I USK 84/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 września 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania M.S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Kielcach
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 30 września 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 25 września 2024 r., sygn. akt III AUa 2564/20,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[A.P.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 25 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił
zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia
6 sierpnia 2020 r. i oddalił odwołanie M.S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Kielcach z dnia 27 maja 2019 r., stwierdzającej że M.S.
jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarcza nie podlega
obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 6
czerwca 2014 r. do 14 września 2018 r.
Sąd Apelacyjny nie podzielił ani ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji,
ani wyrażonych przez ten Sąd ocen prawnych. Przyjęcie, że M.S. od 6 czerwca
2014 r. rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, którą
I USK 84/25
2
nieprzerwanie kontynuowała w kolejnych latach do 14 września 2018 r. nie
pozostawało bowiem w zgodzie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym
oraz wykładnią art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r. poz.
497, ze zm. – dalej jako ustawa systemowa). W ocenie Sądu Apelacyjnego,
uprawniony jest wniosek, że celem zgłoszenia przez odwołującą prowadzenia
działalności gospodarczej nie była wola prowadzenia tej działalności, ale wyłącznie
uzyskanie prawa do wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym
związanych z kolejną ciążą. Działalnością gospodarczą jest bowiem działalność
wskazująca zawodowy, czyli stały charakter, w tym powtarzalność podejmowanych
działań, podporządkowanie regułom opłacalności (lub zasadzie racjonalnego
gospodarowania) i zysku oraz uczestnictwo w działalności gospodarczej. Wobec
tego nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana okresowo i
sporadycznie, okazjonalnie, a także jeśli nie jest ona prowadzona w celu
osiągnięcia dochodu (zarobku) rozumianego jako nadwyżka przychodów nad
poniesionymi kosztami. Tymczasem z okoliczności sprawy wynika, że odwołująca
się postanowiła formalnie zarejestrować działalność gospodarczą w oparciu o
wystawione na rzecz jej męża faktury oraz inne dokumenty pozorujące
wykonywanie działalności gospodarczej, a impulsem do tego zgłoszenia nie była
wola prowadzenia tej działalności, lecz tylko uzyskanie prawa do wysokich
świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 pkt 5 i
art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, obowiązek ubezpieczenia społecznego wynika z
faktycznego rozpoczęcia działalności i jej prowadzenia, a nie jedynie z wpisu do
ewidencji.
Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego: art. 6 ust. 1
pkt 5, art. 8 ust. 6, art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, art. 8
ust. 6 ustawy systemowej, art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, art. 3 ustawy Prawo
przedsiębiorców, art. 83 k.c. oraz art. 58 § 1 i 2 k.c., a także na naruszeniu
przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia:
art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c.
Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
jej oczywistą zasadność w zakresie podniesionych zarzutów naruszenia przepisów
I USK 84/25
3
prawa materialnego oraz procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem skarżącej najbardziej istotne naruszenie dotyczy art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8
ust 6, art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, przez jego
błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca
2018 r. ustawy Prawo przedsiębiorców, przez jego niewłaściwe zastosowanie,
art. 83 k.c. oraz art. 58 § 1 i 2 k.c., polegające na niewłaściwej wykładni tych
przepisów oraz art. 233 § 1 k.p.c., przez przekroczenie przez Sąd Apelacyjny
granic swobodnej oceny dowodów, co skutkowało jednostronnym i nieobiektywnym
rozważeniem materiału dowodowego, jak i art. 328 § 2 k.p.c., które uniemożliwia
weryfikację prawidłowej oceny dokonanej przez Sąd odwoławczy. W wyniku
wskazanych naruszeń Sąd Apelacyjny doszedł do błędnego wniosku, że skarżąca
nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co skutkowało
wydaniem wyroku rażąco naruszającego prawa skarżącej. W związku z powyższym,
wskazane istotne naruszenia prawa materialnego i procesowego miały bezpośredni
wpływ na treść wyroku Sądu Apelacyjnego. Przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania jest zdaniem skarżącej uzasadnione w celu naprawienia uchybień i
zapewnienia realizacji prawa do rzetelnego procesu oraz prawidłowego stosowania
przepisów prawa.
Sąd Najwyższy zważył:
Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy
zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy
prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo
procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym
I USK 84/25
4
polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w
orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,
względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym
stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r.,
IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Oczywiste jest przy tym tylko to, co można
dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub
dociekań. Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być
dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC
2001 nr 10, poz. 156). W przyczynie kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. nie chodzi o wskazanie naruszenia prawa przez sąd meriti, choćby
oczywistego, co dotyczy zwłaszcza uchybień w sferze prawa procesowego, lecz o
to, aby wykazane uchybienia sądu skutkowały wydaniem oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia
2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK
285/07, LEX nr 442743; z dnia 28 lutego 2012 r., I PK 157/11, LEX nr 1215115).
