I USK 665/26

I USK 665/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Sobutka Dnia 14 maja 2026 r. w sprawie z odwołania J.O. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu o emeryturę górniczą, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 maja 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 810/22, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od J.O. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. DS UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Koninie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 13 kwietnia 2022 r. (sygn. akt III U 997/21), wydanym w sprawie J.O. z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu, o emeryturę górniczą, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał I USK 665/26 2 wnioskodawcy prawo do emerytury górniczej, począwszy od daty złożenia wniosku (punkt pierwszy) oraz zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt drugi). Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 1 kwietnia 2025 r. (sygn. akt III AUa 810/22), zmienił punkt 1 zaskarżonego wyroku i odwołanie oddalił, zmienił punkt 2 zaskarżonego wyroku w ten sposób, że zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od 9 kwietnia 2025 r. do dnia zapłaty oraz zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty. Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł odwołujący, zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w uznaniu, że praca odwołującego nie była pracą górniczą, ponieważ była ona pracą w dozorze ruchu i kierownictwie ruchu kopalni węgla brunatnego, podczas gdy odwołujący wykonywał pracę górniczą w rozumienie ww. przepisu; 2. art. 50a ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wynikające z błędnej wykładni art. 50c ust. 1 pkt 5 ww. ustawy, skutkujące przyjęciem, że odwołującemu nie przysługuje prawo do emerytury górniczej, pomimo, że odwołujący spełnia warunki niezbędne do przyznania mu prawa do emerytury górniczej, w tym warunek związany z wymaganym okresem pacy górniczej; 3. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w nieuznaniu okresów zatrudnienia odwołującego na poszczególnych stanowiskach jako pracy górniczej i w konsekwencji odmówienie I USK 665/26 3 odwołującemu prawa do emerytury górniczej, podczas gdy w przypadku współpracowników odwołującego okresy zatrudnienia na tych samych stanowiskach pracy i u tego samego pracodawcy zostały uznane za pracę górniczą, przez co osoby te uzyskały prawo do emerytury górniczej. W związku ze stawianymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie apelacji, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a na wypadek nieuwzględnienia wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji – uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji. Skarżący wniósł także o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazując, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a mianowicie: 1. czy praca w dozorze ruchu i kierownictwie ruchu kopalni węgla brunatnego może stanowić prace górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS? 2. czy brak uregulowania w drodze rozporządzenia wykazu stanowisk dozorowych i kierowniczych, na których paca stanowi prace górniczą stanowi bezwzględną przeszkodę do uwzględnienia pracy w dozorze ruchu i kierownictwie ruchu kopalni węgla brunatnego, jako pracy górniczej w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS? W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jej oddalenie i zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I USK 665/26 4 Skarga kasacyjna odwołującego nie kwalifikuje się do przyjęcia. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego, dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia, wraz ze wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 stycznia 2026 r., I CSK 1777/25, LEX nr 3996598; T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–50539, Warszawa 2021, art. 390; M. Manowska (w:) Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025, art. 390). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki I USK 665/26 5 z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą; 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez skarżącego do postawienia dwóch ogólnych i nierozbudowanych pytań nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego – tym bardziej, jeżeli zagadnienie prawne zostało przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów interpretacyjnych (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 marca 2025 r., I USK 345/23, LEX nr 3845591) oraz nie przeprowadzono analizy wskazującej na jego istotność, ponadto nie wykazano, dlaczego zagadnienie to jest istotne w niniejszej sprawie (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 maja 2022 r., I CSK 1069/22, LEX nr 3448150). Zasadnym jest wskazać, że rację należy przyznać organowi rentowemu, który w odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołującego stwierdził, że Sąd Najwyższy zajmował się już wielokrotnie zagadnieniami związanymi z emeryturą górniczą i materia przedstawiona przez