I USK 92/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 października 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w S. i G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowo-akcyjnej w
S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie
z udziałem zainteresowanego A.B.
o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 29 października 2025 r.,
skarg kasacyjnych odwołujących się Spółek od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Szczecinie z dnia 6 września 2024 r., sygn. akt III AUa 296/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżących spółek na rzecz organu rentowego
kwoty po 1.800 zł (tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego wraz z ustawowymi
odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wyrokiem z 6 września 2024 r., III AUa 296/24, oddalił apelację odwołujących się
płatników składek A. sp. z o. o. w S. oraz G. sp. z o. o. spółki komandytowo –
I USK 92/25
2
akcyjnej w S. od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 5 kwietnia 2024 r., VI U
439/23, którym oddalono odwołania spółek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Szczecinie z 14 lutego 2023 r. ustalającej podstawę
wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe,
wypadkowe i zdrowotne dla zainteresowanego A.B., jako pracownika w A. sp. z o. o.
w okresach i wysokościach wskazanych w decyzji.
Odwołujące się spółki zaskarżyły wyrok Sądu Apelacyjnego w całości
tożsamymi skargami kasacyjnymi. Każda ze spółek wniosła o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania powołując się na art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W ocenie
skarżących przyjęcie przedmiotowej skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno
nastąpić z uwagi na fakt, iż jest ona oczywiście uzasadniona wobec rażących
naruszeń przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego jak i procesowego,
jakie legły u podstaw zaskarżonego wyroku skutkujących niezgodnym z prawem
oraz poczuciem sprawiedliwości rozstrzygnięciem, które to uchybienia w
niewątpliwy sposób wpłynęły na wynik przedmiotowej sprawy, a nadto ze względu
na konieczność rozpatrzenia przez Sąd Najwyższy zarzutów naruszenia przez Sąd
Apelacyjny przepisów prawa wskazanych w skardze kasacyjnej. W ocenie
skarżących zaskarżony wyrok w płaszczyźnie jurydycznej oparty został w
oderwaniu od oceny wpływu norm prawa ubezpieczeń społecznych będącego
prawem publicznym na stan faktyczny sprawy i oparciu rozstrzygnięcia jedynie na
stricte cywilistycznej instytucji obejścia prawa z art. 58 § 1 k.c. Ponadto zarówno
Sądy obu instancji jak i ZUS zastosowały niedopuszczalną na gruncie ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych konstrukcję „ostatecznego beneficjenta pracy
wykonywanej przez ubezpieczonego”, w stosunku do podmiotu co do którego nie
ustalono, że jest on płatnikiem składek ani pracodawcą, ani że były realizowane
przepływy pieniężne pomiędzy nim i ubezpieczonym oraz zleceniodawcą z tytułu
umów zleceń realizowanych przez ubezpieczonego a ustalono jedynie, że ta sama
osoba jest wspólnikiem i akcjonariuszem w spółkach występujących w grupie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skarg do rozpoznania oraz zasądzenie od
skarżących spółek na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego
według norm przepisanych.
I USK 92/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej
merytorycznego rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje
postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w
konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją
Sądu Najwyższego. Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych
przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych
w art. 3984 § 2 k.p.c.
Co do przesłanki przedsądu, na którą powołały się skarżące spółki, tj.
oczywista zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć
wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić
argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06,
LEX nr 421035; z 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z 11 stycznia
2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr
465859 i z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia
skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do
rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia
przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości
widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu
wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia
Sądu Najwyższego: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274;
I USK 92/25
4
z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z 26 lutego 2008 r., II UK
317/07, LEX nr 453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja
2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr
494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet
oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego:
z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z 11 stycznia 2008 r.,
I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z 9
czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).
Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że skarżący nie zdołali
wykazać występowania w sprawie wskazanej we wniosku przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony
jest pogląd, że pracodawca jest płatnikiem składek nie tylko w stosunku do tych
osób, które wykonują na jego rzecz pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy
zlecenia lub innej umowy oświadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem
cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło z nim
zawartej, ale również w stosunku do osób wykonujących na jego rzecz pracę w
ramach takich umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią (por. wyroki Sądu
Najwyższego: z 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117; z 18
października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266; z 14 stycznia
2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; z 22 lutego 2010 r., 259/09, LEX nr 585727
oraz uchwałę Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r., II UZP 6/09 OSNP 2010 nr
3-4, poz. 46). Ostatnio wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej Sąd Najwyższy
dokonał w dwóch uchwałach z 26 sierpnia 2021 r., III UZP 3/21 (OSNP 2022 Nr 2,
poz. 17) oraz (OSNP 2022 Nr 1, poz. 7).
