I ZB 100/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 marca 2026 r.
SSN Jacek Widło
w sprawie prokurator X. Y.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu bez udziału
stron w dniu 24 marca 2026 r.,
wniosku radcy prawnego M. S. - obrońcy prokurator Prokuratury Okręgowej w […]
X. Y. z dnia 27 listopada 2025 roku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i
bezstronności przez SSN Marka Dobrowolskiego w sprawie o sygn. akt I ZI 29/22
postanowił:
1. przekazać wniosek i sprawę oznaczoną sygn. akt I ZB
100/25 do rozpoznania Sądowi Najwyższemu w składzie
spełniającym kryteria sądu (w rozumieniu art. 267 TFUE oraz art.
19 ust. 1 akapit drugi TUE w zw. z art. 47 Karty Praw
Podstawowych) wynikających z wyroku Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21,
oraz "sądu ustanowionego ustawą" (art. 6 ust. 1 EKPC)
wynikających z wyroków Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce,
skarga nr 50849/21 oraz z 8 listopada 2021 r., Dolińska- Ficek,
Ozimek, przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19;
2. w wykonaniu punktu pierwszego, akta sprawy przedstawić
Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby
Odpowiedzialności Zawodowej, celem dokonania ponownego
przydziału sprawy.
I ZB 100/25
2
UZASADNIENIE
1. Sąd Najwyższy z urzędu, w każdym stanie sprawy ma obowiązek badać, czy jest
należycie obsadzony i spełnia standardy określone w przepisach z pkt. 1
postanowienia. W sprawie, sąd badając z urzędu należytą jego obsadę dostrzegł
potrzebę zweryfikowania, spełnienia standardów, o których mowa w punkcie
pierwszym postanowienia a wynikających z powołanych wyroków TSUE i ETPCz. i
wskazanych tam przepisów. W wyniku tego badania Sąd uznał, że zaistniało ryzyko
naruszenia wskazanych w pkt. 1 postanowienia przepisów i wynikających z nich
standardów, w składzie wyznaczonym do rozpoznania niniejszej sprawy. Wobec
obowiązku wynikającego z członkostwa RP w Unii Europejskiej i konieczności
zapewnienia stronom postępowania w sprawie niniejszej prawa do sądu w
rozumieniu art. 267 TFUE oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, i art. 47 Karty Praw
Podstawowych, a także art. 6 ust. 1 EKPC orzeczono jak w punkcie pierwszym i
drugim niniejszego postanowienia z następujących najistotniejszych motywów
określonych poniżej.
2. Po pierwsze, jeżeli chodzi o zapewnienie standardu z art. 6 ust. 1 EKPC („sądu
ustanowionego ustawą”) Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał w §§ 281–
338 wyroku w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr
49868/19 i 57511/19), że powoływanie członków zasiadających w składach
orzekających Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych odbyło się z
naruszeniem podstawowych przepisów krajowych regulujących procedurę
powoływania sędziów. Podobne zapatrywanie zawarł w wyroku pilotażowym z 23
listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21.
3. Ocena dokonana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka odnosi się bez różnicy
do wszystkich sędziów powołanych do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych Sądu Najwyższego, którzy zostali do niej powołani w analogicznych
okolicznościach, a w szczególności na podstawie uchwały nr 331/2018 Krajowej
Rady Sądownictwa (wyrok TSUE z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, pkt 53).
4. Z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wielka izba) z 21 grudnia
2023 r., C-718/21 wynika, że rozpatrywane łącznie wszystkie elementy zarówno
I ZB 100/25
3
systemowe, jak i dotyczące konkretnych okoliczności faktycznych, o których mowa w
pkt 47–57 tego wyroku oraz pkt 62–76 tego wyroku, które charakteryzowały
powołanie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych sędziów tworzących
organ odsyłający w niniejszej sprawie, skutkują tym, że ten organ nie ma statusu
niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w
rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty
Praw Podstawowych.
5. Konsekwencją powyższego jest ryzyko naruszenia prawa do sądu obywatela
określonego w wyżej powołanych przepisach, skutkujących między innymi tym, iż
uznano że skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, który
zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
w tamtej sprawie, nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE i art. 19 ust. 1
akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi karty praw podstawowych, w
związku z czym wniosek uznano za niedopuszczalny i nie udzielono odpowiedzi na
pytanie prejudycjalne. W świetle wyroku TSUE z 4 września 2025, C-225/22, sprawa
w której zostaje wyznaczony do składu sędzia, ze względu na sposób powołania
wskazany w powyższych okolicznościach do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych Sądu Najwyższego może skutkować, tym że wydane orzeczenie będzie
uznane za „niebyłe” (nie wywołujące skutków prawnych).
