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa umyślnego, albo 2) jeżeli ze
względu na rodzaj czynu dokonanego przez sędziego powaga sądu lub istotne
interesy służby wymagają natychmiastowego odsunięcia go od wykonywania
obowiązków służbowych, prezes sądu albo Minister Sprawiedliwości mogą
zarządzić natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych sędziego aż do
czasu wydania uchwały przez sąd dyscyplinarny, nie dłużej niż na miesiąc.
Pierwsza z przesłanek skorelowana jest z sytuacją zatrzymania sędziego z powodu
schwytania go na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa, o której mowa w
zdaniu drugim art. 181 Konstytucji RP. Ten przepis Konstytucji RP pozwala
wówczas na zatrzymanie sędziego, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia
prawidłowego toku postępowania. Druga przesłanka, umożliwiająca zastosowanie
unormowania z art. 130 § 1 u.s.p., wiąże się z wykazaniem, iż czyn popełniony
przez sędziego, niezwiązany z konkretnym postępowaniem, jakie dany sędzia
prowadzi, jest tego rodzaju, że przekreślałby realne prawo stron do sądu, gdyby ten
sędzia nadal pełnił czynności urzędowe.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że termin określony w
art. 130 § 3 u.s.p. jest terminem stanowczym, którego przekroczenie powoduje
niemożność zarówno wydania uchwały co do zawieszenie sędziego w
czynnościach służbowych, jak i uchylenia zarządzenia o przerwie w wykonywaniu
tych czynności (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 września
2022 r., sygn. I ZZ 7/22, z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt I ZZ 9/22).
Poza sporem jest, że w Wydziale Spraw Wewnętrznych Prokuratury
Krajowej prowadzone jest śledztwo o sygn. akt […] w sprawie mającego miejsce w
dniu 11 października 2025 r. w R., prowadzenia w ruchu lądowym pojazdu marki N.
o nr rej. […] przez kierującego znajdującego się w stanie nietrzeźwości,
I ZZ 3/25
5
wyrażającym się zawartością 0,947 mg/l, 0,959 mg/l i 0,907 mg/l alkoholu
etylowego w wydychanym powietrzu, tj. o czyn z art. 178a § 1 k.k. Powyższe
postępowanie pozostaje w fazie in rem. W jego ramach X. Y. – sędzia Sądu
Rejonowego [...] w W., ma status osoby podejrzewanej. Dotychczas zgromadzony
w toku przedmiotowego śledztwa materiał dowodowy dał podstawę do skierowania
przez Naczelnika Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej wniosku z
dnia 24 października 2025 r. o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności
karnej X. Y. – sędziego Sądu Rejonowego [...] w W., o czyn z art. 178a § 1 k.k.,
który wpłynął do Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego w dniu 27
października 2025 r.
Również poza sporem jest, że Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia
29 września 2025 r., nr […], zarządził wobec X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego [...]
w W., przerwę w pełnieniu czynności służbowych do czasu wydania uchwały przez
sąd dyscyplinarny, nie dłużej niż na miesiąc. Przerwa to, cyt. „czas, okres, w którym
jakaś czynność lub zjawisko chwilowo nie zachodzi, nie odbywa się; odstęp
czasowy między czymś a czymś; pauza” (M. Szymczak, Słownik języka polskiego.
Tom II, Warszawa 1979, s. 1001).
Także bezsporne jest, że Prezes Sądu Rejonowego [...] w W., zarządziła
wobec X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego [...] w W., przerwę w pełnieniu czynności
służbowych w dniu 17 października 2025 r., czyli jeszcze w okresie objętym,
wydanym wobec X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego [...] w W., zarządzeniem z dnia
29 września 2025 r., nr […] Ministra Sprawiedliwości o przerwie w pełnieniu
czynności służbowych do czasu wydania uchwały. W tej sytuacji należy stwierdzić,
że w dniu wydania zarządzenia o przerwie w pełnieniu czynności służbowych,
które jest przecież natychmiast wykonalne, Prezes Sądu Rejonowego [...] w
W., nie mogła ,,przerwać” wykonywania czynności służbowych przez X. Y. -
sędziego Sądu Rejonowego [...] w W., gdyż czynności służbowe nie były
wtedy przecież przez niego wykonywane, a to na z uwagi na zarządzenie
Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 września 2025 r., nr […], o przerwie w
pełnieniu czynności służbowych. Innymi słowy, nie można „przerwać” drugi raz
tego, co w momencie podejmowania decyzji o przerwie jest już przerwane.
Zaakceptowanie zaś stanowiska, że w uproszczeniu, można „przerwać” czynności
I ZZ 3/25
6
służbowe sędziego mimo, że momencie podejmowania takiej decyzji są już one
przerwane (trwa przerwa w czynnościach służbowych zarządzona decyzją podjętą
wcześniej), niezależnie od ewidentnej kolizji z zasadami prawidłowego
rozumowania, rodzi niebezpieczeństwo odsuwania na długi okres czasu
niezawisłych sędziów od wykonywania czynności służbowych, nie w wyniku, jak
wymaga tego art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, orzeczenia sądu, lecz zarządzenia
organu władzy wykonawczej (Ministra Sprawiedliwości) lub organu administracji
sądowej (prezesa lub wiceprezesa właściwego sądu).
Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak w
uchwale.
[M. T.]
[r.g.]
Stanisław Adamski Wiesław Kozielewicz Zbigniew Korzeniowski