skarżącego nie jest zagadnieniem nowym, a judykatura Sądu Najwyższego analizowała wskazane przez odwołującego przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Najwyższy w wyroku z 17 kwietnia 2024 r. (I USKP 5/24, OSNP 2025, nr 3, poz. 30), zaznaczył, że jedynym aktem prawnym regulującym kwestię kwalifikacji zatrudnienia na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń jest wyłącznie art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy uwzględnieniu treści art. 50c ust. 1 pkt 4, w myśl którego za pracę górniczą uważa się zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym I USK 665/26 6 lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego. W powołanym wyżej wyroku Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że odnosząc się do judykatury Sądu Najwyższego, tj. postanowienia z 14 czerwca 2023 r. (III UZP 4/23, OSNP 2024 Nr 1, poz. 7) określono, że z wykładni art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że w przepisie tym należy wyodrębnić trzy różne kategorie prac, które mogą być kwalifikowane jako prace górnicze: 1) prace w kopalniach głębinowych wykonywane w dozorze lub kierownictwie ruchu pod ziemią oraz takie same prace wykonywane w ramach zatrudnienia w przedsiębiorstwach pomocniczych; 2) niesprecyzowane w samym art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prace w kopalniach siarki i węgla brunatnego oraz 3) niesprecyzowane w samym art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prace w przedsiębiorstwach pomocniczych pracujących dla kopalń siarki i węgla brunatnego. Z powyższego wynika zatem, że dopiero po partykule „a także” umieszczonej po fragmencie „pod ziemią na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń, przedsiębiorstw i innych podmiotów określonych w pkt 1-3”, w art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wymieniono zatrudnienie „w kopalniach siarki i węgla brunatnego oraz przedsiębiorstwach i innych podmiotach, o których mowa w pkt 4” (art. 50c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) z dookreśleniem, że chodzi o zatrudnienie wyłącznie na stanowiskach określonych przez ministra właściwego do spraw gospodarki w porozumieniu z innymi ministrami. Z uwagi na taką konstrukcję art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz treść delegacji ustawowej, w przypadku kopalń siarki i węgla brunatnego oraz przedsiębiorstw pomocniczych świadczących usługi dla tych dwóch rodzajów kopalń, nie jest możliwe zakwalifikowanie zatrudnienia na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń jako pracy górniczej, gdy nie była to praca „pod ziemią na stanowiskach dozoru”. I USK 665/26 7 W podsumowaniu Sąd Najwyższy zasygnalizował, że szerokiemu ujęciu art. 50c ust. 1 pkt 5 - przez odniesienie go także do pracy na stanowiska w dozorze lub kierownictwie ruchu w kopalniach siarki i węgla brunatnego - sprzeciwia się aksjologia unormowań dotyczących emerytur górniczych (rekompensata za ciężką fizyczną pracę w niesprzyjających warunkach środowiskowych oraz poważnym ryzyku śmierci lub niezdolności do pracy) a także ogólna dyrektywa ścisłej wykładni przepisów. Utrwalony jest zatem w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że pracą górniczą na odkrywce węgla brutalnego w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest nie każda praca, która funkcjonalnie łączy się z eksploatacją odkrywki w kopalni węgla brunatnego. Za prace górnicze w pkt 4 uznano tylko określony rodzaj prac i to wykonywanych na odkrywce, a sama praca na odkrywce traktowana była jak odpowiednik pracy na przodku w kopalni głębinowej (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2022 r., II USK 404/21, LEX nr 3369776). Stanowisko to ma oparcie w założeniu, zgodnie z którym przepisy normujące nabywanie prawa do emerytury górniczej muszą zaś być wykładane ściśle (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 26 kwietnia 2017 r., I UK 578/16, LEX nr 2305921; z 13 lipca 2016 r., I UK 117/16, LEX nr 2096712; z 16 marca 2011 r., I UK 331/10, LEX nr 811826 czy z 28 kwietnia 2010 r., I UK 339/09, LEX nr 607444). Przedstawione uwagi prowadzą do ogólnego wniosku, że nie stanowi pracy górniczej praca, która nie ma bezpośredniego związku z wydobywaniem kopalin lub pozyskiwaniem złóż węgla brunatnego, co wskazuje, że nie można zakwalifikować (jako pracy górniczej) pracy odwołującego wykonywanej na powierzchni na stanowiskach dozoru ruchu w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. O uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie może decydować ani rozporządzenie wykonawcze, ani tym bardziej wewnętrzne zarządzenie pracodawcy lub protokół komisji weryfikacyjnej kwalifikujący określone zatrudnienie jako pracę górniczą i wystawione na jego podstawie świadectwo wykonywania takiej pracy, ale rodzaj faktycznie wykonywanej pracy odpowiadający wymaganiom ustawowym – na co słusznie zwrócił uwagę także Sąd odwoławczy. I USK 665/26 8 Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. i w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2026 r., poz. 118). DS. [SOP]