I ZO 63/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 listopada 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz
na posiedzeniu w dniu 24 listopada 2025 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
w kwestii wniosku X. Y. – prokuratora Prokuratury Okręgowej w C., z dnia 23 marca
2025 r., w przedmiocie wyłączenia SSN Joanny Lemańskiej od udziału w
rozpoznaniu wniosku o zbadanie spełnienia przez SSN Marka Siwka wymogów
niezawisłości i bezstronności, który został zarejestrowany pod sygn. akt I ZB 28/25,
a złożony w sprawie o sygn. akt II ZIZ 12/24
postanowił:
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia
28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze, wyłączyć SSN Joannę
Lemańską od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 28/25.
UZASADNIENIE
W dniu 25 marca 2025 r. do Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu
Najwyższego wpłynął wniosek X. Y. – prokuratora Prokuratury Okręgowej w C., z
dnia 23 marca 2025 r., o wyłączenie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. SSN Joanny
Lemańskiej od udziału w rozpoznaniu wniosku o zbadanie spełnienia przez SSN
Marka Siwka wymogów niezawisłości i bezstronności, zarejestrowanego pod sygn.
akt I ZB 28/25, złożonego w sprawie o sygn. akt II ZIZ 12/24 dot. zażalenia na
uchwałę Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 27 lipca 2018
r.
I ZO 63/25
2
Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziego podał, że w
odniesieniu do SSN Joanny Lemańskiej istnieją okoliczności mogące wywołać
uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w sprawie, albowiem jej
udział rażąco narusza prawo strony do sądu niezawisłego i bezstronnego, w myśl
gwarancyjnych norm sprawiedliwości proceduralnej wyrażonych w art. 45
Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i
podstawowych wolności. Wnioskujący na poparcie swojego stanowiska powołał
uchwałę składu połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,
sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, a także wyroki
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w sprawach: Reczkowicz przeciwko
Polsce, skarga nr 43447/19, Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga nr
49868/19 i 57511/19, Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr
1469/20. Podniósł również, że nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku
doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentowana jest konieczność
zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i jego bezstronności w odbiorze
zewnętrznym, przy czym co do odbioru zewnętrznego z reguły odwołać się można
do oceny sytuacji dokonanej przez hipotetycznego, przeciętnie wykształconego,
logicznie myślącego członka społeczeństwa, który nie jest osobiście
zainteresowany wynikiem procesu. Wskazuje się, że instytucja wyłączenia
sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i
umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów
braku bezstronności (por. np. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z
dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67).
Znaczenie społecznej oceny bezstronności sędziego, a także wynikająca z tego
perspektywa interpretacji podstaw wyłączenia sędziego, skutkuje tym, iż o
potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie
zasadność in casu zarzutu będącego podstawą wniosku o wyłączenie, ale również
ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy,
I ZO 63/25
3
wystarczające okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości
co do bezstronności sędziego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13
grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). W realiach sprawy rozpoznanie wniosku o
zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności przez Sąd Najwyższy w składzie
z udziałem SSN Joanny Lemańskiej w odbiorze zewnętrznym mogłoby zostać
odebrane jako postąpienie nieutrwalające obrazu sądu jako działającego w
warunkach bezstronności. W literaturze podnosi się, że nie ma sprzeczności w
zdaniu, cyt. „sędzia był stroną we własnej sprawie i wydał w niej bezstronny wyrok”.
Nie da się wykluczyć, że w takim wypadku rozstrzygnięcie sędziego byłoby
obiektywne, jednak samo orzekanie przezeń w takim układzie faktycznym, dla
postronnego obserwatora, a także z punktu widzenia strony, naruszałoby zaufanie
do wymiaru sprawiedliwości (por. Z. Łyda, Bezstronność arbitra a zakaz
„zainteresowania w sprawie”, Państwo i Prawo 1996, nr 2, s. 51 – 54).
Kierując się tymi motywami, Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek z dnia 23
marca 2025 r. X. Y. – prokuratora Prokuratury Okręgowej w C. i wyłączył SSN
Joannę Lemańską od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 28/25 dot.
wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marka
Siwka, złożonego w sprawie o sygn. akt II ZIZ 12/24 dot. zażalenia na uchwałę
Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 27 lipca 2018 r.
[M. T.]
[r.g.]
