I USK 629/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Sobutka
Dnia 14 maja 2026 r.
w sprawie z odwołania I.J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu i Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy
o zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 14 maja 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Legnicy od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy
z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt V Ua 10/25,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w Legnicy na rzecz I.J. kwotę 2.700,00 (dwa tysiące siedemset)
złotych, wraz z ustawowymi odsetkami za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia
zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym.
DS
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Legnicy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 24 stycznia 2025 r. (sygn. akt IV U 77/20), wydanym w sprawie I.J. z
I USK 629/26
2
odwołania od decyzji z 28 stycznia 2020 r. (znak: […]) Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Wałbrzychu o zasiłek chorobowy i od decyzji z 13 kwietnia
2023 r. (znak: […]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy o zasiłek
macierzyński, chorobowy i opiekuńczy, oddalił odwołanie od decyzji z 28 stycznia
2020, zmienił zaskarżoną decyzję z 13 kwietnia 2023 r. w ten sposób, że zwolnił
ubezpieczoną z zobowiązania do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego,
macierzyńskiego i opiekuńczego wraz z odsetkami w kwocie łącznej 109.374,68 zł
oraz zniósł wzajemnie koszty zastępstwa procesowego stron.
Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Okręgowy w Legnicy V Wydział
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 10 czerwca 2025 r. (sygn. akt V Ua
10/25), oddalił apelację i zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę
180 zł wraz z odsetkami za opóźnienie, liczonymi za czas po upływie tygodnia od
dnia doręczenia organowi rentowemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Skargę kasacyjną do Sadu Najwyższego wywiódł organ rentowy,
zaskarżając w całości wyrok Sadu Okręgowego w Legnicy, zarzucając naruszenie:
1. przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik
sprawy, tj. art. 365 § 1 k.p.c., poprzez ponowne dokonanie ustaleń w
zakresie świadomego działania odwołującej ukierunkowanego na pobieranie
zawyżonych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, podczas gdy
ustalenia te zostały już dokonane przez inny Sąd Apelacyjny w
prawomocnym wyroku z 14 września 2021 r. (sygn. akt III AUa 2145/21) w
sprawie o podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu,
wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu;
2. przepisów prawa materialnego, poprzez ich niezastosowanie, tj. art. 84 ust. 1
i 2 pkt 2 u.s.u.s. i poprzez zwolnienie odwołującej z obowiązku zwrotu
zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego wraz
z odsetkami w łącznej kwocie 109.374,68 zł, podczas gdy odwołująca
wprowadziła organ rentowy w błąd, co do prowadzenia pozarolniczej
działalności gospodarczej, w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń
I USK 629/26
3
społecznych z tytułu choroby i macierzyństwa, a zatem wypłacone jej
świadczenia były nienależne.
Z uwagi na stawiane zarzuty, organ rentowy wniósł o uchylenie w całości
wyroku Sądu II instancji (błędnie wskazanego przez organ rentowy jako wyroku
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu) i przekazanie sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Skarżący wniósł też o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując,
że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania skarżący organ rentowy wskazał, że wydany w
niniejszej sprawie wyrok Sądu Apelacyjnego wywołuje rozbieżności na tle orzeczeń
Sądu Najwyższego, jak również na tle innego orzeczenia Sądu Apelacyjnego,
wydanego w podobnej sprawie (wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z 4 lipca 2022
r., sygn. akt Va 11/22). Rozbieżności dotyczą ustalenia czy sąd może ponownie
dokonywać ustaleń w zakresie świadomego działania ubezpieczonego
ukierunkowanego na pobieranie nieprzysługującego mu świadczenia z ubezpieczeń
społecznych, podczas gdy ustalenia te zostały już dokonane przez inny sąd w
sprawie toczącej się pomiędzy tymi samymi stronami (w sprawie o podleganie
ubezpieczeniom społecznym).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu rentowego odwołująca wniosła o
nieprzyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej, ewentualnie w przypadku przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania - oddalenie jej w całości oraz w każdym z
przypadków zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej zwrotu kosztów
zastępstwa adwokackiego za postępowanie kasacyjne, według norm przepisanych
w kwocie 2.700 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, o których mowa w
art. 98 § 11 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do
przyjęcia i merytorycznego rozpoznania.
