I USK 625/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dawid Miąsik
Dnia 20 maja 2026 r.
w sprawie z odwołania A. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie
o ustalenie podstawy wymiaru składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 20 maja 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Łodzi z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt III AUa 945/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się
kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych z odsetkami z art. 98
par. 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 14 maja 2025 r., III AUa 945/24 oddalił
apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Lublinie (organ rentowy) od
wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 19 września 2024 r., VIII U 1044/24
zmieniającego decyzję organu rentowego z 12 marca 2024 r. i uznającego za
prawidłowe stanowisko przedsiębiorcy A.D. (odwołująca się) przedstawione we
wniosku złożonym w dniu 6 marca 2024 r. w przedmiocie możliwości ustalenia w
2024 r. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art.
I USK 625/26
2
18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(Dz. U. z 2023 r., 1230 ze zm., dalej jako: ustawa o systemie ubezpieczeń
społecznych).
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie poczynionych w sprawie
następujących ustaleń faktycznych. Odwołująca się od 23 lipca 2021 r. prowadzi
pozarolniczą działalność gospodarczą ujawnioną w CEIDG, przedmiotem której jest
pozostały transport lądowy pasażerski, gdzie indziej niesklasyfikowany. Od
początku wykonywania działalności aż do 31 października 2023 r. była
ubezpieczona w KRUS. Z dniem 1 listopada 2023 r. odwołująca się zrezygnowała z
ubezpieczenia w KRUS i zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych
oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ZUS jako osoba prowadząca
pozarolniczą działalność gospodarczą na zasadach określonych w art. 18 ust. 8
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dla których podstawę wymiaru
składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą
działalność stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż 60%
prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do
ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek ogłoszonego w
trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. W dniu 3 stycznia 2024 r.
odwołująca się chciała drogą elektroniczną wyrejestrować siebie jako osobę
ubezpieczoną od 1 stycznia 2024 r. z kodu tytułu ubezpieczenia 051000 i ponownie
zgłosić się do ubezpieczeń na zasadach określonych w art. 18c ust. 1 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych, dla których podstawa wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, którego roczny przychód z
pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku
kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 zł, uzależniona jest od dochodu z
pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku
dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej „dochodem z pozarolniczej
działalności gospodarczej”, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym – tj. na
zasadach „mały ZUS plus”. Wysłanie deklaracji drogą elektroniczną nie było jednak
możliwe. ZUS uznawał że odwołująca się prowadziła działalność gospodarczą 61
dni, nadto znacznie przekroczyła wymagany limit przychodu. Nie zgadzając się z
powyższym, odwołująca się w dniu 20 lutego 2024 r. dostarczyła do ZUS deklarację
I USK 625/26
3
w formie papierowej, ta jednak została odrzucona, gdyż w ocenie organu
ubezpieczona nie spełniła wymogów podlegania ubezpieczeniom z kodem 059000
tzw. mały ZUS plus.
Z tytułu prowadzonej działalności odwołująca się w całym 2023 r. osiągnęła
przychód w wysokości 40.642,41 zł. Natomiast w okresie od 1 listopada 2023 r. do
31 grudnia 2023 r. przychód z prowadzonej działalności wyniósł 3.453,70 zł. W dniu
6 marca 2023 r. odwołująca się złożyła w ZUS wniosek o wydanie indywidualnej
interpretacji w zakresie daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenie społeczne
lub zdrowotne, wskazując, iż w jej ocenie ma prawo do opłacenia w bieżącym roku
kalendarzowym tj. 2024 r. składek na ubezpieczenie społeczne od podstawy nie
niższej niż ustalona na zasadach wynikających z art. 18 c ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych.
Uwzględniając odwołania w tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd pierwszej
instancji wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało odniesienia się do dwóch
spornych kwestii: liczenia dni kalendarzowych prowadzenia przez przedsiębiorcę
pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym oraz
ustalenia, czy przychód przedsiębiorcy z pozarolniczej działalności gospodarczej
uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym przekracza limit ustalony
w przepisach. Za relewantne w tym zakresie Sąd pierwszej instancji uznał art. 34
ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców oraz art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1
art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4, art. 18 ust. 8, art. 18c ust. 1 i 11, art. 36 oraz art. 83d
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
Odwołująca się co do kwestii prowadzenia pozarolniczej działalności
gospodarczej przez okres 61 dni kalendarzowych w poprzednim roku
kalendarzowym utrzymywała, iż był to jednak cały rok, gdyż działalność została
założona 23 lipca 2021 r. i była nieprzerwanie prowadzona, mimo że była
ubezpieczona w KRUS. Stanowisko to jednak nie było prawidłowe. Jak bowiem
wynika a contrario z literalnego brzmienia art. 6 oraz art. 13 pkt 4 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą
działalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej chyba, że ze względu na zbieg
tytułów do ubezpieczeń podlegać będą jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu.
