I ZO 53/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 marca 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz
na posiedzeniu w dniu 19 marca 2025 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
w kwestii wniosku prokuratora X. Y. z dnia 5 marca 2025 r., w przedmiocie
wyłączenia SSN Pawła Wojciechowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy
kasacyjnej o sygn. akt I ZO 25/25
postanowił:
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 171 pkt
1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. i art. 47 ust. 6 ustawy z dnia
18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie uwzględnić wniosku
prokuratora X. Y. o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego od
udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZO 25/25.
UZASADNIENIE
Wyłączenie sędziego może nastąpić, gdy: 1) zachodzą okoliczności
skutkujące wyłączeniem sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis), lub 2) gdy
wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności o których
mowa w art. 41 § 1 k.p.k., albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie)
go od udziału w sprawie zgłosi sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu
postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się
sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus w polskim
procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia sędziego
i prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo, 1999, nr 11 –
I ZO 53/25
2
12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego,
Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181).
W realiach sprawy nie zachodzi powód ujęty w art. 41 § 1 k.p.k., gdyż
zaprezentowana we wniosku argumentacja nie wskazuje na okoliczności tego
rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności SSN
Pawła Wojciechowskiego. Podkreślić należy, iż owa uzasadniona wątpliwość, nie
może stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz winna
być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji (por. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt III KK
214/11, OSNKW 2012, z. 4, poz. 4). Wymóg bezstronności sędziego należy
rozumieć zarówno w aspekcie „braku przejawów subiektywnej stronniczości
sędziego lub jego osobistych uprzedzeń”, jak i „konieczności obiektywnej
bezstronności sądu, który winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć
wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze” (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III KK 244/17, LEX nr 2433068).
Za podstawę do wyłączenia sędziego uznaje się przy tym każdą
uprawdopodobnioną okoliczność mogącą wywołać tę wątpliwość, tj. zarówno
wynikającą ze sfery życia prywatnego, czy ze sfery urzędowej, jak również trwałe
powiązania sędziego ze stroną albo jej pełnomocnikiem typu przyjaźń, wrogość,
zbieżność lub rozbieżność interesów, przy czym „sporadyczne kontakty na linii
stricte zawodowej nie powodują konieczności wyłączenia sędziego” (por. np. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt III KK 351/14, LEX nr
1665591).
Faktem jest, że SSN Paweł Wojciechowski został powołany na urząd
sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta RP, na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa i niektórych innych ustaw. We wniosku
o wyłączenie nie podano żadnych konkretnych okoliczności odnoszących się do
SSN Pawła Wojciechowskiego, których ewentualne wystąpienie,
w niepowtarzalnych realach niniejszej sprawy (czyli sprawy o wyłączenie sędziów
Sądu Dyscyplinarnego dla prokuratorów Biura Lustracyjnego IPN – sprawa
oznaczona sygnaturą I ZO 25/25) pozwalałoby przyjąć, istnienie uzasadnionych
I ZO 53/25
3
wątpliwości co do bezstronności w tej konkretnej sprawie. Nadto należy wskazać,
że Trybunał Konstytucyjny kilkakrotnie wypowiadał się w kwestii
niedopuszczalności wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje zarzuty
odnoszące się do okoliczności jego powołania na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa (por. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 2 czerwca 2020 r.,
sygn. akt P 13/19, z dnia z 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z dnia z 23 lutego
2022 r., sygn. akt P 10/19, z dnia z 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21).
Z Konstytucji RP jasno wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego
mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (por. art. 190 ust. 1
Konstytucji RP), przymiot taki nie został nadany w Konstytucji RP orzeczeniom
żadnego innego sądu lub trybunału. W doktrynie wskazuje się, że zasada legalizmu
nakazuje przypisać każdemu działaniu Trybunału Konstytucyjnego, jako organowi
państwa, domniemanie działania zgodnego z prawem. Oznacza to więc, że gdyby
chciano twierdzić, iż w konkretnej sprawie doszło do nadużycia kompetencji przez
Trybunał Konstytucyjny, konieczność przeprowadzenia w odpowiedniej procedurze
dowodu przeciwnego (por. M. Zubik, M. Wiącek, Kompetencje sądu
konstytucyjnego a granice swobody orzekania przez sędziów Trybunału
Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy 2009, nr 4, s. 25). W obowiązującym stanie
prawnym o tym, co jest orzeczeniem, przesądza sam Trybunał Konstytucyjny
(sędziowie Trybunału Konstytucyjnego tworzący skład orzekający i podpisujący
orzeczenie), a zewnętrzny wyraz temu daje Prezes Trybunału Konstytucyjnego
zarządzając publikację orzeczenia we właściwym organie urzędowym (por. A.
Mączyński, J. Podkowik, objaśnienia do art. 190 (w:)
M. Safjan (red.), L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom II, Komentarz do art.
87-243, Warszawa 2016).