I USK 629/26
4
Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie
przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art.
3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania,
jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub
jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących
obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca
zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w
konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i
procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem
wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej
sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w
warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga
kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd
Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a
jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w
zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparty został na
przesłance istnienia potrzeby dokonania wykładni przepisów prawnych
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Należy w tym
miejscu przypomnieć, że odwołanie się do podstawy przedsądu, jaką jest potrzeba
wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis
prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca
I USK 629/26
5
2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,
Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242).
Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i
z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349). Powołanie się na
przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania
przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i
znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie
lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania w drodze
stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że
mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z
rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz
publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym
orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu.
Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, że związanie
wyrokiem sądu cywilnego (art. 365 k.p.c.) zobowiązuje do respektowania zarówno
ustaleń faktycznych stanowiących bezpośrednio podstawę rozstrzygnięcia, jak i
podstawy prawnej. Dotyczy to jednak tylko tych ustaleń faktycznych, które w
związku z podstawą sporu stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia. Należy bowiem
pamiętać, że omawiane związanie ograniczone jest do sentencji orzeczenia i nie
obejmuje jego motywów. Z tego względu dominuje stanowisko, że sąd nie jest
związany ustaleniami i oceną dowodów dokonanymi w innej sprawie. Zwraca się
przy tym uwagę, że - dokonując samodzielnych ustaleń - sąd nie może ignorować
stanowiska zajętego w innej sprawie, w której stan faktyczny był konstruowany na
podstawie tego samego zdarzenia, lecz biorąc je pod uwagę, obowiązany jest
dokonać własnych, wszechstronnych ustaleń i samodzielnych ocen, które w
rezultacie mogą doprowadzić do odmiennych konkluzji (por. wyrok Sądu
Najwyższego z 7 grudnia 2017 r., V CSK 197/17, LEX nr 2434726).
I USK 629/26
6
Sąd Najwyższy wielokrotnie stwierdzał, że o tożsamości roszczeń można
mówić, gdy identyczne są nie tylko przedmiot, lecz także podstawa sporu. Dla
tożsamości podstaw sporu niezbędna jest natomiast tożsamość podstawy
faktycznej i prawnej roszczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z 9
czerwca1971 r., II CZ 59/71, OSNCP 1971 Nr 12, poz. 226; z 22 kwietnia 1967 r., I
CR 570/66, OSPiKA 1968 nr 7-8, poz. 158; z 21 stycznia 1999 r., I PKN 474/98,
OSNAPiUS 2000 nr 5, poz. 177; z 23 marca 2006 r., IV CSK 89/05, OSNC 2007 Nr
1, poz. 15; Przegląd Sądowy 2007 nr 5, s. 122, z glosą P. Drapały; OSP 2007 Nr 6,
poz. 66, z glosą K. Zagrobelnego; z 24 lutego 2009 r., I UK 239/08, LEX nr 736714;
z 9 października 2014 r., IV CSK 37/14, LEX nr 1544215; z 7 marca 2013 r., I PK
181/12, OSNP 2013 nr 21 22, poz. 277; z 14 marca 2014 r., III CSK 124/13, LEX nr
1463866; z 21 listopada 2013 r., III CSK 43/13, LEX nr 1427740 oraz wyroki Sądu
