I USK 870/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 czerwca 2026 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania E. C. reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu
o prawo do renty socjalnej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 8 czerwca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od postanowienia Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z dnia 18 lipca 2025 r., sygn. akt III AUz 146/25,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. nie obciąża E. C. kosztami zastępstwa prawnego Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu w postępowaniu
kasacyjnym.
H.P.
UZASADNIENIE
W postanowieniu z 18 lipca 2025 r., sygn. akt III AUz 146/25, Sąd Apelacyjny
w Katowicach – w sprawie z odwołania E. C. reprezentowanej przez opiekuna
prawnego A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Sosnowcu o prawo do renty socjalnej – oddalił zażalenie E. C. reprezentowanej
przez opiekuna prawnego A. C. na postanowienie Sądu Okręgowego w Sosnowcu
z 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt VII U 210/25, w którym Sąd Okręgowy odrzucił
odwołanie E. C. reprezentowanej przez opiekuna prawnego A. C. od odmownej
I USK 870/26
2
decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu z 13 stycznia 2025
r. w przedmiocie prawa do renty socjalnej.
Powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną zaskarżyła
ubezpieczona. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wskazano, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) - w tym sensie, iż uchybienia prawne, których dopuścił się sąd II instancji,
wydając zaskarżony wyrok, są oczywiste i rażące. W ocenie bowiem
Ubezpieczonej postawione w niniejszej skardze zarzuty są tego rodzaju,
iż zachodzą podstawy do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego zgodnie
z art. 39816 k.p.c. Innymi słowy, ciężar postawionych w niniejszej skardze zarzutów
sprawia, że zachodzi podstawa nie tyle do uchylenia zaskarżonego orzeczenia
(i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania), lecz nawet do jego uchylenia
w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez zmianę orzeczenia sądu
I instancji (tzn. postanowienia Sądu Okręgowego w Sosnowcu z dnia 15 kwietnia
2025 r., sygn. akt VII U 210/25) oraz przyznanie Ubezpieczonej prawa do renty
socjalnej zgodnie z jej wnioskiem. Jak już bowiem wskazano wyżej, sąd II instancji,
wydając zaskarżone postanowienie, dopuścił się szeregu uchybień, które
doprowadziły do wydania całkowicie wadliwego rozstrzygnięcia, które nie może się
ostać w obrocie prawnym, zwłaszcza że prowadzi do daleko idącego
pokrzywdzenia Ubezpieczonej (polegającego na tym, że bezpodstawnie odmawia
się przyznania jej prawa do renty socjalnej - mimo że zachodzą ku temu wszystkie
przesłanki - wskutek czego jej sytuacja osobista, życiowa i finansowa jest
wyjątkowo trudna). Przede wszystkim jednak podkreślić należy, iż wskutek wydania
przez sąd rozstrzygnięcia o charakterze czysto formalnym (sprowadzającego się
tylko do odrzucenia odwołania z uwagi na stwierdzony stan powagi rzeczy
osądzonej), nie rozpatrzono merytorycznie sprawy, w tym nie przeprowadzono
w całości postępowania dowodowego - co pozbawiło Ubezpieczoną możności
ochrony jej praw.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1) wydanie
postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na brak spełnienia
przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., 2) oddalenie skargi
kasacyjnej w przypadku nieuwzględnienia wniosku z pkt 1, 3) zasądzenie od
I USK 870/26
3
odwołującej się na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu
kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych z uwzględnieniem
odsetek, o jakich mowa w art. 98 § 11 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpatrywana skarga kasacyjna ubezpieczonej nie kwalifikuje się do
przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje
istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona
w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania
uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie
przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista
zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest
oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej
podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi
na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest
wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
I USK 870/26
4
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z:
17 lutego 2026 r., I USK 211/26, Legalis nr 3943062; 12 marca 2026 r., I CSK
2822/25, Legalis nr 3942978; 14 kwietnia 2026 r., I USK 260/26, LEX nr 4087836).