6. Należy zauważyć, że Sąd w składzie wydającym niniejsze postanowienie został
powołany w okolicznościach określonym w punkcie 2-4 uzasadnienia niniejszego
postanowienia na podstawie uchwały KRS nr 331/2018. Okoliczności powołane w
powyższych orzeczeniach, o charakterze systemowym, co do zasady, wyjąwszy
niektóre okoliczności, jak w szczególności przeniesienie sędziego sprawozdawcy do
orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, odnoszą się do składu sądu
wydającego niniejsze postanowienie.
7. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, zasada skutecznej ochrony sądowej jest
zasadą ogólną prawa Unii, wynikającą ze wspólnych tradycji konstytucyjnych państw
członkowskich, chronioną na mocy art. 6 i 13 EKPC, potwierdzoną również w art. 47
Karty Praw Podstawowych. Zgodnie z zasadą lojalnej współpracy, sądy krajowe
mają obowiązek zapewnić ochronę sądową uprawnień podmiotów prawa
I ZB 100/25
4
wynikających z prawa Unii [wyrok TSUE z 13 marca 2007 r., C-432/05, Unibet
(London) Ltd i Unibet (International) Ltd przeciwko Justitiekanslern, pkt 37-38].
Jak wyjaśnił Trybunał, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, w zakresie, w jakim ustanawia
wymóg rozpoznania sprawy, wymagającej wykładni lub stosowania prawa Unii, przez
niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy, ma skutek
bezpośredni. W związku z tym zasada pierwszeństwa prawa Unii nakłada na sąd
niespełniający takich kryteriów obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów
krajowych, na mocy których powierzono mu rozpoznanie sprawy, i w rezultacie
uznania się za niewłaściwym do jej rozpoznania [tak w szczególności wyrok TSUE z
22 marca 2022 r., C-508/19, Prokurator Generalny (Chambre disciplinaire de la Cour
suprême - Nomination), pkt 74, analogicznie wyrok TSUE z 2 marca 2021 r., C-
824/18, A.B. i in. (Nomination des juges à la Cour suprême - Recours), pkt 146].
8. Powyższe oceny i stwierdzenia w ocenie sądu w składzie niniejszym nie stoją w
sprzeczności ze standardami prawa do sądu określonymi w art. 45 Konstytucji RP.
Przepis ten był wzorowany na art. 6 EKPC i nie stanowi przeszkody oraz nie zawiera
sprzeczności, w możliwości stosowana wskazanych wzorców prawa UE.
Wzorce wynikające z Konstytucji RP i powołanych regulacji Prawa UE jak i EKPC
uzupełniają się, należy uznać, że nie znajdują się w relacji wyłączania. Pojęcie „sąd”
w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE (także w rozumieniu art. 267 TFUE) ma charakter
unijny (zasada autonomii prawa unijnego) i nie musi pokrywać się z pojęciem sądu
według prawa Państwa Członkowskiego.
W świetle wykładni systemowej, ratyfikowana umowa międzynarodowa i dokonana
na jej podstawie wykładnia norm, ma pierwszeństwo i może korygować lub
uzupełniać regulacje wewnętrzne państwa, w wypadku kolizji norm porządku
hierarchicznego z aktami rangi ustawowej oraz aktami wykonawczymi, jak § 80 oraz
§ 81 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. –
Regulamin Sądu Najwyższego dotyczące przydzielania spraw, czy regulacjami rangi
ustawowej dotyczącej sposobu kształtowania składu sądu (art. 91 ust. 1 i 2
Konstytucji RP).
9. Sąd Najwyższy ma kompetencje do przekazania sprawy w okolicznościach w nim
określonych, innemu sądowi (analogia z art. 37 § 1 i 2 k.p.k.).