I USK 625/26
4
Wykładnia językowa powyższych przepisów wskazuje jednoznacznie, że liczba dni
prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej winna odpowiadać ściśle
liczbie dni podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu
zdrowotnemu z tytułu prowadzenia tej działalności, a nie zaś jak tego chce
ubezpieczona, liczbie dni podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, że - analizując brzmienie
art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do liczby dni prowadzenia
działalności gospodarczej - nie należy wliczać dni, w których ubezpieczony
prowadził działalność gospodarczą, podlegając w tym czasie ubezpieczeniu
społecznemu rolników. Jak bezsprzecznie bowiem wynika z wykładni językowej
przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby prowadzące
pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu tej ustawy jednocześnie
podlegają ubezpieczeniu społecznemu w ramach powszechnego systemu
ubezpieczeniowego.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że w przypadku odwołującej się ustalenie limitu
przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej w sposób proporcjonalny do
okresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w którym
przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS, sprawia, że przy
ustalaniu, czy nie doszło do przekroczenia tego limitu należy brać pod uwagę tylko i
wyłącznie przychody osiągnięte w tym okresie, tj. od 1 listopada 2023 r. do 31
grudnia 2023 r. Nie uwzględnia się zatem całego roku prowadzenia działalności, a
tylko okres podlegania ubezpieczeniom z tego tytułu, ergo roczny limit przychodów
powinien być ustalany proporcjonalnie. Skoro nie uwzględnia się okresu podlegania
w KRUS, to nie można uznać, że dochody wówczas generowane wpływają na
podstawę wymiaru składek w ZUS, skoro wtedy nie istniał taki tytuł do ubezpieczeń.
Organ rentowy złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu
Apelacyjnego, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga kasacyjna została oparta
na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
-
art. 18c ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego
błędne zastosowanie i uznanie, że w przypadku odwołującej istnieje możliwość
ustalenia w 2024 r. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na
podstawie art. 18c;
I USK 625/26
5
-
art. 18c ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego
błędną wykładnię i przyjęcie, że w przypadku odwołującej się ustalenie rocznego
limitu przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej następuje w sposób
proporcjonalny do okresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w
którym przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony
tym, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące wykładni
przepisów prawnych, tj. art. 18c ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie: czy ustalając roczny
limit przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w tym
przepisie w sposób proporcjonalny do okresu prowadzenia pozarolniczej
działalności gospodarczej, należy brać pod uwagę tylko i wyłącznie przychody
osiągnięte w okresie, w którym przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom
społecznym w ZUS, czy też należy brać pod uwagę także przychody przedsiębiorcy
uzyskiwane z tego tytułu w okresie, w którym przedsiębiorca podlegał pod inny
system ubezpieczeń społecznych (np. w KRUS)? Organ rentowy wskazał na
rozbieżność występującą w orzecznictwie sądów, a to chociażby pogląd wyrażony
w zaskarżonym wyroku oraz prezentujących odmienne stanowisko wyroków: wyrok
Sądu Okręgowego w Kielcach z 2 stycznia 2020 r., V U 1675/19 niepubl. We
wszystkich tych sprawach przedmiotem postępowania były decyzje organu
rentowego w przedmiocie interpretacji indywidualnych, gdzie wnioskodawcy
domagali się dokonania przez organ rentowy oceny, czy spełniają warunki do
skorzystania ulgi, o której mowa w art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych (tzw. „mały ZUS plus”), tj. przychody z pozarolniczej działalności
gospodarczej uzyskane w ciągu poprzedniego roku kalendarzowego nie
przekroczyły ustawowego limitu. Problem ma związek z faktem, że przedsiębiorca
przez część roku (co najmniej 60 dni) podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS
a przez część roku podlegał ubezpieczeniom społecznym w innym systemie (np. w
KRUS). Zdaniem organu rentowego do liczby dni prowadzenia działalności
gospodarczej nie będzie się wliczać dni prowadzenia działalności gospodarczej, w
trakcie których osoba podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, a więc
znajdowała się pod reżimem ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wynika
I USK 625/26
6
to wprost z brzmienia analizowanego przepisu. Przepis ten stanowi bowiem, że
roczny limit przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej zmniejsza się
proporcjonalnie tylko w trzech przypadkach, mianowicie w przypadku rozpoczęcia,
zakończenia lub zawieszenia prowadzenia działalności w ciągu poprzedniego roku
kalendarzowego. Przepis zatem nie wymienia jako podstawy proporcjonalnego
ustalania rocznego limitu przychodu „przejścia” przedsiębiorcy do innego systemu
ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się wniosła o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie jej oddalenie w całości
oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem
jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ przedstawiony w niej problem prawny
nie jest zagadnieniem prawnym tej sprawy. Zagadnieniem prawnym w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, który nie został do tej pory
bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania
którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu
Najwyższego z 4 sierpnia 2021 r., III USK 172/21, LEX nr 3395962).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istotne zagadnienie prawne
jako przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ujęta w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c. powinno bezpośrednio wynikać z ustaleń faktycznych stanowiących
podstawę zaskarżonego orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z 12
czerwca 2019 r., II UK 236/18, LEX nr 2685498; z 17 listopada 2025 r., III PSK
73/25, LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo), powinno dotyczyć przepisów
ujętych w podstawach skargi kasacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z 19
października 2012 r., III PK 28/12, LEX nr 1619794), a jego rozstrzygnięcie powinno
mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 marca 2011 r.,
II PK 10/11, LEX nr 1646567; z 27 marca 2008 r., III UK 123/07, LEX nr 461719
I USK 625/26
7
oraz z 18 stycznia 2008 r., II PK 276/07, LEX nr 442723). Jednocześnie, problem
przedstawiony jako istotne zagadnienie prawne nie może sprowadzać się do
zwykłej wykładni i stosowania prawa (postanowienia Sądu Najwyższego: z 16
marca 2009 r., III UK 90/08, LEX nr 707909 i z 16 marca 2009 r., III UK 91/08, LEX
nr 707910) ani sprowadzać się do wątpliwości skarżącego odnośnie do
prawidłowości rozstrzygnięcia jego indywidualnej sprawy (postanowienie Sądu
Najwyższego z 12 czerwca 2019 r., II UK 236/18, LEX nr 2685498). O istnieniu
istotnego zagadnienia prawnego można mówić wtedy, gdy objęty jego zakresem
problem prawny ma znaczenie uniwersalne dla rozstrzygania innych spraw.
Dlatego, jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z
przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć
argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać,
że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia
rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (postanowienie Sądu
Najwyższego z 4 sierpnia 2021 r., III USK 172/21, LEX nr 3395962 i powołane tam
orzecznictwo). Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o
rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa,
w związku z którymi zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które
prowadzą do rozbieżnych ocen. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych
wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo
szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego
(instytucji prawnej). Sformułowane zagadnienie powinno odwoływać się w sposób
generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej
wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju
jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 17
listopada 2025 r., III PSK 73/25, LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo).
Skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w
uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację
wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w
sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia
I USK 625/26
8
tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej
instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., III PSK 73/25,
LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo). Nie wystarczy zatem samo
sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z
17 listopada 2025 r., III PSK 73/25, LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo).
Odnosząc powyższe do skargi kasacyjnej organu rentowego wniesionej w
niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy uwzględnił, że ze stanu faktycznego oraz
argumentacji, zarówno – skrótowej - Sądu drugiej instancji (z racji akceptacji
stanowiska Sądu pierwszej instancji) jak i Sądu Okręgowego wynika, że przyjęty
przez oba Sądy sposób zastosowania art. 18c ust. 1 i 7 ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych był konsekwencją założenia, zgodnie z którym
odwołująca się podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz
ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność
gospodarczą tylko przez 61 dni w 2023 r., ponieważ okres prowadzenia takiej
działalności w czasie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w 2023 r.
nie jest okresem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej relewantnej
dla ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podstawę prawną dla takiego
założenia Sądu pierwszej instancji, zaakceptowanego przez Sąd drugiej instancji,
stanowiły art. 6 oraz art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Przepisów tych nie powołano w podstawie skargi kasacyjnej ani w treści
zagadnienia prawnego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Sam zaś art. 18c, w tym jego ust. 1 i ust. 7, ma jedynie charakter techniczny,
dotyczący obliczania podstawy wymiaru. Przepis ten nie normuje kwestii prawnej,
której określony kierunek rozstrzygnięcia (zaprezentowany powyżej), doprowadził
Sąd drugiej instancji do akceptacji stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu wyroku
Sądu pierwszej instancji. Tym samym, z uwagi na to, że art. 18c ust. 1 i 7 dotyczą
obliczania podstawy wymiaru składek, a nie problemu występującego w niniejszym
stanie faktycznym, charakteryzującym się tym, że przedsiębiorca podlegający
systemowi rolniczego ubezpieczenia społecznego przechodzi w trakcie roku
kalendarzowego do systemu powszechnego, przy ewentualnym rozstrzyganiu
zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy nie mógłby podważyć stanowiska Sądów
obu instancji, zgodnie z którym odwołująca się prowadziła w 2023 r. pozarolniczą
I USK 625/26
9
działalność gospodarczą przez 61 dni, zatem jej dochody za ten rok - na użytek
stosowania tzw. „małego ZUS” – należy rozliczyć w sposób proporcjonalny do
okresu podlegania powszechnemu systemowi ubezpieczeń społecznych.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[a.ł]
