I USK 586/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 marca 2026 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania E.C., M.C. i S.C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu
o odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 30 marca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej E.C. od wyroku Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt III AUa 192/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. nie obciąża odwołującej się kosztami pełnomocnika organu
rentowego w postępowaniu kasacyjnym.
H.P.
UZASADNIENIE
W wyroku z 8 października 2024 r., sygn. akt III AUa 192/24, Sąd Apelacyjny
we Wrocławiu – w sprawie z odwołania E.C., M.C., S.C. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu – oddalił apelację E.C. od wyroku
Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z 8
grudnia 2023 r., sygn. akt VIII U 684/21, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie
wnioskodawców E.C., M.C. i S.C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddział we Wrocławiu z 4 lutego 2021 r. numer: […] w przedmiocie
odpowiedzialności wnioskodawców za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek
jako spadkobierców zmarłego płatnika A.C.
I USK 586/26
2
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego E.C. zaskarżyła skargą kasacyjną. W
uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W ocenie skarżącej Sąd
odwoławczy nie dokonał analizy, czy w dacie naliczanych składek, płatnik
rzeczywiście prowadził działalność gospodarczą. Co więcej, całkowicie pominął
okoliczność, że A.C. pozostał niezdolny do pracy, co bezpośrednio miało wpływ na
treść orzeczenia i utrudniło kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Sąd drugiej
instancji jedynie w sposób ogólny dokonał subsumpcji twierdzeń wyrażonych w
apelacji do ogólnych kryteriów odnoszących się do zasady swobodnej oceny
dowodów. Równocześnie jednak, poza zakresem zainteresowania Sądu pozostało
rzeczywiste dokonanie ustaleń, a to w szczególności przez pryzmat przepisów art.
6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 8 ust. 6
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w zw. z art. 3 ustawy - Prawo
przedsiębiorców, co doprowadziło do ich rażące naruszenia. Pominięcie tych
kwestii przy ocenie żądania wnioskodawcy spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia, ponieważ doprowadziło ono do sprzecznego z
zasadami współżycia społecznego zobowiązania wnioskodawców do zapłaty kwot
wynikających z nieprawidłowo naliczonych składek przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych Oddział we Wrocławiu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1. wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie
o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej, 3. zasądzenie – w zakresie każdego z
powyższych wniosków – kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpatrywana skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
I USK 586/26
3
zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W związku z tym, że skarga kasacyjna
służy ochronie przede wszystkim interesu publicznego przez zapewnienie
jednolitości wykładni i stosowania prawa, przez udział Sądu Najwyższego w
rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego oraz eliminowanie z obrotu prawnego
orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście
niezgodnych z prawem, to niezbędne jest stworzenie mechanizmu pozwalającego
na sprawną realizację tych zadań przede wszystkim przez wyodrębnienie z tego
katalogu skarg niespełniających stawianych przez ustawodawcę przesłanek
warunkujących potrzebę ich rozpoznania przez niniejszy Sąd. Nie można w świetle
powyższego uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do
rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista
zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest
oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej
podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi
na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest
wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w
szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że
przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste
I USK 586/26
4
naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz
sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu
(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,
LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia
2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr
3987252; 17 lutego 2026 r., I CSK 2551/25, LEX nr 4024399).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan
„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. Strona skarżąca próbę wykazania oczywistej zasadności jej skargi kasacyjnej
ogranicza do prostej negacji stanowiska zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu. Jak już podniesiono, skarga kasacyjna jest bez wątpienia środkiem
funkcjonującym w interesie publicznym, a nie w interesie prywatnym stron
postępowania. Uwzględnienie skargi może oczywiście prowadzić do zaspokojenia
interesu indywidualnego strony, ale jest to tylko skutek takiego orzeczenia (M.
Łochowski, Przedsąd w postępowaniu kasacyjnym – zbędny formalizm czy
konieczność? (w:) T. Szanciło (red.), Źródła i współczesność polskiej procedury
sądowej. 500-lecie konstytucji Formula Processus, Warszawa 2024). Brakuje
natomiast w twierdzeniach uzasadnienia wniosku określenia przekonującej
argumentacji polemicznej, którą skarżąca zakwestionowałaby prawidłowość analiz
interpretacyjnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych określających sporną
w sprawie kwestię – analizy bardzo szczegółowo przedstawionej w uzasadnieniu
zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji.
Sąd Apelacyjny – oceniając sporną w sprawie kwestię obowiązku uiszczenia
składek przez zmarłego A.C. – uwzględnił w swojej ocenie to, że zmarły A.C.
pismem nadanym w dniu 5 sierpnia 2016 r. dokonał zgłoszenia jako płatnik składek
od 1 sierpnia 2016 r., określając powyższą datę jako datę powstania obowiązku
opłacania składek. Jednocześnie zmarły dokonał od 1 sierpnia 2016 r. zgłoszenia
do ubezpieczeń społecznych tj. ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i
wypadkowego z kodem […] oznaczającym osobę prowadzącą działalność
I USK 586/26
5
gospodarczą mającą prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Stosownie do
art. 9 ust. 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące
pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, mające ustalone
prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury,
przy czym podkreślić należy, iż nie ma przy tym znaczenia fakt niepobierania przez
ubezpieczonego renty z tytułu niezdolności do pracy. Przepis art. 9 ust. 4c odnosi
się bowiem do osób mających ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do
pracy bez względu na to, czy jest ona im wypłacana czy też nie. W sytuacji, gdy
zmarły A.C. posiadał status rencisty i jednocześnie prowadził działalność
gospodarczą, istniał po jego stronie obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń
społecznych i obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne.
Wbrew temu, co twierdzi uzasadnienie wniosku, Sądu drugiej instancji uwzględnił w
swojej ocenie kwestię niezdolności do pracy zmarłego. Jak to ustalił Sąd pierwszej
instancji, z przedłożonego orzeczenia lekarskiego z 15 marca 2016 r. wynika, że
okres niezdolności obejmuje okres powstania należności ujętych w decyzji
przenoszących odpowiedzialność na spadkobierców. Uwzględniając powyższą
okoliczność, Sąd stwierdził, że płatnik (zmarły) ani nie wyrejestrował działalności za
sporny okres, ani nie podjął innych czynności zmierzających do zakończenia
działalności.
W skardze nie przedstawiono odpowiedniej argumentacji wykazującej
oczywistą zasadność skargi w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Stwierdzając, że
nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy postanowił w punkcie pierwszym zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia ma podstawę
w art. 102 k.p.c.
[SOP]
I USK 586/26
6
