I ZI 13/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 kwietnia 2025 r.
SSN Marek Siwek
w sprawie o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora
Prokuratury Okręgowej we W. X.Y.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 29 kwietnia 2025 r.
kwestii zastrzeżenia prokuratora o braku zgody na udostępnienie akt sprawy
prokuratorowi i jego pełnomocnikowi
na podstawie art. 135 § 7 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze
(Dz. U. z 2024 r. poz. 390 i z 2025 r. poz. 304)
p o s t a n o w i ł
nie uwzględnić zastrzeżenia prokuratora i udostępnić w
całości akta załączone do wniosku prokuratorowi X.Y. oraz jego
pełnomocnikowi.
UZASADNIENIE
Naczelnik Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej wystąpił do
Sądu Najwyższego – Izby Odpowiedzialności Zawodowej z wnioskiem o podjęcie
uchwały zezwalającej na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora
Prokuratury Okręgowej we W. X.Y. za czyn z art. 231 § 1 k.k. i art. 239 k.k. w zw. z
art. 11 § 2 k.k.
Powołując się na treść art. 135 § 7 u.p.p., zastrzegł, że na obecnym etapie
postępowania zachodzi konieczność uniemożliwienia udostępnienia
zgromadzonego materiału dowodowego prokuratorowi X.Y. oraz ewentualnie
I ZI 13/25
2
ustanowionemu obrońcy. Za powyższym przemawia dobro prowadzonego śledztwa
i konieczność zabezpieczenia prawidłowego jego toku przed przyszłym,
ewentualnym zniekształceniem dowodów. Nie można wykluczyć, że zajdzie
konieczność zweryfikowania ewentualnej wersji przebiegu zdarzenia
przedstawionej przez prokuratora X.Y., jak również przesłuchania kolejnych
świadków w tej sprawie.
W dniu 20 marca 2025 r. pełnomocnik prokuratora X.Y. zwrócił się
z wnioskiem o nieuwzględnienie powyższego zastrzeżenia i umożliwienie wglądu
do dokumentów, które zostały załączone do wniosku o zezwolenie na pociągnięcie
do odpowiedzialności karnej. Wskazał, że poczynione zastrzeżenie uniemożliwia
mu odniesienie się do niektórych fragmentów uzasadnienia tego wniosku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek pełnomocnika należy uznać za zasadny.
Zgodnie z art. 135 § 7 u.p.p. prokurator, którego dotyczy postępowanie, ma
prawo wglądu do dokumentów, które zostały załączone do wniosku. Jednak
prokurator, kierując wniosek do sądu dyscyplinarnego, może zastrzec, że
dokumenty te lub ich część nie mogą zostać prokuratorowi udostępnione z uwagi
na dobro postępowania przygotowawczego.
Treść cytowanego przepisu nie budzi wątpliwości co do tego, że zasadą jest
prawo prokuratora, którego dotyczy wniosek o uchylenie immunitetu, wglądu do
dokumentów załączonych do tego wniosku. Za wyjątek należy uznać sytuację,
kiedy dokumenty te nie mogą zostać udostępnione prokuratorowi, przy czym
przesłanką takiego stanu rzeczy jest dobro postępowania przygotowawczego.
Oczywiste jest przy tym, że negatywna przesłanka udostępnienia akt
postępowania przygotowawczego w postaci dobra tego postępowania, zawarta w
art. 135 § 7 u.p.p., musi być interpretowana w sposób ścisły, co oznacza, że
obowiązkiem prokuratora jest wykazanie, że zachodzi ona w sposób rzeczywisty, a
więc istnieją konkretne okoliczności, które powodują, że prawidłowość przebiegu
postępowania przygotowawczego może być naruszona lub zagrożona w wyniku
uzyskania przez prokuratora wiedzy o wykonanych w tym postępowaniu
czynnościach procesowych oraz ich treści.
