I USK 668/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 lutego 2026 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania E.J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach
o podleganiom ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 18 lutego 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Krakowie z dnia 12 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 1111/21,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 12 marca 2025 r., zmienił
wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 10 maja 2021 r. i oddalił odwołanie E.J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Kielcach z dnia 16 lipca
2019 r. i stwierdził, że ubezpieczona podlega obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą
działalność gospodarczą od 1 października 2014 r. do 1 kwietnia 2015 r. i od 31
marca 2016 r. do 13 kwietnia 2016 r. oraz nie podlega obowiązkowo
ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca
pozarolniczą działalność gospodarczą od 14 kwietnia 2016 r. do 2 stycznia 2019 r.
I USK 668/26
2
W ocenie Sądu Apelacyjnego, na podstawie zebranego materiału
dowodowego, trudno było przyjąć, że odwołująca się od 14 kwietnia 2016 r. do
2 stycznia 2019 r. faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, a nawet, że
miała taki zamiar, skoro nie miała żadnych klientów (nie potrafiła ich wskazać), a
analiza jej sytuacji finansowej i braku przychodów w spornym okresie świadczyła,
że nie mogło być mowy o zarobkowym prowadzeniu działalności gospodarczej,
czyli nastawionej na uzyskanie dochodu. Ponadto, odwołująca się w całym
spornym okresie od 14 kwietnia 2016 r. do 2 stycznia 2019 r. miała tylko kilka
niewielkich przerw w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że ubezpieczona, po nieprzerwanym pobieraniu
zasiłku chorobowego od 2 stycznia 2015 r. (zaledwie po 3 miesiącach od
zarejestrowania działalności gospodarczej) i następnie do 30 marca 2016 r. zasiłku
macierzyńskiego, już od 5 kwietnia 2016 r. udała się na zasiłek opiekuńczy i przez
kolejne lata, z niewielkimi tylko przerwami (najdłuższa przerwa od 14 kwietnia
2016 r. do 8 maja 2016 r. i kolejna od 24 lipca 2017 r. do 3 września 2017 r.)
korzystała naprzemiennie z tego zasiłku bądź z zasiłku chorobowego aż do
wyrejestrowania działalności gospodarczej w styczniu 2019 r. Jednocześnie
zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych od 1 października 2014 r.
zadeklarowała najwyższą dopuszczalną podstawę wymiaru składek na
ubezpieczenia społeczne (9.300 zł), od której to podstawy przez cały czas
wypłacane jej były świadczenia z ubezpieczenia, gdyż przerwy między zasiłkami
były bardzo krótkie. W rezultacie w spornym okresie przypadającym od 14 kwietnia
2016 r. do 2 stycznia 2019 r. pobrała świadczenia z ubezpieczeń chorobowego w
łącznej kwocie 280.126,00 zł, podczas gdy składki na ubezpieczenie chorobowe
opłaciła w kwocie 2.041,30 zł. Sąd Apelacyjny uznał, że przebywanie na zasiłkach
od 2 stycznia 2015 r., w spornym okresie z niewielkimi tylko przerwami, wykluczało
w istocie możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w sposób zarobkowy,
czyli przynoszącej dochód mogący być źródłem utrzymania.
Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik ubezpieczonej, zaskarżając wyrok
Sądu Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznanie wskazał na jej oczywistą zasadność.
I USK 668/26
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na
przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została
jednak spełniona. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla
przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na
uwzględnienie. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby
głębszej analizy czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane
uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych,
powołanych przez skarżącego przepisów prawa, z zastrzeżeniem art. 3983 § 3 k.p.c.
i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że podstawą do
powstania obowiązku ubezpieczenia na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U.
z 2025 r. poz. 350, dalej ustawa systemowa) jest faktyczne wykonywanie
działalności pozarolniczej (art. 13 pkt 4 tej ustawy), w tym gospodarczej, co
oznacza, że wykonywanie tejże działalności, to rzeczywista działalność zarobkowa
wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (por. np. wyroki Sądu Najwyższego:
z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006, nr 19-20, poz. 309; z dnia
14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 18 lutego 2009 r.,
II UK 207/08, LEX nr 736738; z dnia 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr
736739; z dnia 19 lutego 2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235; z dnia 22 lutego
2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723; z dnia 18 listopada 2011 r., I UK 156/11,
LEX nr 1102533).
Prowadzenie działalności gospodarczej o tyle zatem stanowi tytuł podlegania
ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje, choć
stopień natężenia jego aktywności może być różny.