W judykaturze podkreśla się również, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet
oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego
z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22, LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK
151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia 2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17
grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252). Sąd Najwyższy w postępowaniu
kasacyjnym - wobec ograniczeń wynikających z art. 3983 § 3 k.p.c. - nie prowadzi
postępowania dowodowego (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 stycznia
2026 r., I PSK 19/26, LEX nr 4014737).
W rozpatrywanej sprawie stan taki nie występuje. Uzasadnienie wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zostało sprecyzowane w odpowiedniej
argumentacji określającej przekonujący wywód, którym wykazano by walor
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi
kasacyjnej koncentruje się na założeniach będących w istocie prostą negacją
stanowiska zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach.
Skarżąca twierdzenia o oczywistych i rażących „uchybieniach prawnych, których
dopuścił się sąd II instancji, wydając zaskarżony wyrok (…) nie precyzuje we
wskazaniu odpowiednich regulacji – konkretnie określonych przepisów prawa,
z których naruszeniem, wiązałaby to twierdzenie. W takiej gołosłowności
postawionych kwestii nie ma odpowiedniego wywodu, którym wykazano by
stwierdzoną oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Uzasadnienie wniosku – poza prostą negacją – nie
uwzględnia stanowiska zaskarżonego postanowienia Sądu drugiej instancji. Z
uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że ubezpieczona przedłożyła
nowe dowody, w tym aktualne zaświadczenia lekarskie, które nie były dostępne
I USK 870/26
5
w toku wcześniejszego postępowania. Dokumenty te stanowiły podstawę do
wydania zaskarżonej decyzji przez organ rentowy. Jednakże dokumenty te w żaden
sposób nie stwierdzają, że dolegliwości natury psychiatrycznej powstały
u ubezpieczonej w okresie wymaganym przez ustawę do uzyskania prawa do renty
socjalnej. Faktycznie w przedłożonych dokumentach jest informacja, że proces
chorobowy obserwowano w latach młodzieńczych, oraz że w okresie nauki
w szkole podstawowej zdarzały się niezrozumiałe zachowania, nieuzasadnione lęki,
skłonność do izolowania się - planowano wówczas podjęcie diagnostyki, ale nie
doszła ona do skutku. W odniesieniu do powyższej okoliczności nie można z niej
wywodzić zasadności żądania, bowiem jest ona wyłącznie wynikiem
przeprowadzonego wywiadu medycznego przez lekarza, a nie oceną medyczną.
Subiektywne przekonanie o powstaniu czynników chorobotwórczych w okresie
młodzieńczym ubezpieczonej nie może stanowić postawy do ingerencji
w zaskarżoną decyzję. Nadto rację ma organ rentowy, który wskazał, że znaczenie
dla sprawy mogłaby mieć nie dokumentacja aktualna, ale z lat istotnych dla sprawy.
Okoliczności powstania niezdolności do pracy ubezpieczonej były już
przedmiotem postępowania sądowego. Na podstawie przeprowadzanych
postępowań wskazano, iż niezdolność ubezpieczonej nie powstała w wymaganym
wieku, co zostało potwierdzone przeprowadzonymi opiniami biegłych w toku
postępowania przed sądami obu instancji w sprawie III AUa 1783/20.
W konsekwencji w ocenie Sądu drugiej instancji nie pojawiły się nowe, istotne
okoliczności faktyczne, które mogłyby stanowić podstawę do wydania odmiennej
decyzji organu rentowego, jak i orzeczenia sądowego. W związku z tym Sąd
Okręgowy był uprawniony do odrzucenia odwołania z powołaniem się na powagę
rzeczy osądzonej. Wydanie przez organ rentowy nowej decyzji, także co do
świadczenia będącego przedmiotem wcześniejszej decyzji i postępowania
wcześniej zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu, wszczętego w wyniku
wniesienia od niej odwołania, uprawnia ubiegającego się o świadczenie do
wniesienia kolejnego odwołania do sądu, a wszczęta w ten sposób sprawa cywilna
nie jest sprawą o to samo świadczenie w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.
