I USK 924/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 czerwca 2026 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania J. N.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie
o prawo do emerytury pomostowej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 8 czerwca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Krakowie z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 157/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w Tarnowie na rzecz J. N. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt)
złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w
postępowaniu kasacyjnym z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
W wyroku z 3 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 157/24, Sąd Apelacyjny w
Krakowie – w sprawie z odwołania J. N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddziałowi w Tarnowie o prawo do emerytury pomostowej – oddalił
apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i
I USK 924/26
2
Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie z 18 grudnia 2023 r., sygn. akt IV U 728/23,
w którym Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną przez J. N. odmowną decyzję Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Tarnowie z 25 września 2023 r. w ten
sposób, że przyznał odwołującemu się prawo do emerytury pomostowej od 24
sierpnia 2023 r.
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą
kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazano, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które nadto
wymaga dokonania wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów. Zachodzi bowiem wątpliwość, jak należy interpretować
przepis poz. 8 załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach
pomostowych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1696 ze zm.), gdzie jako prace w
szczególnych warunkach wymienione są te, które wykonywane są bezpośrednio
przy ręcznym zestawianiu surowców lub ręcznym formowaniu wyrobów szklanych
w hutnictwie szkła, a konkretnie co należy uznawać za prace przy ręcznym
formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie szkła i czy można przyjmować, że
pracami tymi będą czynności związane z ręczną obsługą maszyn hutniczych?
W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o: 1. odmówienie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, względnie, w przypadku przyjęcia
skargi o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej; 3. zasądzenie od organu rentowego na
rzecz odwołującego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do
dnia zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
I USK 924/26
3
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w
sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania
uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek
przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego
przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi
kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne
polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego
przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym
także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten
powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (T. Wiśniewski (w:) D.
Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S.
Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania
cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–50539, Warszawa 2021, art. 390; A.
Partyk (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–
50539. Tom I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2025, art. 390; M. Manowska (w:)
Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025, art.
390). Głównym zadaniem omawianej instytucji jest zapewnienie prawidłowej
wykładni i doprowadzenie do jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych (K.
Osajda, Przesłanki odmowy podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy w
postępowaniu cywilnym, (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea praxis aurea
theoria. Księga pamiątkowa ku czci profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1,
Warszawa 2011, s. 427 i n.; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa
I USK 924/26
4
2013, s. 383). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego
zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać
rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1) być
sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy
wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w sposób
ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie
uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i
rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną
sprawą; 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne)
wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w
danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa
i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania
przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez skarżącego do
pytania nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego, jeżeli
zagadnienie prawne nie zostało oderwane od kontrowersji dotyczących ustaleń
faktycznych oraz przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów
interpretacyjnych celem służenia wyjaśnieniu prawa (postanowienia Sądu
Najwyższego z: 16 lutego 2017 r., I CSK 555/16, LEX nr 2255332; 12 marca 2025
r., I USK 345/23, Lex nr 3845591; 24 września 2025 r., I CSK 2125/25, LEX nr
3916284), a także nie przeprowadzono analizy wskazującej na jego istotność,
ponadto nie wykazano, dlaczego zagadnienie to jest istotne w niniejszej sprawie
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 maja 2022 r., I CSK 1069/22, LEX nr
3448150; 27 listopada 2024 r., I CSK 3581/23, LEX nr 3786932; 21 stycznia 2026 r.,
I USK 152/26, LEX nr 4015783; 24 lutego 2026 r., I USK 661/26, LEX nr 4030998).
Strona skarżąca – opierając wniosek o przyjęcie jej skargi do rozpoznania na
przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powinna nie
tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym
polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z
podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest
opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych
ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli
I USK 924/26
5
zaś skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to
zobowiązany jest przytoczyć te orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że
występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo
wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z
jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi
przy tym o różnice w wykładni przepisu prawa, a nie o dysonans w jego
zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także
wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu
na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 października
2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636; 27 sierpnia 2021 r., III CSK 19/21, LEX nr
3400487), argumenty wskazujące na konieczność wypracowania reguł dotychczas
nieomówionych w orzecznictwie i doktrynie oraz by wyjaśnienie tej kwestii mogło
mieć bezpośrednie znaczenie dla rozwoju prawa - a w następstwie, aby doszło do
spełnienia wskazanego publicznego celu skargi kasacyjnej.
Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne, Sąd
Najwyższy stwierdza, że skarżący nie przedstawia ani występującego w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) ani potrzeby wykładni
przepisów prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przede wszystkim
postawiona w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej
skargi kasacyjnej kwestia została sprowadzona do postawienia prostego pytania o
zastosowanie w sprawie określonych przepisów prawa. Brakuje w takim ujęciu
uzasadnienia wniosku odpowiedniej argumentacji jurydycznej - praktyka
powoływania wcześniejszych orzeczeń poprzez ich cytowanie ma na celu także
kontrolowaną ewolucję znaczeń terminów prawnych (M. Matczak, Teoria
precedensu czy teoria cytowań? (w:) A. Śledzińska-Simon, M. Wyrzykowski (red.),
Precedens w polskim systemie prawa, Warszawa 2010, s. 121) - którą skarżący
wykazałby, że w sprawie rzeczywiście występują przyczyny przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W postawionym
pytaniu nie uwzględnia się stanowiska zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji
– stanowiska bardzo szeroko przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku.
I USK 924/26
6
Sąd Apelacyjny w Krakowie przedstawił, że rozstrzygnięcie sprawy zależało
od wyjaśnienia, czy odwołujący spełnia wszystkie przesłanki wymagane do nabycia
prawa do świadczenia emerytalnego, przewidzianego na gruncie przepisów ustawy
z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r.,
poz. 1696). Wydając zaskarżoną decyzję z dnia 25 września 2023 r., organ rentowy
nie kwestionował spełnienia przez odwołującego - jako osobę urodzoną po dniu 31
grudnia 1948 r. - pięciu z sześciu warunków do przyznania emerytury pomostowej,
wyliczonych w ramach art. 4 przedmiotowej ustawy w postaci: osiągnięcia wieku 60
lat; posiadania okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (do dnia 31 grudnia 2008 r.);
posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze co
najmniej 25 lat i wykonywania przed dniem 1 stycznia 1999 r. pracy w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o
emeryturach pomostowych, lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Według Sądu drugiej instancji sporna pozostawała wyłącznie kwestia
realizacji przez odwołującego warunku wykonywania po dniu 31 grudnia 2008 r.
pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art.
3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach
pomostowych), co sprowadzało się do wyjaśnienia, czy praca, jaką J. N. wykonywał
w trakcie zatrudnienia w K. po dniu 31 grudnia 2008 r. (w okresie: od 1 stycznia
2009 r. do 16 lutego 2009 r. i od 1 czerwca 2009 r. do 30 czerwca 2009 r.)
stanowiła pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust.1 ustawy o
emeryturach pomostowych wskazaną w ramach punktu 8 załącznika nr 1 do tej
ustawy tj. pracę bezpośrednio przy ręcznym zestawianiu surowców lub ręcznym
formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie szkła.
Sąd drugiej instancji stwierdził – na podstawie analizy zgromadzonego w
sprawie materiału dowodowego - , że odwołujący się przez cały okres zatrudnienia,
a nie tylko do dnia 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę odpowiadającą kryteriom
nie tylko pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. pracy polegającej
na formowaniu wyrobów szklanych, wymienionej w poz. 3 działu XIII wykazu A,
I USK 924/26
7
stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, ale też pracy z poz. 8 załącznika nr 1
do ustawy o emeryturach pomostowych, czyli pracy bezpośrednio przy ręcznym
zestawianiu surowców lub ręcznym formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie
szkła. Ubezpieczony – zatrudniony na stanowisku maszynisty maszyn, maszynisty
maszyn do formowania wyrobów szklanych, a w ostatnim okresie maszynisty
maszyn - weryfikatora formowania – zajmował się obsługą ogromnej maszyny
(nazywanej automatem) wyposażonej w kilkadziesiąt form, do których wlewano
rozgrzane, płynne szkło o temperaturze około 1300°C. Nie było przy tym tak, że
odwołujący niejako „odgórnie” sterował pracą takiej maszyny czy jedynie
„programował” jej pracę, albowiem w istocie ręcznie przestawiał i ustawiał formy w
trakcie pracy tegoż automatu, który cały czas się kręcił. Praca odwołującego
polegała w szczególności na oczyszczaniu form tej maszyny i sprawdzaniu, czy w
każdej z nich znajduje się odpowiednia ilość korka. Gdy formy były już
przygotowane, odwołujący musiał najpierw je zdjąć przy użyciu rękawic z maszyny,
która cały czas pracowała, a potem ponownie założyć te gorące formy na automat.