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jednolicie przyjmuje się, że
zasada ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, wypowiedziana przez
ustrojodawcę konstytucyjnego w sposób jasny i kategoryczny, a przy tym
bezwyjątkowy, rodzi ten skutek prawny, iż na postawie tej jednoznacznie ujętej
wypowiedzi ustrojodawcy konstytucyjnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego
traktowane być winny jako niewzruszalne, zarówno w postępowaniu przed
I ZO 53/25
4
Trybunałem Konstytucyjnym, jak i w każdym innym postępowaniu, gdyż ustawa,
jako akt o niższej niż Konstytucja RP mocy prawnej, nie może bez wyraźnego
upoważnienia konstytucyjnego, a takie nie zostało w Konstytucji RP wyrażone,
wyłączyć całkowicie, wyłączyć w pewnym zakresie, czy też samoistnie ograniczyć
konstytucyjną zasadę ostateczności orzeczeń (wyroków) Trybunału
Konstytucyjnego, bądź niektóre jej konsekwencje prawne wynikające ze
sformułowania art. 190 ust. 1 Konstytucji RP (por. np. postanowienia Trybunału
Konstytucyjnego: z dnia 17 lipca 2003 r., sygn. akt K 13/02, z dnia 12 listopada
2003 r., sygn. akt SK 10/02, z dnia z 13 listopada 2003 r., sygn. akt SK 33/02).
Nie mogą też stanowić podstawy dla pominięcia orzeczeń wydanych przez
Trybunał Konstytucyjny podnoszone w dyskursie publicznym zarzuty dotyczące
Trybunału Konstytucyjnego. W zdaniu odrębnym Prezesa SN Piotra
Prusinowskiego, SSN Jolanty Frańczak, SSN Haliny Kiryło do uchwały Sądu
Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III PZP 6/22, zauważono, cyt.
„Dostrzegamy – co wydaje się oczywiste dla każdego - że Trybunał Konstytucyjny
znalazł się z stanie organizacyjnego bezładu. Bezmiar upadku jest wypadkową
wielu zdarzeń (udział w pracach Trybunału osób powołanych na zajęte miejsca
sędziowskie – „dublerzy”; nieprawidłowości w wyborze prezesa, jak również
bezpodstawne wykonywanie przez Julię Przyłębską obowiązków prezesa po
upływie hipotetycznej kadencji prezesa; niemożliwość zebrania pełnego składu
Trybunału; sporadyczne orzekanie). Mimo tych licznych i gorszących scen,
w naszej ocenie, nadal nie można uznać, że Trybunał Konstytucyjny w sposób
trwały i całkowity zaprzestał wykonywać swoje ustawowe zadania”.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, orzekł,
że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-
1/20, OSNKW z 2020 r., nr 2, poz. 7, jest niezgodna z:
1) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust.
1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP,
2) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90,
poz. 864/30, z późn. zm.),
I ZO 53/25
5
3) art. 6 ust. 1 Konwencji.
Nie można podzielić tezy, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20
kwietnia 2020 r., U 2/20, jest tzw. wyrokiem nieistniejącym (por. argumentacja
zawarta w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada
2021 r., sygn. IV KO 86/21, LEX nr 3251718, s. 12 – 18).
Powyższe dowodzi, że wskazana uchwała trzech połączonych izb Sądu
Najwyższego utraciła swój walor normatywny i nie wywiera skutku, o którym mowa
w art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Można ją
natomiast traktować jako jeden z poglądów prawnych, co też w rzeczywistości ma
miejsce (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 2023 r., sygn.
akt III KK 23/23, z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I KK 162/23, z dnia 7 marca
2024 r., sygn. akt III KK 508/23, z dnia 13 czerwca 2024 r., sygn. akt II KO 36/24).
Przypomnieć też trzeba, że zakres związania konkretnym orzeczeniem
ETPCz określa art. 46 ust. 1. Konwencji. Jak zauważa się w doktrynie, zakres
obowiązku wykonania wyroku ETPCz jest wyznaczony granicami podmiotowymi
i przedmiotowymi sprawy rozstrzyganej przez ten Trybunał. Orzeczenia ETPCz nie
mają mocy powszechnie obowiązującej, obejmują jedynie strony postępowania, tj.
stronę skarżącą i państwo-stronę, a tylko wyroki pilotażowe, o których mowa w art.
61 Regulaminu ETPCz, ze swej istoty mają zasięg wykraczający poza sprawę
główną (por. m. in. P. Grzegorczyk, Skutki wyroków Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka w krajowym porządku prawnym, Przegląd Sądowy 2006, nr 6, s. 17, M.
Wąsek-Wiaderek, O dopuszczalności wznowienia postępowania karnego z powodu
orzeczenia europejskiego trybunału praw człowieka stwierdzającego naruszenie
praw człowieka w podobnej sprawie, Białostockie Studia Prawnicze, 2014, z. 15, s.
119, zdanie odrębne SSN W. Kozielewicza złożone do uchwały Sądu Najwyższego
z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I KZP 14/14, OSNKW 2014, nr 8, poz. 59,
glosa prof. R. Kmiecika do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2014 r.,
sygn. akt I KZP 14/14, OSP 2015, nr 2, s. 290 - 292).
Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął, jak na
wstępie.
[M. T.]
I ZO 53/25
6
[r.g.]
