I ZSK 24/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 grudnia 2025 r.
SSN Tomasz Demendecki
w sprawie sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y.
obwinionego o popełnienie przewinień dyscyplinarnych z art. 107 § 1 pkt 5 ustawy z
dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz.
334, z późn. zm., zwanej dalej „u.s.p.”)
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 4 grudnia 2025 r.
kwestii przekazania sprawy dyscyplinarnej według właściwości rzeczowej
postanowił
na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. stwierdzić
swą niewłaściwość rzeczową do rozpoznania sprawy
dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. i sprawę
przekazać do rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie
Apelacyjnym […].
UZASADNIENIE
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...]
wnioskiem z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt […], zwrócił się o rozpoznanie sprawy
dyscyplinarnej sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y., obwinionego o to, że:
1. w dniu 11 lutego 2023 r. w nieustalonym miejscu uchybił godności urzędu
sędziego w ten sposób, że jako użytkownik portalu społecznościowego T.
(obecnie […]), nie zachowując powściągliwości w korzystaniu z mediów
społecznościowych, użył obraźliwego określenia wobec niezidentyfikowanych
I ZSK 24/23
2
z imienia i nazwiska funkcjonariuszy Straży Granicznej, pełniących służbę na
granicy polsko-białoruskiej, nazywając ich „bandytami”, co stanowiło
naruszenie § 23 Zbioru zasad etyki zawodowej sędziów i asesorów sądowych,
tj. o przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 5 u.s.p.;
2. w dniu 11 czerwca 2023 r. w nieustalonym miejscu uchybił godności urzędu
sędziego w ten sposób, że jako użytkownik portalu społecznościowego
(obecnie […]) publicznie znieważył Prezesa Rady Ministrów, używając wobec
niego słów „psychopatyczny naziol”, czym wyczerpał znamiona strony
przedmiotowej występku z art. 226 § 3 k.k., naruszając powinność kierowania
się zasadami godności i dobrych obyczajów, dbania o autorytet swojego
urzędu oraz zakazu stwarzania swoim zachowaniem nawet pozorów
nierespektowania porządku prawnego, a także nie zachował powściągliwości
w korzystaniu z mediów społecznościowych, co stanowiło naruszenie norm
zawartych w § 2, 4, 16 i 23 Zbioru zasad etyki zawodowej sędziów i asesorów
sądowych, tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 pkt 5
u.s.p.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 110 § 1 pkt 1 lit. b u.s.p. Sąd Najwyższy jest właściwy
do rozpoznania w pierwszej instancji sprawy dyscyplinarnej sędziego tylko wtedy,
gdy sprawa dotyczy przewinienia dyscyplinarnego wyczerpującego znamiona
umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego lub umyślnego
przestępstwa skarbowego, lub sprawach, w których Sąd Najwyższy zwrócił się z
wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej wraz z wytknięciem uchybienia,
oraz sprawach, o których mowa w art. 107 § 1 pkt 3 u.s.p. W pozostałych
przypadkach sądem właściwym do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej sędziego
jest sąd dyscyplinarny przy sądzie apelacyjnym, stosownie do treści art. 110 § 1 pkt
1 lit a u.s.p.
Jak wynika z treści wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej,
właściwość Sądu Najwyższego zdaje się wynikać ze sformułowań użytych w opisie
czynu zarzucanego obwinionemu w pkt II. wniosku, gdzie mowa jest o tym, że
przypisane mu zachowanie wyczerpało znamiona przestępstwa z art. 226 § 3 k.k.
I ZSK 24/23
3
W orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawach karnych wskazuje się,
że „o właściwości rzeczowej sądu decyduje opis czynu i jego znamiona, a nie
prawidłowa lub nieprawidłowa kwalifikacja prawna przyjęta w akcie oskarżenia lub
wyroku” (wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2013 r., IV KK 351/12, Lex nr 1353642), a
także, że „na etapie postępowania sądowego należy rozważać zasadność
wskazywanej przez oskarżyciela publicznego właściwości rzeczowej sądu od strony
opisu zarzucanego czynu i wskazanych w nim okoliczności” (postanowienie SN z
dnia 28 kwietnia 2022 r., I KK 107/22, Lex nr 3434028). Z kolei w postanowieniu z
dnia 25 kwietnia 2024 r., I ZSK 22/23, Lex nr 3729439, Sąd Najwyższy przyjął, że
władny jest rozpoznawać sprawy, działając jako sąd a quo, jedynie w ograniczonym
zakresie, co do spraw, gdzie stawiany zarzut przewinienia dyscyplinarnego między
innymi wyczerpuje jednocześnie znamiona przestępstwa umyślnego, ściganego z
oskarżenia publicznego. Podstawą zaś określenia właściwości rzeczowej sądu jest
treść zarzutu (treść czynu zarzucanego obwinionemu, o popełnienie którego się go
posądza), a także ocena przedstawionego materiału dowodowego.