Również ręcznie odwołujący ustawiał parametry nadmuchu powietrza na tej
maszynie i prędkość obrotu tegoż automatu. Przy zmianie asortymentu dokonywał
wymiany form, oczka, wytłocznika, stępia, ssawki próżniowej i parametrów
prędkościowych maszyny. Kontrolował też, czy wyroby gotowe, które ostatecznie
trafiały do transportera, są prawidłowe, a w tym celu musiał je brać do ręki i oglądać,
a wyroby te miały wówczas temperaturę nawet 700°C. z tych też względów
odwołujący był wyposażony w specjalne rękawice azbestowe oraz specjalne buty,
aby gorące szkło nie poparzyło mu nóg.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego odwołujący się, wykonując ręcznie powyższe
czynności bezpośrednio przy formowaniu wyrobów szklanych w K. S.A., był
narażony na czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach
pomostowych, definiujące prace w szczególnych warunkach określone w
załączniku nr 1 do tej ustawy. W myśl art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy: prace w
szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem
mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia,
I USK 924/26
8
wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych
siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków
profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami
wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu
starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu
utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Jak zaś wynika wprost z
dyspozycji art. 3 ust. 2 pkt 2 lit a ustawy o emeryturach pomostowych,
przedmiotowe czynniki ryzyka związane są z rodzajami pracy w szczególnych
warunkach determinowanych procesami technologicznymi, w tym pracami w
warunkach gorącego mikroklimatu, na które składają się prace wykonywane w
pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT
wynosi 28°C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130
W/m2.
W konsekwencji odwołujący spełnił wszystkie przesłanki niezbędne do
przyznania mu emerytury pomostowej, ponieważ także po 31 stycznia 2008 r.
wykonywał pracę w szczególnych warunkach bezpośrednio przy ręcznym
formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie, determinowaną czynnikiem ryzyka,
jakim były warunki gorącego mikroklimatu, a zatem pracę w szczególnych
warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.
Ustawodawca, definiując w art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace
w szczególnych warunkach, przyjął, że są to prace związane z czynnikami ryzyka,
które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe
uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy,
determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo
zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają
przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości,
ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku
emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku.
Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do tej ustawy. Z kolei definiując pojęcie prac
o szczególnym charakterze ustawodawca przyjął, że są to prace wymagające
szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej,
których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający
I USK 924/26
9
bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się
przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności
psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz takich prac określa
załącznik nr 2 do ustawy. Wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 jest zamknięty i
nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze"
lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich
wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (postanowienie Sądu
Najwyższego z 22 czerwca 2021 r., II USK 202/21, Lex Nr 3352460; wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu 29 czerwca 2011 r., IV SA/Po
335/11, LEX Nr 863891).
Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej
skargi kasacyjnej nie przedstawił przekonującej argumentacji polemicznej, którą
zakwestionowałby prawidłowość stanowiska zaskarżonego wyroku w zakresie
analiz interpretacyjnych przepisów prawa określających omawianą kwestię, w
kontekście próby wykazania przyczyn przyjęcia skargi do rozpoznania określonych
w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.
3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił w punkcie pierwszym zgodnie z art. 3989
§ 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia ma
podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.
[a.ł]