I ZI 13/25
3
Należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28
listopada 2007 r., sygn. akt K 39/07, zakwestionował możliwość jednostronnego i
arbitralnego ograniczania przez prokuratora dostępu do akt postępowania
immunitetowego. Przepisy przewidujące taką możliwość zostały uznane za
niezgodne z Konstytucją, bowiem naruszały prawo do obrony będące elementem
szerszego prawa do rzetelnego procesu (art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji),
pozbawiały osobę objętą ochroną immunitetową realnej możliwości skutecznego
odniesienia się do zarzutów postawionych we wniosku o uchylenie immunitetu,
czyniąc to postępowanie nierównym, bowiem tylko jedna strona tego postępowania
miała dostęp do pełnego materiału dowodowego.
Wymaga podkreślenia, że Sąd Najwyższy, przed którym toczy się
postępowanie o uchylenie immunitetu, a więc postępowanie o charakterze
represyjnym, musi mieć możliwość zapewnienia prokuratorowi, którego ono
dotyczy, podstawowych gwarancji procesowych, związanych z realizacją
formalnego i materialnego prawa do obrony. Jedną z takich gwarancji na poziomie
ustawowym jest możliwość kontroli zastrzeżenia prokuratora dokonanego na
podstawie art. 135 § 7 u.p.p., która nie może mieć charakteru iluzorycznego, a więc
musi za podstawę decyzji przyjmować konkretne, rzeczywiste okoliczności, które
istnieją w sprawie, a które jednocześnie przekonują o tym, że dobro postępowania
przygotowawczego dozna uszczerbku w razie udostępnienia akt prokuratorowi. O
uszczerbku dla postępowania przygotowawczego można natomiast mówić
wówczas, kiedy nie będzie ono mogło zrealizować celów określonych w art. 297
k.p.k., bądź gdy realizacja tych celów będzie w znacznym stopniu utrudniona.
Zastrzeżenie dokonane na podstawie art. 135 § 7 u.p.p. winno zatem
wskazywać skonkretyzowane i osadzone w rozpoznawanej sprawie przesłanki,
które znajdują potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji i są realnie związane z
dobrem postępowania przygotowawczego. Tylko bowiem precyzyjne określenie
rzeczywistego jego zagrożenia umożliwia przyjęcie, iż zastrzeżenie prokuratora nie
ma arbitralnego charakteru.
Śledztwo prowadzone przez Wydział Spraw Wewnętrznych Prokuratury
Krajowej zostało wszczęte postanowieniem z dnia 20 września 2019 r., sygn. akt
[…]. W sprawie przesłuchano w charakterze świadków osoby mogące dysponować
I ZI 13/25
4
wiedzą o tym zdarzeniu, zgromadzono obszerny materiał dowodowy obejmujący 75
tomów akt oraz 83 tomy załączników. Należy zauważyć, że śledztwo w
przedmiotowej sprawie jest prowadzone od ponad pięciu lat i w zasadniczej części
materiał dowodowy w analizowanej sprawie został już zebrany i zabezpieczony.
Z kolei prokurator składający wniosek o zezwolenie na pociągniecie
prokuratora do odpowiedzialności karnej wraz z zastrzeżeniem, uzasadniając to
zastrzeżenie, oparł swoje stanowisko na okolicznościach natury ogólnej oraz na
hipotetycznym założeniu, że prokurator X.Y. powoła się na nowe, nie
zweryfikowane jeszcze okoliczności i wskaże kolejnych świadków, których trzeba
będzie przesłuchać . Wszystkie te okoliczności są co najmniej wątpliwe. Odmowa
udostępnienia zgromadzonej dokumentacji z uwagi na ewentualną możliwość
przeprowadzenia bliżej nieokreślonych dowodów, jak też wpływania w inny sposób
na bieg prowadzonego śledztwa, nie jest uzasadniona i brak jest tym samym
podstaw do uwzględnienia zastrzeżenia wnioskodawcy.
Poza tym, prawo dostępu do akt, jako zasada wynikająca z art. 135 § 7
u.p.p., jest jedną z podstawowych gwarancji procesowych, jakie prokurator posiada
w postępowaniu o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, której
pozbawienie może nastąpić wyłącznie w drodze wyjątku, a więc w szczególnych
okolicznościach.
Mając na uwadze, że takie okoliczności nie zachodzą, Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji, zezwalając na udostępnienie załączonych akt w całości, a więc
zarówno w zakresie ich części jawnej, jak i niejawnej.
[M. T.]
[a.ł]