Analizując treść wpisów zamieszczanych przez obwinionego na portalu
społecznościowym T. (tom I., k. 5, 10), które są przedmiotem obu stawianych
sędziemu zarzutów, w kontekście jego wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 9
sierpnia 2023 r., (tom I., k 29), należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że
opisane w zarzutach zachowania wyczerpują znamiona czynów zabronionych.
Trzeba też wskazać, że jednoczesne wyczerpywanie przez przewinienie
dyscyplinarne znamion przestępstwa, decydujące o właściwości Sądu Najwyższego
w sprawie dyscyplinarnej sędziego, musi zostać skonkretyzowane w decyzji
procesowej organu prowadzącego postępowanie karne, wskazującej, że zachodzi
dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Jak wynika z
pisma Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej z dnia 5 września 2023
r. (tom I., k. 58), niniejsza sprawa pozostawała w zainteresowaniu Prokuratury,
natomiast nie ma informacji, jakoby w tej sprawie było prowadzone postępowanie
przygotowawcze. Do Izby Odpowiedzialności Zawodowej nie wpłynął również
wniosek o zezwolenie na pociągniecie sędziego X. Y. do odpowiedzialności karnej
za czyny będące przedmiotem wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej.
Wszystko to wskazuje, że przekonanie Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego o
I ZSK 24/23
4
wyczerpaniu przez jedno z zachowań zarzucanych obwinionemu znamion
przestępstwa określonego w art. 226 § 3 k.k., nie zostało uprawdopodobnione
decyzją procesową organu właściwego do wszczęcia i przeprowadzenia
postępowania przygotowawczego. Spełnienie powyższego wymagania jest
nieodzowne z tego powodu, że w świetle znajdującej umocowanie w art. 42 ust. 1
Konstytucji zasady domniemania niewinności jedynie sąd karny jest wyłącznie
właściwy do stwierdzenia, że czyn popełniony przez sprawcę stanowi przestępstwo.
Jeżeli zatem nie zostały podjęte czynności procesowe w celu pociągnięcia
obwinionego do odpowiedzialności karnej, stwierdzenie, że jego czyny wyczerpały
znamiona przestępstwa, nie znajdzie procesowego potwierdzenia, a przynajmniej
nie zachodzi realne prawdopodobieństwo, że tak właśnie się stanie. Należy
przypomnieć, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w wyroku
z dnia 17 stycznia 2024 r., I ZSK 8/22, opublikowanym w OSN-IOZ 2025 r. poz. 2.1:
„Organ władzy publicznej, prowadząc postępowanie nie będące postępowaniem
karnym, nie jest bowiem uprawniony, by samodzielnie ustalić fakt popełnienia
przestępstwa i wyprowadzać z tego negatywne konsekwencje prawne, a wyłącznie
właściwym do takiego stwierdzenia jest sąd karny, jako jedyny umocowany do
wydania orzeczenia podważającego zasadę domniemania niewinności, wobec
czego samodzielność sądu dyscyplinarnego w sprawach dyscyplinarnych sędziów,
wynikająca z art. 8 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., jest ograniczona”.
W tej sytuacji należy przyjąć, że wnioskodawca nie wykazał w dostatecznie
uzasadnionym stopniu, aby przewinienia dyscyplinarne zarzucane obwinionemu
wyczerpywały znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia
publicznego. Nie zachodzą też inne przesłanki wymienione w art. 110 § 1 pkt 1 lit. b
u.s.p., których zaistnienie sytuowałoby tę sprawę we właściwości Sądu
Najwyższego jako sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji.
W związku z powyższym Sąd Najwyższy na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w
zw. z art. 128 u.s.p. stwierdził swą niewłaściwość i sprawę przekazał Sądowi
Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym […] jako właściwemu dla obszaru
apelacji sąsiadującej z obszarem apelacji, w którym znajduje się sąd, w którym
pełni służbę sędzia sądu okręgowego objęty postępowaniem (art. 110 § 3 u.s.p.).
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.
I ZSK 24/23
5
[M. T.]
[r.g.]