Prawomocny wyrok rozstrzygający o braku prawa do świadczenia emerytalnego lub
rentowego nie jest zatem - co do zasady - przeszkodą do wystąpienia z ponownym
I USK 870/26
6
wnioskiem o to samo świadczenie. Taki wniosek jest dopuszczalny jednak
wówczas, gdy po uprawomocnieniu się wyroku wystąpiły nowe okoliczności mające
wpływ na prawo do świadczeń. W takiej sytuacji sprawa tocząca się w wyniku
rozpoznania nowego wniosku - wydania nowej decyzji - nie jest sprawą o to samo
roszczenie, które było przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie poprzednio
zakończonej wydaniem wyroku. Nowe zdarzenia zachodzące po uprawomocnieniu
się orzeczenia sądowego mogą bowiem spowodować przekształcenie treści praw
i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia społecznego, gdyż nie jest wykluczone
spełnienie się lub upadek przesłanek materialnoprawnych warunkujących nabycie
prawa do konkretnych świadczeń. Podstawową regułą rządzącą tymi stosunkami
prawnymi jest właśnie możliwość wzruszenia ustaleń stanowiących podstawę
faktyczną prawomocnych orzeczeń sądu, także przez wydanie nowej decyzji
organu rentowego. Tak więc zmiana okoliczności, jaka nastąpi po wydaniu
prawomocnego orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych, otwiera stronie drogę
do ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu cywilnym. Strona skarżąca
takich okoliczności nie wykazała. Jak to wyprowadzono w zaskarżonym
postanowieniu, sprawa dotycząca odmowy ustalenia prawa do renty socjalnej dla
ubezpieczonej była już rozpatrywana prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego
w Katowicach w sprawie XI U 377/19 i wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach
w sprawie III AUa 1783/20, którymi oddalono odwołanie ubezpieczonej z uwagi na
to, że przyczyna naruszenia sprawności organizmu powodująca całkowitą
niezdolność do pracy powstała po ukończeniu nauki. Ponadto ze zgromadzonego
w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że zakres zgłoszonego przez
ubezpieczoną żądania w niniejszej sprawie jest tożsamy z żądaniem zgłoszonym
w prawomocnie osądzonej sprawie. W sprawie występuje tożsamość stron
procesowych, identyczność roszczeń, jak i stanu faktycznego stanowiącego
podstawę rozstrzygnięcia. W sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, gdyż nie
doszło do zmiany okoliczności mających wpływ na przyznanie prawa do
wnioskowanego świadczenia. Informacje podane w kartach informacyjnych
leczenia szpitalnego oraz zaświadczeniu o stanie zdrowia dotyczące daty
powstania przyczyny naruszenia sprawności organizmu powodującej całkowitą
niezdolność do pracy pochodzą wyłącznie od ubezpieczonej, a zatem nie są to
I USK 870/26
7
nowe dowody, mające wpływ na ujawnienie rzeczywistego stanu faktycznego.
Istniejący w sprawie stan faktyczny jest tożsamy z tym jaki istniał w chwili
zamknięcia rozprawy w poprzednim postępowaniu.
Skarżąca w uzasadnieniu wniosku nie przedstawiła przekonującej
argumentacji polemicznej, którą zakwestionowałby prawidłowość stanowiska Sądu
drugiej instancji w kontekście próby wykazania oczywistej zasadności jej skargi
kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Wypada przypomnieć, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego
uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie tzw.
„przedsądu”, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie
oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej
merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez
skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd
Najwyższy w ramach „przedsądu” bada tylko wskazane w skardze okoliczności
uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich
uzasadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., III USK
106/24, LEX nr 3829552; 24 lutego 2026 r., I USK 661/26, LEX nr 4030998).
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
(punkt pierwszy). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego
postanowienia ma podstawę w art. 102 k.p.c.
[a.ł]