I ZB 100/25
5
10. Po drugie, należy zauważyć, że kwestią fundamentalną, są skutki orzeczeń
zapadłych w składzie, który może naruszać standardy wynikające z orzeczeń
powołanych w punkcie pierwszym postanowienia jak i zauważalna w orzecznictwie
praktyka podważania lub uchylania orzeczeń, w braku stosownego trybu. Należy
poczynić uwagę ogólną, że za nieakceptowalne i powodujące pęknięcie systemu
prawnego, należy uznać sytuacje, w której wydane orzeczenia, będą traktowane jako
nieistniejące, pozorne lub nie wywołujące skutków prawnych (np. postanowienie SN
z 4 grudnia 2023 r., II CSKP 426/22, z 19.01. 2024r., II CSKP 2193/22), ze względu
na sposób ukształtowania sądu lub treść orzeczenia. Obywatel musi mieć
zagwarantowaną pewność prawa. Wydane prawomocne orzeczenia i tytuły
wykonawcze, jako indywidualne akty jurysdykcyjne prawomocne Sądu Najwyższego,
od których nie przysługuje zwyczajny czy nadzwyczajny środek zaskarżenia nie
powinny być podważane i rodzić niepewność co do tego czy wywołują skutki w
obrocie prawnym. Dotychczasowe stanowisko Trybunału (stanowisko wąskie) nie
wyłączało możliwości orzekania w sprawach, w których nie zachodzi potrzeba
wykładni i stosowania prawa Unii, a więc w sprawach nie należących do dziedzin
objętych prawem Unii w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE. Jednakże w świetle wyroku
TSUE z 6 października 2021 r., C-487/19 w sprawach, które dotyczą niezawisłości
sędziowskiej i statusu sądu, jest możliwy taki kierunek interpretacji, że sądem
unijnym jest ten który może „potencjalnie zajmować się prawem unijnym”
(stanowisko szerokie). Konsekwencją takiej sytuacji jest to, że orzeczenia sądu
wydane w kwestionowanym składzie sądu, mogą być „pomijane” lub uchylane,
pomimo, że od orzeczeń Sądu Najwyższego nie służy stronie środek odwoławczy lub
środek zaskarżenia. Ten kierunek stosowania prawa i mechanizm pomijania
orzeczenia zastosowano w orzecznictwie (postanowienie SN z 10 stycznia 2024 r., I
PUO 2/24, uchwała SN z 24 września 2025r., III PZP 1/25). Zapobieżeniu
wskazanemu „pęknięciu systemowemu sądownictwa” i mechanizmowi „pomijania
orzeczeń” lub „uznania za niebyłe” lub „nieistniejące”, służy uznanie się za
niewłaściwym (punkt 1 postanowienia) w takich okolicznościach i przekazanie
sprawy składowi spełniającemu standardy wynikające z wcześniej powołanych
orzeczeń (punkt 2 postanowienia).
I ZB 100/25
6
11. Po trzecie, dodatkowo należy zauważyć, że w sprawie niniejszej nie uwzględniono
wniosku o wyłączenie sędziego sprawozdawcy, który został powołany na urząd
sędziego na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej nowelą
z dnia 8 grudnia 2017r. Podniesione we wniosku testowym w sprawie I ZB 100/25,
okoliczności wyłącznie w zakresie podstawy prawnej powołania, w analogiczny
sposób dotyczą osoby jako sędziego, sprawozdawcy w sprawie niniejszej. Istotną
kwestią jest możliwość, w odbiorze obiektywnym, uznania składu za nie
posiadającego przymiotu bezstronności. Wreszcie wyznaczony w sprawie został
skład, obejmujący zarówno z sędziów z nadania przed 2018 r., jak i na wniosek KRS
ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). W
przypadku tego rodzaju składów okolicznością notoryjną jest, że rozstrzygnięcia w
nich nie zapadają, w związku między innymi z podniesionymi wyżej wątpliwościami.
Oznaczałoby to brak możliwości nadania sprawie biegu i jej rozstrzygnięcia w
rozsądnym terminie, w dotychczasowo ukształtowanym składzie.
Reasumując z tych trzech grup powodów, wobec konieczności
zagwarantowania rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy w składzie
spełniającym kryteria sądu w rozumieniu art.267 TFUE oraz art. 19 ust. 1 akapit
drugi TUE, i art. 47 Karty Praw Podstawowych wynikających z wyroku Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, oraz „sądu
ustanowionego ustawą” (art. 6 ust. 1 EKPC), uniknięcia ryzyka uznania orzeczenia
za nie wywołujące skutków prawnych oraz konieczności rozpoznania sprawy w
rozsądnym terminie, orzeczono jak na wstępie na podstawie wskazanych wyżej
przepisów oraz art. 37 k.p.k. per analogiam, interpretowanego w świetle art. 4 ust. 3
TUE i art. 19 ust. 1 TFUE oraz zasad efektywności prawa Unii Europejskiej (art. 91
ust. 2 Konstytucji RP), oraz z uwagi na możliwość naruszenia zakazu orzekania
„jak we własnej sprawie”.
[M. T.]
[r.g.]
I ZB 100/25
7
