I USK 87/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 grudnia 2025 r.
SSN Jolanta Frańczak
w sprawie z odwołania A.P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 16 grudnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt III AUa 145/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego
kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych z ustawowymi
odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
(J.C.)
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 października 2024 r. oddalił
apelację odwołującej się A. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z
dnia 30 października 2020 r., którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu z dnia 21 maja 2019 r.,
stwierdzającej, że odwołująca się, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność
I USK 87/25
2
gospodarczą, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym,
wypadkowemu od dnia 12 marca 2015 r. do dnia 11 marca 2019 r. i dobrowolnie
ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 12 marca do dnia 15 września 2015 r., od
dnia 14 września 2016 r. do dnia 23 października 2017 r. oraz od dnia 23
października 2018 r. do dnia 11 marca 2019 r., a także orzekł o kosztach procesu.
W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że w czasie korzystania ze zwolnienia
lekarskiego w związku z ciążą odwołująca się zakończyła prowadzenie działalności
gospodarczej z dniem 11 marca 2015 r., kiedy to sprzedała swoje przedsiębiorstwo
A. S. i rozwiązała umowę najmu lokalu, w którym świadczyła usługi fryzjerskie.
Odwołująca się nie zgłaszała przychodów z tytułu prowadzenia działalności do
urzędu skarbowego, zaprzestała z dniem 9 stycznia 2015 r. prowadzenia ewidencji
sprzedaży, zaniechała reklamy działalności gospodarczej (brak ogłoszeń,
wizytówek, cenników, zaproszeń), nie miała lokalu, w którym działalność miałaby
być prowadzona. Po sprzedaży przedsiębiorstwa zachowała jedynie drobny sprzęt
fryzjerski (tj. suszarki, szczotki do modelowania, grzebień, nożyczki, degażówki,
prostownicę). W ocenie Sądu Apelacyjnego nie sposób było przyjąć, aby
odwołująca się świadczyła usługi w ramach prowadzenia działalności gospodarczej,
a co najwyżej na podstawie umów na konkretną usługę. Odwołująca się nie
zorganizowała sobie stanowiska fryzjerskiego w postaci fotela przed lustrem, szafki,
komódki lub kufra z akcesoriami, myjki. Są to podstawowe sprzęty fryzjerskie,
służące także do wykonywania usług fryzjerskich w mieszkaniu klienta.
Okoliczność, że odwołująca się ich nie posiadała wskazuje, że nie były jej one
potrzebne, a to znaczy, iż nie wykonywała spornych usług w zakresie, o jakim
zeznawali świadkowie. Odwołująca się nie udokumentowała również jakichkolwiek
zakupów wskazując, że dla profesjonalnej działalności wystarczała jej suszarka,
nożyczki i prostownica.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła odwołująca się,
zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenia prawa materialnego -
art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r.,
poz. 350 ze zm. dalej jako ustawa systemowa) w związku z art. 2 w związku z art. 4
ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst:
I USK 87/25
3
Dz.U. z 2017 r., poz. 2168 ze zm.) oraz w związku z art. 3 w związku z art. 4 ust. 1
ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (obecnie jednolity tekst:
Dz.U. z 2025 r., poz. 1480) w związku z art. 13 pkt 4, art. 11 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt
5 i art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, przez błędne ich zastosowanie polegające
na przyjęciu w sytuacji skarżącej, że świadczenie usług pozą salonem fryzjerskim,
w niewielkim rozmiarze i z niewielkim dochodem nie jest wykonywaniem
działalności gospodarczej oraz przyjęcie, iż w spornym okresie skarżąca nie
prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej, a tym samym nie podlegała
ubezpieczeniom społecznym, mimo braku dokonania relewantnych ustaleń
faktycznych w tym zakresie, a w szczególności co do tego, czy i jakie świadczyła
usługi w spornym okresie, z jaką częstotliwością, w jakim miejscu, przy użyciu
jakiego sprzętu, w czyim imieniu i na czyj rachunek, jaka była wysokość przychodu i
dochodu, jaki był model biznesowy skarżącej.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy Sądowi Apelacyjnemu lub innemu sądowi równorzędnemu do ponownego
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego oraz o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wobec jej oczywistej zasadności w
zakresie wszystkich zawartych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania i o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne (pkt 1), bądź istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (pkt 2), czy też zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub gdy skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W konsekwencji tego w art. 3984 § 2
k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił
obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.
I USK 87/25
4
Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek.
Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,
wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek
argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko
wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie
analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna jest wszak
szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes
publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów
powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie
okoliczności w sprawie zachodzą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
5 czerwca 2013 r., III SK 55/12, LEX nr 1482419 i powołane tam orzeczenia).
Tymczasem skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania czyni odwołanie do podstaw kasacyjnych i lakonicznie wskazuje, że
„oczywista zasadność skargi wynika z przyjęcia a priori założenia, iż świadczenie
I USK 87/25
5
usług poza salonem fryzjerskim, w niewielkim rozmiarze i z niewielkim dochodem
nie jest wykonywaniem działalności gospodarczej, w tym z pominięciem
całokształtu historii zawodowej oraz z braku dokonania kluczowych z punktu
widzenia rozstrzygnięcia ustaleń, jak to czy i jakie usługi świadczyła w spornym
okresie, z jaką częstotliwością, w jakim miejscu, przy użyciu jakiego sprzętu, w
czyim imieniu i na czyj rachunek, jaka była wysokość przychodu i dochodu
skarżącej”. Natomiast skuteczne powołanie przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.
wymaga nie tylko odwołania się do okoliczności, że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście
zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża
się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że
rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia
(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem
wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący
powinien więc w wywodzie prawnym, którego zdecydowanie zabrakło, wykazać
kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego
polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r.,
II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126;
z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie
sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa.