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała istnienia tak rozumianej
przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w uzasadnieniu wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca nie wskazała jakichkolwiek
argumentów prawnych, świadczących o tym, dlaczego zarzucane uchybienia mają
jej zdaniem kwalifikowany charakter. Swój wywód ograniczyła jedynie do odesłania
do uzasadnienia przytoczonych podstaw skargi kasacyjnej. Tymczasem w
orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że w wypadku, gdy
strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,
powinna przedstawić argumentację prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość
się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia
23 maja 2018 r., I CSK 36/18, LEX nr 2508116; z dnia 29 maja 2018 r., I CSK
42/18, LEX nr 2508120). Wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta
„oczywistość” winien znaleźć się w uzasadnieniu wniosku (postanowienie Sądu
I USK 84/25
5
Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 127/17, LEX nr 2496323). O tym, że
skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może decydować argumentacja zawarta w
uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia
2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). W ocenie Sądu Najwyższego w
uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie został
wykorzystany dorobek orzecznictwa i doktryny w zakresie warunków prawnych,
jakie muszą zostać spełnione, aby można stwierdzić zaistnienie przesłanek
określonych w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przepisu tego nie wystarczy tylko powołać,
lecz trzeba mieć na uwadze, że dąży się do wzruszenia prawomocnego orzeczenia
sądowego przez zastosowanie nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
Sposób sformułowania przez skarżącą zarzutów naruszenia prawa
materialnego wskazuje, że zgłoszone nieprawidłowości odnoszą się w
rzeczywistości do kwestionowania dokonanych przez Sąd Apelacyjny ustaleń
faktycznych. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie
uzasadniany próbą zwalczania ustaleń faktycznych, gdyż mogłaby ona ewentualnie
odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2015 r., II CSK 408/14,
LEX nr 1640240).
Przytoczone podstawy naruszenia przepisów postępowania również nie
mogą przemawiać za rozpoznaniem skargi kasacyjnej. Wyłączenie w art. 3983 § 3
k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów pozbawia
skarżącego możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej
oceny dowodów przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c.. Skoro w myśl art. 3983 § 3
k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów
lub oceny dowodów, nie mogą one przemawiać również za oczywistą zasadnością
skargi. W przeciwnym razie zachodziłby dysonans między etapem przedsądu a
późniejszym rozpoznaniem podstaw kasacyjnych z ograniczeniem wynikającym z
tego przepisu, a także wobec związania ustaleniami stanu faktycznego, na którym
oparto zaskarżony wyrok (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2014 r.,
II UK 20/14, Legalis nr 1385231; z dnia 6 lutego 2014 r., I PK 246/13, Legalis nr
1169331). Warto przypomnieć, że Sąd Najwyższy nie dokonuje ponownej oceny
wiarygodności i mocy zebranego materiału, lecz sprawdza prawidłowość
I USK 84/25
6
wykorzystania przez sąd orzekający uprawnień przewidzianych w art. 233 § 1 k.p.c.
Jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału
dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena
tego sądu nie narusza art. 233 § 1 k.p.c. i musi się ostać, choćby z materiału tego
dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w
wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza
poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego,
nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo - skutkowych,
przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie
podważona (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 r., IV CKN
1256/00, Legalis nr 61716; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r.,
II CKN 817/00, Legalis nr 59468).
W judykaturze utrwalony jest pogląd, że zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.
jest usprawiedliwiony tylko w wyjątkowych okolicznościach, w których motywy
wyroku są tak ułomne, że uniemożliwiają kontrolę oceny toku wywodu, który
doprowadził do rozstrzygnięcia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego
2003 r., I CKN 65/01, LEX nr 78271; z dnia 27 czerwca 2001 r., II UKN 446/00,
OSNP 2003 Nr 7, poz. 182). Takich wad nie można przypisać uzasadnieniu
zaskarżonego wyroku, gdyż jego treść pozwala na dokonanie kontroli orzeczenia,
obejmującej prawidłowość wykładni i subsumpcji. Trzeba mieć też na względzie, że
uzasadnienie wyroku sporządzane jest ex post, toteż nawet w przypadku
naruszenia wymagań dotyczących jego konstrukcji z zasady nie dochodzi do
spełnienia przesłanki istotnego wpływu na rozstrzygnięcie (wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 20 listopada 2014 r., I PK 88/14, LEX nr 1622121).
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
orzekł jak w sentencji.
[A.P.]
[SOP]
I USK 84/25
7
