I USK 99/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 sierpnia 2025 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania R. J. i R. J.1
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Koszalinie
z udziałem zainteresowanej S. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 5 sierpnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie
z dnia 4 października 2024 r., sygn. akt IV Ua 10/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z 4 października 2024 r. oddalił
apelację organu rentowego od wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia
12 marca 2024 r., zmieniającego zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Koszalinie z dnia 30 września 2021 r., w ten sposób, że
przyznał R. J. i R. J.1 prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci
syna J. J. w wysokości po 32.296,50 zł - 1/2 kwoty 64.593 zł dla każdego z
wnioskodawców.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej organ rentowy
zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie, wniósł o jego uchylenie w
całości i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia
I USK 99/25
2
Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji celem ponownego
rozpoznania, a także o zasądzenie od wnioskodawców na rzecz organu rentowego
kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie przepisów prawa
materialnego, a w szczególności art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 2 pkt 3 oraz
art. 14 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych przez ich błędną wykładnię polegającą
na przyjęciu, że warunek prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez
ubezpieczonego, który zmarł w wyniku wypadku przy pracy i jego rodziców jest
spełniony również w sytuacji, gdy na stale zamieszkiwał on poza tym miejscem
zamieszkania rodziców i nie przyczyniał się regularnie w istotny sposób do ich
utrzymania.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił jej
oczywistą zasadnością. Odwołując się do wskazanej przesłanki uzasadniającej
wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołał się na argumentację
przytoczoną w ramach podstawy przewidzianej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi,
jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w
art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych
wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw.
przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd
I USK 99/25
3
Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego
spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym
skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na
uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie
uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 kwietnia 2024 r., I PSK 107/23, Legalis nr
3063504; 19 czerwca 2024 r., I USK 398/23, Legalis nr 3097027; 19 listopada
2024 r., I PSK 25/24, Legalis nr 3170663; 18 marca 2025 r., III USK 88/24, Legalis
nr 3209811).
Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim
interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów
powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie
okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z: 31 stycznia
2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291;
9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134; 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08,
LEX nr 406392; 23 sierpnia 2022 r., II PSK 366/21, Legalis nr 2889288;
I USK 99/25
4
13 września 2022 r., I USK 565/21, Legalis nr 2891720; 28 listopada 2024 r.,
III USK 262/23, Legalis nr 3171079; 26 marca 2025 r., II USK 237/24, Legalis nr
3208241).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na oczywistą zasadność wniesionej skargi. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem
judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą
skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, rozumianego
jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej,
sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie
przyjętymi regułami interpretacji (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego
2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002, nr 20, poz. 494; 17 października 2001 r.,
I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; 7 lutego 2024 r., II USK 490/22, LEX nr
3668542) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest
niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni
przepisami prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 lutego 2025 r., I USK
347/24, Legalis nr 3200965; 9 kwietnia 2025 r., I PSK 3/24, Legalis nr 3237478;
15 kwietnia 2025 r., III USK 317/24, Legalis nr 3217099).
Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą
w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go do przedstawienia wywodu prawnego
zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa
materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima
facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do
uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, to jest podlegającą uwzględnieniu
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr
585777; 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695; 7 lutego 2024 r., II USK
490/22, LEX nr 3668542). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą
zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta
I USK 99/25
5
oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo
dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (postanowienia Sądu
Najwyższego z: 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638; 14 listopada 2023 r.,
I PSK 13/23, LEX nr 3624388).
Skarżący nie spełnił opisanych oczekiwań co do wymagań konstrukcyjnych
skargi kasacyjnej. Przede wszystkim nie wskazał, jaki przepis został w sposób
oczywisty naruszony przez Sąd drugiej instancji, a jak wywiedziono wyżej, skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy
w sprawie doszło do kwalifikowanego, oczywistego naruszenia przepisu prawa -
jasnego i jednoznacznego, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych
wątpliwości. Stawiając tezę o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, jej autor
podniósł, że skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, odsyłając do
zarzutów wskazanych w jej podstawach, nie przedstawił zatem uzasadnienia i
analizy prowadzącej do wywodu prawnego uzasadniającego tezę o kwalifikowanym
naruszeniu przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa. Za taką analizę nie można
uznać powołanie się przez skarżącego na naruszenie przepisów prawa powołanych
w podstawach skargi, gdyż wówczas argumentów za istnieniem powołanej
okoliczności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należałoby poszukiwać w
innych elementach konstrukcyjnych skargi, to jest w podstawach kasacyjnych i ich
uzasadnieniu. Nie jest to jednak rolą Sądu Najwyższego na etapie badania
kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast
przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po
przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności
uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych
i ich uzasadnienia. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego
wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna
być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać
w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym
bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z: 24 września 2015 r.,
II PK 27/15, LEX nr 2019527; 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640;
I USK 99/25
6
10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; 20 października 2016 r., I PK
59/16, LEX nr 2160130; 12 czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935;
24 sierpnia 2023 r., II USK 87/23, LEX nr 3598961; 15 kwietnia 2025 r., III USK
255/24, Legalis nr 3239709). W szczególności rolą Sądu Najwyższego w
postępowaniu kasacyjnym nie jest wyręczanie strony reprezentowanej w procesie
przez profesjonalnego pełnomocnika we wskazaniu (doprecyzowywaniu) treści
postulowanych zagadnień prawnych (postanowienia Sądu Najwyższego z:
12 czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935; 28 listopada 2023 r., III USK
392/22, LEX nr 3635136).
Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania
wniesionej skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 §
2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji postanowienia.
(J.K.)
[SOP]