Skarżący ma zatem obowiązek wskazania jakie przepisy zostały naruszone przez
sąd – czego jednak nie czyni - oraz wykazania, że w wyniku tego naruszenia doszło
do wydania rażąco nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 23 czerwca 2025 r., III USK 96/25, LEX nr 3899562). Jednak o
tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja
zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860).
W tym zakresie wniesiona skarga nie spełnia wymienionych wyżej warunków,
ponieważ poza stwierdzeniem, że „zachodzi oczywista zasadność skargi kasacyjnej
I USK 87/25
6
w zakresie wszystkich podstaw kasacyjnych”, skarżąca nie odniosła się do żadnego
konkretnego przepisu, którego naruszenie miałoby mieć charakter naruszenia
kwalifikowanego. Dopiero z treści skargi można się domyślać, że chodzi o
oczywiste naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, chociaż przepis ten w
ogóle nie został wyartykułowany we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, a
jedynie w jej podstawach i to w związku z przepisami ustawy o swobodzie
działalności gospodarczej oraz Prawa przedsiębiorców. W orzecznictwie
ugruntowane jest natomiast stanowisko, według którego dla stwierdzenia, że w
sprawie wystąpiła przesłanka oczywistej zasadności skargi, skarżący powinien był
wskazać konkretne, naruszone przez sąd przepisy, a także przytoczyć odpowiednie
argumenty wyjaśniające, dlaczego te przepisy zostały, jego zdaniem, w tak
ewidentny sposób naruszone (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120), zaś skarga kasacyjna powinna być
tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej
podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi ani
tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134; z dnia 20 października 2016 r., I PK
59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500;
z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640).
Odnosi się to również do szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt
4 k.p.c., która jako jedyna ma na uwadze indywidulany interes skarżącego w
przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne
mogą prowadzić do uwzględnienia skargi, to w przypadku podstawy przedsądu z
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. znaczenie ma dopiero oczywista zasadność skargi, czyli
samodzielne (odrębne od podstaw kasacyjnych) wskazanie i wykazanie we
wniosku naruszenia przepisów, które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że
objęty skargą wyrok, jest oczywiście wadliwy i dlatego skarga powinna zostać
przyjęta do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja
2020 r., I UK 250/19, LEX nr 3029692).
Na marginesie wypada jedynie nadmienić, że obecnie w orzecznictwie Sądu
Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że podstawą powstania tytułu do podlegania
ubezpieczeniom społecznym w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności
I USK 87/25
7
gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej) jest faktyczne wykonywanie
pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 13 pkt 4 tej ustawy), czyli rzeczywiste
podjęcie i prowadzenie działalności zarobkowej, wykonywanej w sposób
zorganizowany i ciągły, w celu zarobkowym (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia
25 stycznia 2017 r., II UK 621/15, LEX nr 2248732; z dnia 10 maja 2022 r.,
I USKP 100/21, LEX nr 3435868; z dnia 9 listopada 2022 r., I USKP 148/21, LEX nr
3549446; z dnia16 października 2024 r., III USKP 122/23, LEX nr 3768913). Cechą
działalności gospodarczej jest prowadzenie jej dla zysku, który powinien wystarczyć
na koszty działalności, utrzymanie przedsiębiorcy i dalszy rozwój.
Ubezpieczenie społeczne nie jest natomiast celem samym w sobie. Jest nim
zarobek, który powinien pokrywać w pełni koszty działalności, w tym ubezpieczenia
społecznego, a ponadto wystarczać na utrzymanie oraz rozwój przedsiębiorstwa
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2023 r., III USKP 27/22, LEX nr
3571706). Równocześnie nie należy zapominać o tym, że swoboda działalności
gospodarczej nie jest równoznaczna z jej dowolnością, gdyż działalność ta podlega
regulacji, co oznacza, że nie wystarcza subiektywne przekonanie i własna
kwalifikacja kształtowanej sytuacji jako działalności gospodarczej. Zorganizowanie
działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej odbywa się przykładowo
przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków biurowych, maszyn, sprzętu,
technologii, zatrudnienie pracowników, przedsięwzięcie działań o charakterze
marketingowym (informacja, reklama) oraz przez podejmowanie działań
zmierzających do uzyskania i utrzymania wymaganych kwalifikacji niezbędnych ze
względu na rodzaj wykonywanej działalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia
10 lutego 2016 r., I UK 65/15, LEX nr 2118451 czy z dnia 16 lutego 2016 r., I UK
77/15, LEX nr 2000382). Ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy
działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana należy do sfery ustaleń
faktycznych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 240/09,
LEX nr 585723; z dnia 10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920; z dnia
5 października 2017 r., I UK 395/16, LEX nr 2400313). O tym, czy ubezpieczony
podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a w
konsekwencji tego mógł zgłosić się także do dobrowolnego ubezpieczenia
chorobowego, przesądza zatem ustalenie, że faktycznie prowadził/wykonywał
I USK 87/25
8
pozarolniczą działalność gospodarczą (por. wyrok z dnia 5 października 2017 r.,
I UK 395/16, LEX nr 2400313 z glosą K. Stepnickiej, LEX/el 2018).
Wobec tego, że skarżąca nie zdołała wykazać, że zachodzi potrzeba
rozpoznania jej skargi, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania
kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.
[a.ł]