Pod pojęciem działalności gospodarczej rozumie się więc zarobkową
działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie,
rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową
wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność gospodarcza musi
odpowiadać pewnym cechom - w ujęciu tradycyjnym działalność gospodarcza
I USK 668/26
4
charakteryzuje się profesjonalnością, samodzielnością, podporządkowaniem
zasadzie racjonalnego gospodarowania, celom zarobkowym, trwałością
prowadzenia, wykonywaniem w sposób zorganizowany oraz uczestniczeniem w
obrocie gospodarczym. Właściwości cechujące działalność gospodarczą, które
powinny występować łącznie to działanie stałe, nieamatorskie, nieokazjonalne, z
elementami organizacji, planowania i zawodowości rozumianej jako fachowość,
znajomość rzeczy oraz specjalizacja (zob. B. Gudowska i J. Strusińska-Żukowska
(red): Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Warszawa 2011,
s. 106-107, por. także uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia
18 czerwca 1991 r., III CZP 40/91, OSNC 1992 Nr 2, poz. 17). Aby więc można
było o niej mówić, muszą zostać spełnione kumulatywnie wszystkie przesłanki
(zarobkowy charakter prowadzonej działalności, zorganizowany charakter, ciągłość
wykonywania działalności).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla zakwalifikowania
danej działalności jako działalności gospodarczej - z punktu widzenia przywołanych
wyżej przepisów - istotne znaczenie ma jej ciągłość oraz zorganizowany i
zarobkowy charakter. Ciągłość w działalności gospodarczej ma dwa aspekty.
Pierwszy to powtarzalność czynności, pozwalająca na odróżnienie działalności
gospodarczej od jednostkowej umowy o dzieło lub zlecenia albo umowy o
świadczenie usługi, które same w sobie nie składają się jeszcze na działalność
gospodarczą, zaś drugi aspekt, wynikający zresztą z pierwszego, to zamiar
niekrótkiego prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404; z dnia
10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920).
Z kolei o zorganizowaniu działalności gospodarczej nie świadczy jedynie jej
forma organizacyjno-prawna (zob. W.J. Katner: Prawo o działalności gospodarczej.
Komentarz. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, Warszawa 2003, s. 21-22), czyli
dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej czy rejestru
przedsiębiorców KRS. Organizacji tej nie można bowiem sprowadzać wyłącznie do
płaszczyzny formalnej, gdyż ma ona swoje odzwierciedlenie również w
płaszczyźnie materialnej (zob. M. Szydło: Swoboda działalności gospodarczej,
I USK 668/26
5
Warszawa 2005 r., s. 48-55 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
26 września 1996 r., II FSK 789/07, LEX nr 495147).
Zorganizowanie działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej
odbywa się zatem przykładowo przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków
biurowych, maszyn, sprzętu, technologii, zatrudnienie pracowników,
przedsięwzięcie działań o charakterze marketingowym (informacja, reklama) oraz,
ogólnie rzecz ujmując, przez podejmowanie działań zmierzających do uzyskania i
utrzymania wymaganych kwalifikacji niezbędnych ze względu na rodzaj
wykonywanej działalności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 2016 r.,
I UK 65/15, LEX nr 2118451; z dnia 16 lutego 2016 r., I UK 77/15, LEX nr 2000382).
Kolejnym elementem kreującym działalność gospodarczą jest jej zarobkowy
charakter. Działalność jest zarobkowa, jeżeli jest prowadzona w celu osiągnięcia
dochodu ("zarobku") rozumianego jako nadwyżka przychodów nad nakładami
(kosztami) tej działalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2013 r.,
I UK 604/12, OSNP 2014 Nr 2, poz. 30).
Przesłanka zarobkowego charakteru działalności zostanie spełniona wtedy,
gdy jej prowadzenie przynosi rzeczywisty zysk, ale również wówczas, gdy pomimo
jego nieosiągnięcia, przedsiębiorca nastawiony był na uzyskanie dochodu (por.
przywołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2016 r.,
I UK 455/15 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16 i
z dnia 15 marca 2018 r., III UK 47/17, LEX nr 2497578). W tej mierze istotny jest
zatem wyznaczony przez przedsiębiorcę cel, który w każdym przypadku, poprzez
realizację zamierzonych przedsięwzięć musi zakładać pozytywny wynik.
Rekonstrukcja istotnych parametrów pojęcia działalności gospodarczej
wymusza, by wszystkie z nich wystąpiły w sprawie. Istotne pozostawało
wyjaśnienie, czy w odtworzonych działaniach odwołującej się występowały
wszystkie obligatoryjne elementy składające się na pojęcie pozarolniczej
działalności. Nie chodzi tu tylko o przeważające elementy, lecz o spełnienie
wszystkich cech tej działalności. W tym kierunku wypowiedział się ostatnio Sąd
Najwyższy (wyrok z dnia 6 października 2020 r., I UK 105/19, OSNP 2021 Nr 8,
poz. 95). W wyroku z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15 (LEX nr 2122404), Sąd
Najwyższy stwierdził, że stopień natężenia aktywności osoby prowadzącej
I USK 668/26
6
pozarolniczą działalność gospodarczą może być różny. Niemniej, "prowadzenie
działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile
faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje" - na co w rozpoznawanej sprawie
nie wskazują ustalenia faktyczne.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca, powołując się na przesłankę oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej, zmierza do podważenia dokonanej przez Sąd drugiej
instancji oceny poszczególnych dowodów i poczynionych na tej podstawie ustaleń
faktycznych. Jak stanowi art. 3989 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą
być bowiem zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
Sumując powyższe uwagi, nie sposób przyjąć, by skarżąca wykazała
przesłanki wskazujące na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Za takie
okoliczności nie może być uznany sam fakt braku akceptacji zaskarżonego
werdyktu. Nie znajdując podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.
AGM
[SOP]