W uchwale III UZP 3/21 przyjęto, że pojęcie „wykonuje pracę na rzecz
pracodawcy”, o którym mowa w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej obejmuje
wykonywanie umowy zlecenia (innej umowy oświadczenie usług, do której stosuje
się przepisy dotyczące zlecenia) zawartej przez pracownika z przedsiębiorcą
I USK 92/25
5
prowadzącym sprzedaż towarów jego pracodawcy (np. przez Internet), z którym
przedsiębiorca ten powiązany jest osobowo lub kapitałowo, także wtedy, gdy
zakres obowiązków wynikających z umowy zlecenia jest odmienny od obowiązków
objętych umową o pracę, a miejsce wykonywania umowy zlecenia znajduje się
poza miejscem świadczenia umowy o pracę". Z kolei w uchwale III UZP 6/21
stwierdzono, że "finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób
wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na
podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia za zastosowaniem art. 8
ust. 2a ustawy systemowej".
W uzasadnieniu tej ostatniej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że problem
rozliczeń między pracodawcą a osobą trzecią zatrudniającą jego pracowników w
charakterze zleceniobiorców do wykonywania usług u tego pracodawcy nie był w
ogóle brany pod uwagę jako przesłanka zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej w tych stanach faktycznych, w których pracownik wykonywał jako
zleceniobiorca te same czynności na rzecz pracodawcy co na podstawie umowy o
pracę (zob. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 18 października 2011 r.; z dnia
6 lutego 2014 r., II UK 279/13, LEX nr 1436176; z 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13,
LEX nr 1458679; z 23 września 2020 r., II UK 356/18, LEX nr 3106186; z 9 lipca
2020 r., LEX nr 3169294). Problem rozliczeń finansowych między pracodawcą a
osobą trzecią nie miał żadnego znaczenia dla wykładni i zastosowania art. 8 ust. 2a
ustawy systemowej, gdyż działania pracodawców w tych sprawach w sposób
oczywisty były sprzeczne z celami, dla realizacji których wprowadzono do systemu
prawnego omawiane unormowanie. U źródeł regulacji art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej legło dążenie do ograniczenia korzystania przez pracodawców z umów
cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych
samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by
w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa
pracy (m.in. w zakresie reglamentacji czasu pracy) oraz uniknąć obciążeń z tytułu
składek na ubezpieczenia społeczne od tych umów (por. wyrok Sądu Najwyższego
z 9 listopada 2021 r., III USKP 72/21, LEX nr 3305390). Pracownik wykonujący
pracę na rzecz swojego pracodawcy na podstawie umów cywilnych zawartych z
osobą trzecią podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik
I USK 92/25
6
(art. 8 ust. 2a ustawy systemowej) i na tym wyczerpuje się podleganie przez niego
ubezpieczeniom społecznym. Również w wyroku Sądu Najwyższego z 9 listopada
2021 r., III USKP 72/21 (LEX nr 3305390), przyjęto, że "wynagrodzenie
zleceniobiorcy, który za zgodą pracodawcy i przy częściowym wykorzystaniu jego
sprzętu, wykonuje czynności na rzecz spółki, w której jego pracodawca ma
dominujący pakiet udziałów, a zwłaszcza, której jedynym wspólnikiem jest
pracodawca zleceniobiorcy, stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie
społeczne u pracodawcy w myśl art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, jeżeli czynności
wykonywane na podstawie umowy zlecenia powodują jakąkolwiek korzyść dla
pracodawcy". Ponadto, jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu
z 8 października 2020 r., III UK 376/19 (LEX nr 3146827), regulacja ustawy
systemowej ma demotywować pracodawcę przed dodatkowym zatrudnianiem
własnych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych, a zwłaszcza przed
procederem przekazywania ich innym podmiotom gospodarczym celem zawarcia z
nimi umów cywilnoprawnych realizowanych na swoją rzecz. Cel ten leżał także u
podstaw ekstensywnej wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, a zwłaszcza
takiego rozumienia zwrotu "praca na rzecz pracodawcy", zgodnie z którym jest to
każda praca, której rezultat "zawłaszcza" pracodawca w ostatecznym rozrachunku
rezultat pracy wykonanej przez swego pracownika, bez względu na rodzaj
wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z
osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej
przez pracodawcę i osobę trzecią.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w sprawie nie występują
powołane przez skarżących przesłanki przedsądu, wobec czego Sąd Najwyższy na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.
[SOP]
I USK 92/25
7