Najwyższego: z 29 marca 2006 r., II PK 163/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 71; z 13
kwietnia 2007 r., I CSK 479/06, LEX nr 253401; z 6 marca 2008 r., II UK 144/07,
LEX nr 420911; z 15 listopada 2012 r., V CSK 515/11, LEX nr 1276233; z 4 lipca
2013 r., II UK 410/12, LEX nr 1375198; z 4 listopada 2016 r., I CSK 736/15, LEX nr
2156645; z 22 lutego 2017 r., IV CSK 316/16, LEX nr 2309600; z 14 września 2017
r., V CSK 673/16, LEX nr 2428282, a także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21
listopada 2013 r., III CZP 67/13, OSNC 2014 nr 7-8, poz. 73). Podsumowanie
dotychczasowego orzecznictwa nastąpiło w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8
listopada 2019 r. (III CZP 27/19, OSNC 2020 Nr 6, poz. 48) przyjmującej, że
wykładnia umowy, na podstawie której powód dochodził wynagrodzenia za
świadczenie usług, nie jest objęta mocą wiążącą wyroku (art. 365 § 1 k.p.c.) w
sprawie o inną część przewidzianego tą umową wynagrodzenia za świadczenie
usług. Po omówieniu pełnego zakresu dotychczasowego orzecznictwa w
uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że w kontekście art. 178 ust. 1
Konstytucji RP oraz zasady bezpośredniości i swobodnej oceny dowodów nie
sposób jest odmówić sądowi, gdy przytoczy za tym poważne argumenty,
uprawnienia do innej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, mogącej
prowadzić do innych ustaleń o faktach, a w konsekwencji i innej oceny kwestii,
która waży na wyniku postępowania, od oceny, którą przyjął inny sąd w odrębnie
rozpoznawanej sprawie, zwłaszcza że art. 365 § 1 k.p.c. dotyczy verba legis
I USK 629/26
7
związania orzeczeniem, nie zaś ustaleniami faktycznymi, w obrębie których lokuje
się także zrekonstruowanie treści umowy łączącej strony. W uchwale z dnia 27
października 2021 r. (III CZP 109/20, OSNC 2022 nr 4, poz. 38) Sąd Najwyższy
przyjął, że wykładnia prawa, która legła u podstaw rozstrzygnięcia w zakończonej
prawomocnie sprawie, w której powód dochodził części świadczenia, nie jest objęta
mocą wiążącą wyroku - w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. - w innej sprawie o dalszą
część tego świadczenia, pomiędzy tymi samymi stronami, w tym samym stanie
faktycznym i prawnym, jeśli jest rażąco sprzeczna z prawem. Należy także zwrócić
uwagę, na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 18 listopada 2021
r. (III PSKP 44/21, OSNP 2022 nr 8, poz. 75) stanowiące kontynuację wyżej
wyznaczonej linii orzeczniczej, z którego wynika, że sąd nie jest związany
prawomocnym orzeczeniem w nowej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami o
dalszą część uprzednio dochodzonego świadczenia, jeżeli zmianie uległ stan
faktyczny sprawy (choćby wskutek odmiennej oceny dowodów) lub sąd przyjął
odmienną, dotychczas nieuwzględnioną kwalifikację prawną (art. 365 § 1 k.p.c.).
Wyrażone w wyroku stwierdzającym niepodleganie ubezpieczeniom
społecznym poglądy sądu, dotyczące sfery motywacyjnej osoby zgłaszającej się do
ubezpieczeń społecznych, nie mają automatycznie mocy wiążącej w sprawie o
zwrot nienależnie pobranego świadczenia (wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada
2024 r., III USKP 56/24, LEX nr 3781389 i postanowienia Sądu Najwyższego z 23
lutego 2023 r., III USK 184/22, LEX nr 3554543 czy z 12 września 2023 r., III USK
320/22, LEX nr 3606482, oraz z 26 listopada 2024 r., III USK 78/24, LEX nr
3790591). Sąd Najwyższy nie uznaje, by wyłącznie na podstawie prawomocnej
decyzji stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniom społecznym można było
przyjąć, że pobrała ona zasiłek chorobowy w złej wierze i w konsekwencji pozostaje
zobowiązana do jego zwrotu (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 kwietnia 2023
r., III USKP 44/22; 4 lipca 2023 r., I USKP 34/23, Legalis nr 2961329; z 27 sierpnia
2024 r., I USKP 122/23, OSNP 2025, nr 1, poz. 11 i z 23 czerwca 2025 r., III USKP
131/24, Legalis nr 3253439).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach
postępowania kasacyjnego na postawie art. 108 § 1, art. 98 § 1, 11 k.p.c. w związku
I USK 629/26
8
z art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 215).
DS.
[SOP]
